Saltar ao contido principal
Inicio  »  Centros  »  Facultade de Bioloxía  »  Información da Materia

P1121105 - Biodiversidade dos fondos mariños (Bioloxía Mariña) - Curso 2013/2014

Información

  • Créditos ECTS
  • Créditos ECTS: 6.00
  • Total: 6.0
  • Horas ECTS
  • Clase Expositiva: 18.00
  • Clase Interactiva Laboratorio: 24.00
  • Horas de Titorías: 6.00
  • Total: 48.0

Outros Datos

  • Tipo: Materia Ordinaria Máster RD 1393/2007
  • Departamentos: Botánica , Zooloxía e Antropoloxía Física
  • Áreas: Botánica, Zooloxía
  • Centro: Facultade de Bioloxía
  • Convocatoria: 2º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
  • Docencia e Matrícula: Primeiro Curso (1º 1ª vez)

Profesores

NomeCoordinador
BESTEIRO RODRIGUEZ, MARIA CELIA.SI
López Rodríguez, Maria del Carmen.NON
MORA BERMUDEZ, JOSE EMILIO S..NON
URGORRI CARRASCO, VICTORIANO.NON

Horarios

NomeTipo GrupoTipo DocenciaHorario ClaseHorario exames
Grupo /CLE_01OrdinarioClase ExpositivaNONNON
Grupo /CLIL_01OrdinarioClase Interactiva LaboratorioNONNON
Grupo /TI-ECTS01OrdinarioHoras de TitoríasNONNON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

  • Castelán
  • Galego


  • Obxectivos da materia
    FONDOS NERÍTICOS
    Afondar no coñecemento ambiental dos fondos neríticos.
    Comprender as oportunidades de diversidade bentónica que ofrece a rexión nerítica.
    Entender os fondos de maerl como biocenose.
    Dar a coñecer os efectos da contaminación orgánica sobre as comunidades bentónicas.

    FONDOS BATIAIS E ABISAIS
    O obxectivo fundamental é o coñecemento básico da diversidade estrutural do sistema profundo dende os aspectos físico, químico, xeolóxico e biolóxico e a dinámica que os interrelaciona. O estudo das adaptacións dos animais do bentos profundo a diferentes estilos de vida, tamaño e estratexias de subsistencia. A aprendizaxe das técnicas básicas de investigación en fondos profundos.

    FAUNA INTERSTICIAL
    • Estudo da composición faunística e do papel ecolóxico que desempeña a fauna intersticial (meiofauna e nanofauna) nos ecosistemas mariños.
    • Coñecemento e comprensión das especiais adaptacións da fauna para desenvolver todas as súas funcións vitais no medio intersticial.
    • Manipulación da fauna intersticial, incluindo a recollida de mostras, a separación dos animais, a identificación somera dos exemplares e a elaboración, tratamento e discusión dos datos obtidos.

    FLORA BENTÓNICA
    Estudo da morfoloxía e estrutura das algas, a súa reprodución, a taxonomía actual, diversidade e importancia destes vexetais no medio mariño.
    -Coñecemento dos factores ambientais que condicionan a súa distribución, así como os principais tipos de comunidades en que se organizan.

    Contidos
    FONDOS NERÍTICOS
    - Programa teórico
    Revisión de factores climáticos y factores edáficos. Introducción al estudio de la macrozoofauna bentónica. Sinecología nerítica. Consideraciones generales sobre los fondos de “maerl” (máxima biodiversidad en fondos marinos de latitudes medias).
    - Programa práctico:
    Campo: Realización de muestreos bentónicos supeditados a financiamento.
    Laboratorio:
    -Análisis de muestras intermareales. Identificación y cuantificación específica.
    -Análisis de muestras de fondos de “maerl”. Identificación y cuantificación específica.
    Aula – seminario:
    Estimación de parámetros poblacionales: Abundancia, densidad, riqueza específica y diversidad. Comparación de biodiversidades. Tratamiento numérico de datos cuantitativos.

    FONDOS BATIAIS E ABISAIS
    1. Programa Teórico
    Tema 1.- Sinopse histórica dos estudos en bentos profundo. Expedicións científicas.
    Tema 2.- O medio físico. A orografía e a natureza do substrato. Masas de auga: hidrodinámica. Características físico-químicas do sistema profundo: luz, presión, temperatura, osíxeno, etc.
    Tema 3.- A fauna do bentos batial e abisal: megafauna, macrofauna e meiofauna. Diversidade e biomasa.
    Tema 4.- Gradientes batimétricos de diversidade e abundancia. Zonación vertical na estrutura das comunidades.
    Tema 5.- Adaptacións morfolóxicas dos animais ao ambiente profundo. Tamaños e deseños corporales: a miniaturización.
    Tema 6.- Recursos e estratexias alimenticias. Grupos tróficos. Crecemento, reprodución e bioloxía larvaria.
    Tema 7.- Cantís e Seamounts. Fondos de costras carbonatadas e corais.
    Tema 8.- Planicies abisais: fondos de fangos bioxénicos. Nódulos polimetálicos.
    Tema 9.- Hábitats especiais no bentos profundo: Hydrothermal vents e cold seeps.
    Tema 10.- Conservación e áreas protexidas. Impacto antrópico no bentos profundo.
    Tema 11.- Zooxeografía.
    2. Programa Práctico
    Tema 1.- Metodoloxía de estudo do bentos profundo: Obtención de mostras. Dragas de actuación vertical: multicorer e megaboxcorer. Dragas de arrastre: roca, rectangular, agassiz e EBS.
    Tema 2.- Metodoloxía de estudo do bentos profundo: outros mostrexadores. Batiscafos e ROVs. Fotografía e video.
    Tema 3.- Metodoloxía de estudo do bentos profundo: Aparatos e rexistro dos parámetros físico-químicos.
    Tema 4.- Tratamento das mostras a bordo. Peneirado e separación. Macrofotografía en acuario e ao microscopio estereoscópico in vivo.
    Tema 5.- Tratamento das mostras a bordo. Anestesia, fixación e conservación.

