G1021230 - Bioxeoquímica (Materias obrigatorias) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 6.00
• Total: 6.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 45.00
• Clase Interactiva Laboratorio: 8.00
• Clase Interactiva Seminario: 4.00
• Horas de Titorías: 3.00
• Total: 60.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
• Departamentos: Edafoloxía e Química Agrícola
• Áreas: Edafoloxía e Química Agrícola
• Centro: Facultade de Bioloxía
• Convocatoria: 2º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: null

Profesores

Nome	Coordinador
Antelo Martínez, Juan.	NON
MARTINEZ CORTIZAS, ANTONIO MANUEL.	SI
MONTERROSO MARTINEZ, MARIA DEL CARMEN.	NON
PONTEVEDRA POMBAL, FRANCISCO XABIER.	NON
RODRIGUEZ LADO, LUIS MANUEL.	NON

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo A	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo B	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo CLIL_01	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	NON	NON
Grupo CLIL_02	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	NON	NON
Grupo CLIL_03	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	NON	NON
Grupo CLIL_04	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	NON	NON
Grupo CLIL_05	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	NON	NON
Grupo CLIL_06	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	NON	NON
Grupo CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	NON	NON
Grupo CLIS_02	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	NON	NON
Grupo CLIS_03	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	NON	NON
Grupo CLIS_04	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	NON	NON
Grupo TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS03	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS04	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS05	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS06	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS07	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS08	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS09	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS10	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS11	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS12	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Inglés

Obxectivos da materia
Comprender a orixe dos elementos químicos, o Sistema Solar, a Terra e a Vida. Describir os principais procesos bioxeoquímicos e os seus métodos de estudo. Estudar a composición (distribución de elementos químicos), estrutura e dinámica dos subsistemas terrestres (litosfera, hidrosfera, atmosfera e biosfera), así como os procesos de degradación inducidos polas actividades humanas. Formular os ciclos bioxeoquímicos como resultado de complexas interaccións entre os subsistemas da Terra.
Contidos
Programa da parte teórica

CONCEPTOS FUNDAMENTAIS. Concepto e fontes da Bioxeoquímica. A Terra como sistema bioxeoquímico. Formación e distribución dos elementos químicos no universo e na Terra. Diferenciación bioxeoquímica: primaria, secundaria, e terciaria. Orixe dos subsistemas terrestres: litosfera, atmosfera, hidrosfera e biosfera. 6 horas

INTRODUCCIÓN OS CICLOS DOS ELEMENTOS. Conceptos esenciais sobre ciclos (sumidoiros, fontes, especies químicas, retroalimentación, etc.). A Terra como sistema bioxeoquímico. Papel dos microorganismos nos ciclos dos elementos químicos. O ciclo do carbono. O ciclo do nitróxeno. O ciclo do xofre. 3 horas

PRINCIPAIS PARÁMETROS DOS SISTEMAS BIOXEOQUÍMICOS. A auga como medio e vehículo da reactividade bioxeoquímica. Concentración e actividade. Forza iónica. Potencial iónico e mobilidade dos elementos. O pH: medidas, variabilidade nos sistemas naturais. Potencial redox (Eh). Diagramas Eh-pH e principais ambientes xeoquímicos da Terra. Coloides: tipos, natureza e propiedades. 6 horas

A ATMOSFERA. Composición: gases e aerosois. Estrutura: capas de atmosfera. Dinámica da atmosfera (circulación atmosférica). Reaccións bioxeoquímicas atmosféricas e acoplamentos. Principais procesos de degradación da atmosfera: destrucción de ozono estratosférico, formación de ozono troposférico, chuvia ácida, cambio climático inducido. 10 horas.

A HIDROSFERA. Composición da hidrosfera e ciclo da auga. Composición, estructura e dinámica (criculación oceánica) da hidrosfera oceánica. Composición, estructura e dinámica da hidrosfera continental. Principais procesos de degradación da hidrosfera. 10 horas

A LITOSFERA. Composición, estrutura e dinámica da litosfera. O ciclo xeolóxico. Meteorización da litosfera: tipos, procesos principais, estimación da intesidade de meteorización química. Os solos: formación, organización, tipos e funcións ambientais. Principais procesos de degradación dos solos. 10 horas

Prácticas de campo e laboratorio.

Procesos bioxeoquímicos implicados na alteración das rochas

1. Traballo de campo: excursión para visitar o dolmen de Regoelle. Descrición do dolmen (situación xeográfica, composición xeolóxica). Estudo da distribución de líquens e briofitos. Caracterización dos factores ambientais que afectan as interaccións biota-rocha (luminosidade, temperatura do ar e da rocha, humidade relativa). Amostraxe de sales na superficie da rocha. 5 horas

2. Traballo de laboratorio. Presenza e procedencia dos sales nas mostras recollidas in situ sobre a rocha do dolmen (cloruros e nitratos). Determinación da capacidade alterante de compostos segregados polos líquens: ensaio de extracción con ácido oxálico e determinación da liberación de catións. Estimación da fertilidade potencial dun sistema de alteración: determinación do pH de abrasión. 4 horas


Seminarios.