    FAUNA INTERSTICIAL
    1. Programa teórico
    Lección 1.- INTRODUCIÓN. Definicións de meiofauna e nanofauna.- Breve historia do seu coñecemento.
    Lección 2.- O MEDIO FÍSICO. Principais factores que definen o medio e condicionan a presenza e distribución da fauna intersticial.
    Lección 3.- CARÁCTERES BIOLÓXICOS DA FAUNA INTERSTICIAL. Meiofauna permanente e meiofauna temporal. Adaptacións da meiofauna ao medio.
    Lección 4.- DIVERSIDADE DA FAUNA INTERSTICIAL. Relación dos filos protoctistas e animais representados. Estudo dos grupos exclusivos ou característicos deste medio: Gnatostomúlidos, Gastrotricos, Rotíferos, Quinorrincos, Loricíferos, Acochlidiáceos, familias de Poliquetos englobadas nos Arquianélidos, Mistacocáridos e Copépodos Harpacticoideos. Mención dos restantes grupos animais.
    Lección 5.- ASPECTOS ECOLÓXICOS. Colonización do medio intersticial pola fauna.- Biopelículas.- Relacións da fauna intersticial coa macrofauna e posición no ecosistema bentónico.- O tiobios.- Distribución vertical e horizontal da fauna intersticial no sedimento e variacións temporais.- A fauna intersticial como indicadora de condicións ambientais. Impacto da contaminación nas comunidades intersticiais.
    Lección 6.- ASPECTOS FILOXENÉTICOS. Interpretación das adaptacións da fauna intersticial na evolución animal.
    2. Programa práctico
    Metodoloxía de estudio da fauna intersticial. Obtención das mostras de sedimento. Separación da fauna intersticial no laboratorio. Anestesia e fixación. Identificación da fauna intersticial no laboratorio. Valoración das comunidades.

    FLORA BENTÓNICA
    Programa teórico
    Tema 1. - Concepto de "alga". Importancia do estudo das algas mariñas. Características do medio mariño. Influencia dos factores ambientais.
    Tema 2. - Principais grupos taxonómicos de algas no medio mariño: Cyanophyta, Rhodophyta, Heterokontophyta (Bacillariophyceae, Phaeophyceae e Xanthophyceae), Dinophyta e Chlorophyta.
    Tema 3. - Importancia das algas mariñas nos ecosistemas e a súa distribución.
    Tema 4. - Aplicación das algas como bioindicadores e na industria farmaceútica e alimentaria.
    Tema 5. - Flora de Galicia. Conservación e medidas de protección.
    Programa práctico
    1.- Observación da morfoloxía do talo das algas e as súas estruturas reprodutoras mediante o estereomicroscopio e microscopio óptico.
    2.- Utilización de claves taxonómicas para a identificación dos diferentes grupos de algas.
    3.- Métodos de recolección e preparación dun herbario de algas.

    Bibliografía básica e complementaria
    FONDOS NERÍTICOS
    Bibliografía
    Barbera, C., Bordehore, C., Borg J.A., Glémarec, M., Grall, J., may-Spencer, J.M., De la Huz, Ch., Lanfranco, E., Lastra, M., Moore, P.G., Mora, J., Pita, M.E., Ramos-Esplá, A.A., Rizzo, Sánchez Mata, A., Seva, A., Schembri, P.J.& Valle, C., 2003. Conservation and management of northeast Atlantic and Mediterranean maerl beds. Aquatic Conserv: Mar. Freshw. Ecosyst. 13(1): 65-76.

    Brown, A.C. & McLachlan, A., 1990. Ecology of sandy shores. Elsevier. Amsterdam.

    Connor, D.W., Brazier, D.P., Hill,T.O. & Northen, K.O., 1997. Marine Nature Conservation Review: marine biotope classification for Britain and Ireland. Volume q. Littoral biotopes. Version 97.06. JNCC Report, Nº 229.

    Eleftheriou, A. & McIntyre, A.D., 2005. Methods for the Study of Marine Benthos (third edition). Blackwell Science Ltd., Oxford.

    Hawkins, S.J. & Jones, H.D., 1992. Rocky Shore. Marine Field Course Guide 1. Marine Conservation Society. IMMEL, London. 144pp.

    Lewis, J.R., 1964. The Ecology of Rocky Shores. Holder and Stoughton, London. 323pp.

    Petersen, C.G.J., 1913. Valuation of the sea. II. The animal Communities of the sea bottom and their importance for marine zoogeography. Rep. Danish Biol. Stat., 21: 1-44.

    Thorson, G., 1957. Bottom communities (sublittoral or shallow shelf). En: Treatise on Marine Ecology and Paleoecology. Vol. 1, Ecology, Hedgpeth, J.W. (Ed.) Mem. Geol. Soc. Amer., 67: 461-534. Washington.


    FONDOS BATIALES Y ABISALES
    1. Bibliografía básica
    BAKER, M., EBE, B., HOYER, J., MENOT, L., NARAYANASWAMY, B., RAMÍREZ-LLODRA, E. & STEFFENSEN, M. (2007). Deeper than light. Bergen Museum Press.
    ELLIS, R. (1994). Deep Atlantic. Life, death and exploration in the abyss. The Lyons Press.
    GAGE, J.D. & TYLER, P.A. (1991). Deep-Sea biology: a natural history of organisms at the deep-seaa flor. Cambridge University press.
    HIGGINS, R.P. & THIEL, H. (1988). Introduction to the study of meiofauna. Smithsonian Institution Press, Washington, 488 pp.
    MENZIES, R.J., GEORGE, R.Y. & ROWE, G.T. (1973). Abyssal environment and ecology of the world oceans. Wiley-Interscience, New York.
    URGORRI, V., GARCÍA-ÁLVAREZ., O. & TRONCOSO, J.S. (2002). Capítulo.4: La fauna batial y abisal. In: Galicia. Natureza. Tomo XXXIX. Zooloxía III. Parte II. Hércules Ed. A Coruña: 259-281.
    2. Bibliografía complementaria
    BEAULIEU, S.E. (2002). Accumulation and fate of phytodetritus on the sea floor. Oceanography and Marine Biology: an Annual Review 40: 171-232.
    BOUCHET, P. (2006). The Magnitude of Marine Biodiversity. In: C.M. Duarte (ed). The Exploration of Marine Biodiversity: Scientific and Technical Challenges.
    BRANDT, A., DE BROYER, C., DE MESEL, I., ELLINGSEN, K.E., GOODAY, A.J., HILBIG, B., LINSE, K., THOMSON, M.R.A. & TYLER, P.A. (2007). The biodiversity of the deep Southern Ocean benthos. Philosophical Transactions of the Royal Society of London B, 367 (1477): 39-66.
    BROWN, B. (1991). Biomass of deep-sea benthic communities: polychaetes and other invertebrates. Bull. of Mar. Sci., 48: 401-411
    CARNEY, R.S., HAEDRICH, R.L. & ROWE, G.T. (1983). Zonation of fauna in the deep sea. Chapter 9. In: G.T. Rowe (ed). The Sea. pp371-398.
    CHRISTIANSEN, B. & THIEL, H. (1992). Deep-sea epibenthic megafauna of the northeast Atlantic: abundance and biomass at three mid-oceanic locations estimated from photographic transects. In: G.T. Rowe & V. Pariente (eds). Deep-Sea Food Chains and the Global Carbon Cycle. Kluwer Academic Press, The Netherlands, pp. 125-138.
    DAYTON, P.K. & HESSLER, R.R. (1972). Role of biological disturbance in maintaining diversity in the deep sea. Deep-Sea Res., 19: 199-208.
    GAGE, J.D., HUGHES, D.J. & GONZALEZ-VECINO, J.L. (2002). Sieve size influence in estimating biomass, abundance and diversity in samples of deep-sea macrobenthos. Mar. Ecol. Progr. Ser. 225: 97-107.
    GAGE, J.D. (1978). Animals in deep sea sediments. Proc. Roy. Soc. Edinburgh, 76B: 77-93.
    GAGE, J.D., LAMONT, P.A. & TYLER, P.A. (1995). Deep-sea macrobenthic communities at contrasting sites off Portugal, preliminary results: I. introduction and diversity comparisons. International Revue der gesamten Hydrobiologie , 80: 235-250.
    GAGE, J.D. (1997). High benthic species diversity in deep-sea sediments: the importance of hydrodynamics. In: R.F. Ormond, J.D. Gage & M.B. Angel (eds). Marine Biodiversity: Patterns and processes. Cambridge Univ. Press.
    GERMAN, C., TYLER, P. & GRIFFITHS, G. (2003). The maiden voyage of UK ROV "Isis". Ocean Challenge, 12, (3), 16-18.
    GRASSLE J.F. & MACIOLEK, N. (1992). Deep-sea species richness: regional and local diversity estimate from quantitative bottom samples. American Naturalist, 139: 313-341
    GRASSLE, J.F. (1989). Species diversity in deep-sea communities. Trends in Ecology and Evolution, 4: 12-15.
    GRASSLE, J.F. & SANDERS, H.L. (1973). Life histories and the role of disturbance. Deep-Sea Res., 20: 643-639.
    GRASSLE, J.F. (1991). Deep-sea benthic biodiversity. Bioscience, 41: 464-69.
    HAEDRICH, R.L. (1985). Species number-area relationship in the deep sea. Mar. Ecol. Progr. Ser. 24: 303-306.
    HAEDRICH, R.L., ROWE, G.T. & POLLONI, P.T. (1975). Zonation and faunal composition of epibenthic populations on the continental slope south of New England. J. mar. Res. 33: 191-212.
    HESSLER, R.R. & SANDERS, H.L. (1967). Faunal diversity in the deep-sea. Deep-Sea Res., 14: 65-78.
    JONES, D.O.B., BETT, B.J. & TYLER, P.A. (2007). Megabenthic ecology of the deep Faroe–Shetland channel: a photographic study. Deep-Sea Research I, 54 (7): 1111-1128.
    JUMARS, P.A. (1976). Deep-sea species diversity: Does it have a characteristic scale? J. Mar. Res., 34: 217-146.
    KAARIAINEN, J.I. & BETT, B.J. (2006). Evidence for benthic body size miniaturization in the deep sea. J. Mar. Biol. Ass. U.K. 86: 1339-1345.
    KUZNETSOV. A. (1960). Quantitative distribution of the sea floor fauna of the Atlantic Ocean. Dokl. Akad. Nauk. SSSR. 130: 1345-1348.
    LAMONT, P.A., GAGE, J.D. & TYLER, P.A. (1995). Deep-sea macrobenthic communities at contrasting sites off Portugal, preliminary results: II spatial dispersion. International Revue der gesamten Hydrobiologie, 80: 251-265.