Desenvolveranse temas de aplicación da investigación bioxeoquímica (p.e. evolución da contaminación atmosférica por metáis traza, emprego da sinais isotópicas para determinar dieta e procedencia, calidade de augas, etc). Os alumnos terán que realizar tarefas como cálculo matemático de parámetros (p.e. factores de enriquecimento, balance iónico, etc.), representación gráfica de resultados, lectura de publicacións especializadas, e discusión dos resultados.

Dous seminarios cunha duración de 2 horas cada un.


Titorías.

- Primeira titoría: fontes para o estudio da degradación ambiental no ámbito europeo. Guión para a realización dun traballo sobre degradación ambiental. 1 hora

- Segunda tutoría: seguimento do traballo de curso –estado de realización, dificultades na obtención de información, aspectos sobre a sua estructura e presentación. 1 hora

- Terceira titoría: breve presentación e discusión do traballo; avaliación. 1 hora


Bibliografía básica e complementaria
Butcher SS, Charlson RJ, Orians GH, Wolfe GV. Global biogeochemical cycles. 1992 Acedemic Press. ISBN 0-12-147686-3.

Craig JR, Vaughan DJ, Skinner BJ. Recursos de la Tierra y el medio ambiente. 4ª Edición. 2012 Pearson Educación SA. ISBN 978-84-155-5202-4; ISBN UNED 978-84-362-6433-3

Ernst WG (ed). Earth Systems: processes and issues. 2000 Cambridge University Press. ISBN 0-521-47895-2

Ehrlich, H..L. Geomicrobiology. 2008 5th Edition Marcel Dekker Inc. ISBN 978-0849379062

Fergusson JE. Inorganic chemistry and the earth. 1982 Pergamon Press. ISBN 9780080239941.

Harrison, A.F., Ineson, P., Heal, O.W. Nutrient cycling in terrestrial ecosystems. 1990 Elsevier. ISBN 9781851663880

Jacobson MZ. Atmospheric pollution. History, Science, and Regulation. 2002 Cambridge University Press. ISBN 0-521-01044-6

Schlesinger, W.H. Biogeoquímica: un análisis del cambio global. 2002 Ariel. ISBN 9788434480285

Stevenson FJ, Coels MA. Cycles of soil: carbon, nitrogen, phosphorus, sulfur, micronutrients. 1999 2nd edition John Wiley. ISBN 978-0471320715

Van Loon GW, Duffy SJ. Environmental chemistry: a global perspective. 2005 2nd Edition Oxford University Press. ISBN 0-19-927499-1

Competencias
Competencias xerais
- Coñecer conceptos chave da Bioloxía
- Reunir, interpretar e elaborar conclusión a partir de datos observacionais
- Aplicar coñecementos teórico-prácticos
- Comunicar o coñecemento adquirido
- Aprender de xeito autónomo

Competencias específicas
- Manexo da terminoloxía científica propia da Bioxeoquímica e outras disciplinas relacionadas.
- Manexo de bibliografía especializada.
- Aprender a observar, medir e interpretar os principais procesos bioxeoquímicos superficiais.
- Desenvolvemento de capacidade crítica para interpretar a información sobre os procesos de degradación
ambiental relacionados coas actividades humanas.

Competencias transversais
- Promover a capacidade analítica, de síntese e razoamento
- Reforzar o traballo colaborativo e o emprego das TIC
- Favorecer a aplicación integrada de coñecementos



Metodoloxía da ensinanza
Agás as clases maxistrais impartidas polos profesores da materia, empregaranse ferramentas TIC (presentacións, plataforma virtual da USC ou sistema semellante) tanto nas clases como na presentación do traballo realizado polos estudantes. Se facilitarán listas de publicacións científicas de referencia, gráficos e táboas de datos de emprego habitual na materia. Tamén se empregarán recursos informáticos, por medio de enlaces a páxinas web con información de calidade.
Sistema de evaluación
Os criterios específicos para a avaliación de todas as actividades están sintetizadas na taboa que se pode consultar no seguinte enlance: http://fxc.usc.es/gl/centros/bioloxia/criteriosavaliacion.html
Tempo de estudo e traballo persoal
Estímase que os alumnos necesitarán unhas 1,5 horas de estudo e traballo persoal por cada hora de docencia presencial. Desta forma, o tempo adicado sería:

45 h expositivas
12 h interactivas
3 h de titorías
90 h de traballo persoal
2 h de exame
152 h de adicación total

Recomendacións para o estudo da materia
Recomédanse que os estudiantes fagan uso das horas de titoría para resolver calquera dúbida que xurda durante o estudo da asignatura. Ademáis, deben asistir e participar de xeito activo nas actividades presencias da materia e realizar aquelas tarefas que lles sexan encargadas É recomendable que fagan uso da bibliografía especializada, non só dos libros de texto, senón tamén dos artigos de investigación e divulgación científica.