    LAMPET, R.S., BILLETT, D.S.M. & RICE, A.L. (1986). Biomass of the invertebrate megabenthos from 500-4100 m in the northeast Atlantic Ocean. Mar. Biol. 93: 69-81.
    LEVIN, L.A. & GAGE, J.D. (1998). Relationships between oxygen, organic matter and the diversity of bathyal macrofauna. Deep-Sea Research, 45: 129-163.
    MENZIES, R.J. & GEORGE, R.Y. (1972). Temperature effects on behaviour and survival of marine invertebrates exposed to variations in hydrostatic pressure. Mar. Biol. 13: 155-59.
    MERRETT, N.R. & HAEDRICH, R.L. (1997). Deep-Sea Demersal Fish and Fisheries. Chapman & Hall, London, Weinham, New York, Tokyo, Melbourne, Madras, 282 pp.
    MURRAY, J. & HJORT, J. (1912). The depths of the ocean. MacMillan. London. 821 pp.
    OLABARRIA, C. (2005). Patterns of bathymetric zonation of bivalves in the Porcupine Seabight and adjacent abyssal plain, NE Atlantic. Deep-sea Research I, 52: 15-31.
    OLU-LE ROY, K., SIBUET, M., FIALA-MEDIONI, A., GOFAS, S., SALAS, C., MARIOTTI, A., FOUCHER, J.-P. & WOODSIDE, J., (2004). Cold seep communities in the deep eastern Mediterranean Sea: composition, symbiosis and spatial distribution on mud volcanoes. Deep Sea Research Part I, 51 (12), 1915-1936.
    PATERSON, G.L.J., THURSTON, M.H., GAGE, J.D., LAMONT, P.M. & BETT, B.J., (1994). Patterns of polychaete assemblage structure from the abyss: some preliminary observations from NE Atlantic abyssal plains. Polychaete Res., 16: 16-19
    PFANNKUCHE, O. (1985). The deep-sea meiofauna of the Porcupine Seabight and abyssal plain (NE Atlantic): populations structure, distribution and standing stocks. Oceano. Acta, 8: 343-353.
    REX M.A. (1983)
    Bibliografía básica e complementaria
    . Geographic patterns of species diversity in deep-sea benthos. In: G.T. Rowe (ed). The Sea, Vol. 8. John Wiley & Sons, Inc., pp. 453-472.
    REX, M.A. (1981). Community structure in the deep-sea benthos. Ann. Rev. Ecol. Syst. 12: 331-353.
    REX, M.A., STUART, C.T. & COYNE, G. (2000). Latitudinal gradients of species richness in the deep-sea benthos of the North Atlantic. P. Natl. Acad. Scie 97: 4082-85.
    ROWE, G.T. & MENZIES, R.J. (1969). Zonation of large benthic invertebrates in the deep sea off the Carolinas. Deep-sea Res. 16: 531-37.
    SANDERS, H.L. & HESSLER, R.R. (1969). Ecology of the deep-sea benthos. Science, 163: 1419-1424.
    SIBUET, M., MONNIOT, C., DESBRUYÈRES, D., DINET, A., KHRIPOUNOFF, A., ROWE, G. & SEGONZAC, M. (1984). Peuplements benthique et caractéristique trophiques au milieu dans la plaine abyssale de Demerara dans l’océan Atlantique. Oceanologica Acta, 7: 345-358.
    SOKOLOVA, M.N. (2000). Feeding and trophic structure of the deep-sea macrobenthos. Smithsonian Institution Libraries, Amerind Publishing Co. New Delhi.
    THIEL, H.J. (1975). The size structure of the deep-sea benthos. Internationale Rev. des Gesamten Hydrobiologie, 60: 575-606.
    THIEL, H.J. (1983). Meiobenthos and nanobenthos of the deep sea. In: The Sea. G.T. Rowe (ed). Wiley Interscience NY 8: 167-230.
    THISTLE, D., YINGST, J.Y. & FAUCHALD, K. (1985). A deep-sea benthic community exposed to strong bottom currents on the Scotian Rise (Western Atlantic). Mar. Geol., 66: 91-112.
    THURSTON, M.H., BETT, B.J., RICE, A.L. & JACKSON, P.A. (1994). Variations in the invertebrate abyssal megafauna in the North Atlantic Ocean. Deep Sea Res. 41: 1321-1348.
    TYLER, P.A. (2004). Hydrothermal vents: life powered by chemicals. In: D. Stow (ed). Encyclopedia of the oceans. Oxford, UK, Oxford University Press, pp.212.
    TYLER, P.A. (2003). The peripheral deep seas. In: P.A. Tyler (ed.). Ecosystems of the World Vol. 28. Ecosystems of the deep oceans. Amsterdam: The Netherlands, Elsevier, 261-293.
    TYLER, P.A. & YOUNG, C.M. (2003). Dispersal at hydrothermal vents: a summary of recent progress. Hydrobiologia, 503 (1-3): 9-19.
    VINCX, M., BETT, B.J., DINET, A., FERRERO, T., GOODAY, A.J., LAMBSHEAD, P.J.D., PFANNKUCHE, O., SOLTWEDEL, T. & VANREUSEL, A., (1994). Meiobenthos of the deep northeast Atlantic. Adv. Mar. Biol., 30: 1-88.
    VINOGRADOVA, N.G. (1959). The zoogeographical distribution of the deep-water bottom fauna in the abyssal zone of the ocean. Deep-sea Res. 5: 205-208.
    VINOGRADOVA, N.G. (1962). Vertical zonation in the distribution of the deep water bottom fauna in the abyssal zone of the ocean. Deep-sea Res. 8: 254-50.
    VINOGRADOVA, N.G. (1979). The geographical distribution of the abyssal and hadal (ultra-abyssal) fauna in relation to the vertical zonation of the ocean. Sarsia, 64: 41-50.
    ZIBROWIUS, C. (1988). Mise au point sur les Sléractiniaires comme indicateurs de profondeur (Cnidaria: Anthozoa). Géol. méditer., 15 (1), 27-48.

    FAUNA INTERSTICIAL
    1. Bibliografía básica
    BESTEIRO, C. & C. RODRÍGUEZ-BABÍO, C. 2002. Capítulo.5: A fauna intersticial. En: Galicia. Natureza. Tomo XXXIX. Zooloxía III. Hércules Ed. A Coruña: 282-303.
    BOTOSANEANU, L. 1986. Stygofauna Mundi. A faunistic, distributional and ecological syntesis of the world fauna inhabiting subterranean waters (including the marine interstitial). Brill & Backhuys, Leiden, 810 pp.
    FENCHEL, T. 1978. The ecology of micro- and meiobenthos. Annual Review of Ecology and Systematics, 9: 99-121.
    GIERE, O. 1993. Meiobenthology: The microscopic fauna in aquatic sediments. Springer-Verlang, Berlin, 328 pp.
    HIGGINS, R.P. & THIEL, H. 1988. Introduction to the study of meiofauna. Smithsonian Institution Press, Washington, 488 pp.
    MCINTYRE, A.D. 1969. Ecology of marine meiobenthos. Biological Revue, 44: 245-290.
    SWEDMARK, B. 1964. The interstitial fauna of marine sand. Biological Revue, 39: 1-42.
    2. Bibliografía complementaria
    ARROYO, N.L. 2002. Meiofauna asociada al alga Laminaria ochroleuca de la Pylaie en la isla de Mouro (Santander, Cantabria). Tesis Doctoral. Universidad Complutense de Madrid.
    AUSTEN, M.C., WARWICK, R.M. & ROSADO, M.C. 1989. Meiobenthic and macrobenthic community structure along a putative pollution gradient in Southern Portugal. Marine Pollution Bulletin, 20 (8): 398-405.
    Ax, P. 1956. Les Turbellariés des étangs côtiers du littoral méditerranéen de la France méridionale. Vie Milieu, suppl. 5: 1-215.
    BESTEIRO, C. & URGORRI, V. 1987a. Contribución al conocimiento de la fauna mesopsámmica de las “arenas de Amphioxus” en Galicia. Thalassas, 5, 1: 91-95.
    BOADEN, P.J.S. 1968. Water movement – a dominant factor in interstitial ecology. Sarsia, 34: 125-136.
    BOUWMAN, L.A. 1985 Meiofauna. En BAKER, J.M. & WOLF, W.J. Biological surveys of estuaries and coasts. Cambridge University Press, Cambridge: 140-156.
    CALLAME, B. 1963. Le milieu interstitiel dans les sédiments sableux intercotidaux. Bulletin de l’Institut Océanographique, Monaco, 60: 1-32.
    CHANDLER, G.T. 1989. Foraminifera may structure meiobenthic communities. Oecologia, 81: 354-360.
    COULL, B.C. 1999. Role of meiofauna in estuarine soft-bottom habitats. Australian Journal of Ecology, 24: 327-343.
    DELAMARE DEBOUTEVILLE, C. 1960. Biologie des eaux souterraines littorales et continentales. Hermann, Paris, 740 pp.
    DRAGESCO, J. 1960. Ciliés mésopsammiques littoraux. Travaux de la Station Biologique de Roscoff, 12: 1-356.
    FAURE-FREMIET, E. 1950. Ecologie des Ciliés psammophiles littoraux. Bulletin Biologique de la France et de la Belgique, 84: 35-75.
    FENCHEL, T. & RIEDL, R.J. 1970. The sulfide system: A new biotic community underneath the oxidized layer of marine sand bottoms. Marine Biology, 7: 225-268.
    GIERE, O. 1979. The impact of oil pollution on intertidal meiofauna. Field studies after the La Coruña-spill, May 1976. Cahiers de Biologie Marine, 20: 231-251.
    HEIP, C. 1980. Meiobenthos as a tool in the assessment of marine environmental quality. Rapports Pre-Vues Réunions du Conseil International d’Exploration de la Mer, 179: 182-187.
    HERMAN, P.M.J. & HEIP, C. 1988. On the use of meiofauna in ecological monitoring: Who needs taxonomy?. Marine Pollution Bulletin, 19: 665-668.
    HICKS, G.R.F. & COULL, B.C. 1983. The ecology of marine meiobenhic Harpacticoid Copepods. Oceanography and Marine Biology, Annual Revue, 21: 67-175.
    HONDT, J.L. D’. 1971. Gastrotricha. Oceanography and Marine Biology, Annual Review, 9. 141-192.
    HONDT, J.L.D’. 1999. Les invertébrés marins méconnus. Institut Océanographique, Paris, 444 pp.
    MARE, M.F. 1942. A study of marine benthic community with special reference to the micro-organisms. Journal of the Marine Biological Association of the United Kingdom, 25: 517-554.
    MARTENS, P.M. & SCHOCKAERT, E.R. 1986. The importance of turbellarians in the marine meiobenthos: a review. Hydrobiologia, 132: 295-303.
    MCLACHLAN, A. 1983. Sandy beach ecology – a review. En: MCLACHLAN, A. & ERASMUS, T. (Eds.). Sandy beaches as ecosystems. W. Junk, The Hague: 321-380.
    NYBAKKEN, J.W. 1980. Meiofauna. Marine Biology: an ecological approach. Harper Collins, New York, 514 pp.: 312-334.
    RENAUD-MORNANT, J. 1963. Recherches écologiques sur la faune interstitielle des sables du Bassin d'Arcachon. Actes de la Société Linneanne de Bordeaux, 99: 1-8.
    RIEGER, R.M. & STERRER, W. 1975. New spicular skeletons in Turbelaria, and the ocurrence of spicules in marine meiofauna. Zeitschrift für zoologische Systematik und Evolutionsforschung, 13: 207-248.
    RODRÍGUEZ, J.G., LASTRA, M. & LOPEZ, J. 2003. Meiofauna distribution along a gradient of sandy beaches in northern Spain. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 58S: 63-69.
    RODRÍGUEZ-PATIÑO, G. 1999. Variación estacional da meiofauna nunha praia exposta. Memoria de Licenciatura, Universidad de Vigo, 101 pp.
    RODRÍGUE
    Bibliografía básica e complementaria
    Z-PATIÑO, G. 2004. Ecología de la meiofauna en intermareales arenosos. Tesis Doctoral, Universidade de Vigo.
    SHERMAN, K.M. & COULL, B.C. 1980. The response of meiofauna to sediment disturbance. Journal of Experimental Marine Biology and Ecology, 46: 59-71.
    SOETAERT, K., MUTHUMBI, A. & HEIP, C. 2002. Size and shape of ocean margin nematodes: morphological diversity and depth-related patterns. Marine Ecology, Progress Series, 242: 179-193.
    SWEDMARK, B. 1955. Recherches sur la morphologie, le développement et la biologie de Psammodrilus balanoglossoides. Archives de Zoologie Expérimentale et Générale, 92: 141-220.
    SWEDMARK, B. 1971. A Review of Gastropoda, Brachiopoda and Echinodermata in marine meiobenthos. Smithsonian Contributions to Zoology, 76: 41-45.
    VILLORA-MORENO, S. 1989. El meiobentos de las playas de arena del sector central del Golfo de Valencia: Estudio ecológico. Memoria de Licenciatura. Universidad de Valencia, 108 pp.
    VILLORA-MORENO, S. 1993. Heterogeneidad del ambiente intersticial y biodiversidad de la meiofauna: El meiobentos de las Islas Chafarinas. Tesis Doctoral. Universidad de Valencia, 325 pp.
    VINCX, M. & HEIP, C. 1991. The use of meiobenthos in pollution monitoring studies: a review. ICES, 16: 50-67.
    WARWICK, R.M. 1989. The role of meiofauna in the marine ecosystem: evolutionary considerations. Zoological Journal of the Linnean Society, 96: 229-241.
    WATZIN, M.C. 1983. The effects of meiofauna on settling macrofauna: meiofauna may structure macrofaunal communities. Oecologia, 59: 163-166.
    WEBB, J.E. 1969. Biologically significant properties of submerged marine sands. Proceedings of the Royal Society of London, 174B: 355-402.
    WESTHEIDE, W. 1984. The concept of reproduction in polychaetes with small body size: adaptations in interstitial species. Fortschrifte der Zoologie, 29: 265-287.
    3. Recursos web
    International Association of Meiobenthologists: http://www.meiofauna.org
    International Society of Environmental Micropaleontology, Microbiology, Meiobenthology: http://www.isemmm.org
    Between the grains: http://whyfiles.org/022critters/meiofauna.html
    Gastrotricha web portal: http://www.gastrotricha.unimore.it
    Tardigrades: http://www.pathfinderscience.nte/tardigrades
    Meiofauna: http://www.nat.ku.dk/as/meiofauna.htm
    Meiofauna: http://www.esf.edu/efb/schulz/marineecology/Meiofauna2006.html
    Laboratorio Dr. Coull: http://www.biol.sc.edu/%7Ecoull.lab
    4. Otros materiales de apoyo
    Las presentaciones utilizadas en las sesiones teóricas estarán disponibles na web CT (USC virtual). Además, se facilitará a los alumnos el acceso a la bibliografía.


    FLORA BENTÓNICA

    Bibliografía básica
    - ABBAYES, H. DES, CHADEFAUD, M., FELDMANN, J., FERRÉ, Y. DE, GAUSSEN, H., GRAS-SÉ, P.-P. & PREVOT (1978). Précis de Botanique. Masson, Paris.
    - BOLD, H.C. & WYNNE, M.J. (1978). Introduction to the Algae. Structure and reproduction. Prentice-Hall, New Jersey.R. (1978).
    - DAWES, C.J. (1981). Marine Botany. John Wiley and Sons, New York.
    - HOEK, C. VAN DEN, MANN, D.G. & JAHNS, H.M. (1995). Algae. An introduction to phycology. Cambridge Univ. Press, Cambridge.
    - LEE, R.E. (1989). Phycology. Cambridge Univ. Press, Cambridge.
    - LÜNING, K. (1990). Seaweeds. Their Environment, Biogeography, and Ecophysiology. John Wiley & Sons, New York.
    - SCAGEL, R.F., BANDONI, R.J., ROUSE, G.E., SCHOFIELD, W.B., STEIN, J.R. & TAYLOR, T.M.C. (1977). El Reino Vegetal. Los grupos de plantas y sus relaciones evolutivas. Omega, Barcelona.
    - SMITH, G.M. (1979). Botânica Criptogâmica. Fund. Calouste Gulbenkian, Lisboa.
    - STRASBURGER, E., NOLL, F., SCHENCK, H. & SCHIMPER, A.F.W. (2004). Tratado de Botánica. Omega, Barcelona.

    Bibliografía complementaria
    Bárbara, I. & J. Cremades (1987). Guía de las algas del litoral gallego. Ayuntamiento de La Coruña, Casa de las Ciencias, 190pp.
    Bárbara, I., J. Cremades, S. Calvo, MªC. López Rodríguez & J. Dosil (2005) Checklist of the benthic marine and brackish Galician algae (NW Spain). Anales Jard. Bot. Madrid, 62(1): 69-100.
    Brodie, J., Maggs, C. A. & John, D. M. (2007) Green Seaweeds of Britain and Ireland. British Phycological Society, Dunmurry, 242 pp.
    Brodie, J.A. & L.M. Irvine (2003). Seaweeds of the British Isles, vol. 1 Rhodophyta, part. 3B Bangiophycidae. British Museum (Natural History). London, 161 pp.
    Burrows, E.M. (1991). Seaweeds of the British Isles, vol. 2 Chlorophyta. British Museum (Natural History). London, 238 pp.
    Cabioch, J.; J.-Y. Floc'h; A. Le Toquin; Ch.-F. Boudouresque; A. Meinesz & M. Verlaque (1992). Guía de las algas de los mares de Europa: Atlántico y Mediterráneo. Omega, S.A. Barcelona, 249 pp.
    Cardinal, A. (1964) Etude sur les Ectocarpacées de la Manche. Nova Hedwigia, 15: 1-86.
    Christensen, T. (1978) Seaweeds of the British Isles. Volume 4. Tribophyceae (Xanthophyceae). British Museum (Natural History), London. 36 pp.
    Coppejans, E. (1994). Flore algologique des côtes du Nord de la France et de la Belgique. Jardin Botanique National de Belgique, 454 pp.
    Cremades, J., I. Bárbara & A.J. Veiga (1998) Las macroalgas Marinas y sus Aplicaciones. Fondo de formación, Puentedeume, A Coruña.
    Dixon, P.S. & L.M. Irvine (1977). Seaweeds of the British Isles, vol. 1 Rhodophyta, part. 1 Introduction, Nemaliales, Gigartinales. British Museum (Natural History). London, 252 pp.
    Feldmann, J. & Hamel, G. (1936) Floridées de France VII Gélidiales. Revue Algologique, 9: 85-140.
    Fletcher, R.L. (1987). Seaweeds of the British Isles, vol. 3 Fucophyceae (Phaeophyceae), part. 1. British Museum (Natural History). London, 359 pp. Frémy, P. (1934) Les Cyanophycées des côtes d'Europe. Mémoires de la Société Nationale des Sciences Naturelles et Mathématiques de Cherbourg, 41: 1-235.
    Gayral, P. (1966). Les algues des côtes françaises (Manche - Atlantique). Ed. Doin. Paris, 632 pp.
    Gómez Garreta et al. (2000) Flora phycologica Iberica, vol 1, Fucales. Universidad de Murcia.
    González, C., García Álvarez, O. & L. Míguez Rodríguez (1998) Algas mariñas de Galicia. Xerais, Vigo.
    Hamel, G. (1975) Phéophycées de France. Linnaeus Press, Amsterdam, 431 pp.
    Haroun, R., M.C. Gil-Rodríguez & W. Wildpret de la Torre (2003) Plantas marinas y salobres de las Islas Canarias. Canseco Editores, S.L.
    Hiscock, S. (1979). A field key to the British brown seaweeds. Field Studies, 5:1-44. Reimpresión en 1984.
    Hiscock, S. (1986). A field key to the British red seaweeds. AIDGAP. Dorset, 101 pp.
    Hoeksema, B. W. & van den Hoek, C. (1983) The taxonomy of Ulva (Chlorophyceae) from the coastal region of Roscoff (Brittany, France). Botanica Marina, 26(2): 65-86.
    Irvine, L.M. & Y.M. Chamberlain (1994). Seaweeds of the British Isles, vol. 1 Rhodophyta, part. 2B Corallinales, Hildenbrandiales. British Museum (Natural History). London, 276 pp.
    Irvine, L.M. (1983). Seaweeds of the British Isles, vol. 1 Rhodophyta, part. 2A Cryptonemiales (sensu stricto), Palmariales, Rhodymeniales. British Museum (Natural History). London, 115 pp.
    Llera González, E. M. & J. Álvarez Raboso (2007) Algas marinas y salobres de Asturias. Consejería de Medio Ambiente, Ordenación del Territorio e Infraestructuras (Gob. del Principado de Asturias).
    Maggs, A. & M.H. Hommersand (1993). Seaweeds of the British Isles, vol. 1 Rhodophyta, part. 3A Ceramiales. British Museum (Natural History). London, 444 pp.
    Newton, L. (1931). A handbook or the British seaweeds. British Museum (Natural Hystory). London, 478 pp.
    Noailles, M. C. (1995) Les espèces de Cladophora (Chlorophyta) les plus communes des côtes Nord-Finistère, région de Roscoff en particulier (France). Cahiers de Biologie Marine, 36: 81-121.
    Otero, J.; P. Comesaña & M. Castro (2002) Guía das macroalgas de Galicia. Bahía Edicións.
    Ribier, J. & J.-C. Godineau (1984) Les algues, connaissance, utili
    Bibliografía básica e complementaria
    sation, culture. Flammarion, Paris.

    Competencias
    FONDOS NERÍTICOS
    Capacidade de análise das características físicas e químicas do medio mariño nerítico así como das principais comunidades bentónicas que permiten coñecer a súa calidade.
    Capacidade de entender o desenvolvemento, e a importancia dos avances tecnolóxicos, e coñecer as principais fontes do seu coñecemento.
    Uso de técnicas de estudo específicas para cada tipo de substrato.

    FONDOS BATIAIS E ABISAIS
    O alumno, unha vez superada a materia, deberá ter adquirido as seguintes competencias:
    - Coñecemento básico das características e do funcionamento do sistema profundo de Galicia.
    - Coñecemento das adaptacións e modos de vida da fauna profunda.
    - Recoñecemento somero, a nivel de grandes taxóns, da fauna batial e abisal das costas galegas.
    - Adquisición do coñecemento para recolectar, separar, procesar, etiquetar e conservar mostras de fauna profunda.
    - Capacidade para realizar descripcións das especies da fauna batial e abisal.
    - Capacidade para elaborar un pequeno artigo científico sobre a fauna profunda dun hábitat determinado.

    FAUNA INTERSTICIAL
    O alumno, unha vez superada a materia, deberá ter adquirido as seguintes competencias:
    - Coñecemento das adaptacións características da fauna intersticial.
    - Recoñecemento somero, a nível de grandes grupos zoolóxicos, da fauna intersticial habitante das costas galegas.
    - Capacidade para realizar descripcións técnicas das especies de fauna intersticial.
    - Capacidade para recolectar, separar, procesar, etiquetar e conservar mostras de fauna intersticial.
    - Capacidade para elaborar informes sobre a fauna intersticial dun hábitat sedimentario dado.

    FLORA BENTÓNICA
    1.- Recoñecemento a nivel de grandes taxóns, da flora bentónica das costas galegas.
    2.- Correcta utilización a terminoloxía científica especializada.
    3.- Identificación de algas mariñas mediante a utilización de claves.
    4.- Coñecer o hábitat, distribución e utilización das algas de maior importancia económica.
    5.- Capacidade para recoller, etiquetar e conservar algas mariñas.



    Metodoloxía da ensinanza
    FONDOS NERÍTICOS
    Clases teóricas con participación activa e debates xerados durante a exposición dos temas.
    Traballo persoal individualizado consistente en tratamento numérico e interpretación de resultados correspondente a dinámicas poboacionais (casos prácticos).

    FONDOS BATIAIS E ABISAIS
    1. Clases teóricas
    Exposición oral, por parte do profesor, dos contidos que configuran o programa teórico. Valorarase a asistencia e a participación.
    2. Clases prácticas.
    Pola complexidade das mostraxes no bentos profundo, difícilmente se poderán desenvolver clases prácticas no mar, polo que serán substituidas por seminarios de videos e diapositivas que ilustrarán cómo se desenvolve o traballo a bordo dun barco oceanográfico. No laboratorio, simulando o desenvolvemento dun traballo de investigación, o alumno estudiará exemplares xa recolectados, identificándoos a nivel de grandes taxóns. Como final, deberá presentar, en formato de publicación científica, os datos obtidos. Teñn carácter de asistencia e participación obligatorias.
    3. Titorías
    Utilizaranse para tratar as dúbidas relativas a calquer aspecto relacionado coa materia.

    FAUNA INTERSTICIAL
    1. Clases teóricas
    Exposición oral, por parte da profesora, dos contidos que configuran o programa teórico. Tanto a presentación utilizada como os textos relacionados coa mesma estarán a disposición dos alumnos na Web CT (USC virtual). Valorarase a asistencia e a participación.
    2. Clases prácticas
    Considéranse a parte fundamental do traballo nesta materia. Desenvolveranse no mar e no laboratorio, simulando a realización dun traballo de investigación sobre a fauna intersticial, no que o alumno recolle mostras de sedimento, fai o seu tratamento (anestesia, separación da fauna) e estuda os ejemplares, identificándoos a nivel de grandes taxóns. Como final deberá presentar, en formato de publicación científica, os datos obtidos. Teñen carácter de asistencia e participación obligatorias.
    3. Titorías
    Utilizaranse para tratar as dúbidas relativas a calquera aspecto da materia. O correo electrónico, así como a plataforma virtual poden servir como ferramentas para tutorías non presenciais.


    FLORA BENTÓNICA
    Clases expositivas dos contidos que constitúen o programa teórico. Valorarase a asistencia e participación activa por parte do alumnado.
    Clases interactivas: terán lugar no laboratorio. Se sumistrará material para o estudo e identificación das algas mariñas mediante claves e explicación das súas principais características morfolóxicas e reprodutoras. A asistencia é obrigatoria. O alumno realizará un caderno de prácticas no que figuren as algas identificadas. As titorías utilizaranse para resolver dúbidas da materia.


    Sistema de evaluación
    FONDOS NERÍTICOS
    Avaliación continua considerando:
    a) Asistencia e participación activa nas clases teóricas, así como a realización dunha memoria teórico - práctica e a súa presentación (máximo, 50% da nota final).
    b) Actitude e disposición no laboratorio (máximo, 25% da nota final).
    c) Valoración do interese e competencia na resolución de casos prácticos (máximo, 25% da nota final)

    FONDOS BATIAIS E ABISAIS
    1. Consideracións xerais
    Dado o carácter teórico-práctico da materia, farase un seguimento e avaliación continuos dos alumnos, prescindindo da realización de exames, tanto teóricos como prácticos.
    2. Aspectos e criterios de avaliación
    A calificación final obterase tendo en conta os seguintes valores das distintas actividades:
    Asistencia e participación nas clases teóricas: 30% da nota
    Asistencia e participación nos seminarios: 30% da nota
    Asistencia e participación nas sesións de laboratorio: 40% da nota

    FAUNA INTERSTICIAL
    1. Consideracións xerais
    Dado o carácter eminentemente práctico da materia, farase un seguimento e avaliación continuos dos alumnos, prescindindo da realización de exames, tanto teóricos como prácticos.
    2. Aspectos e criterios de avaliación
    A calificación final obterase tendo en conta os seguintes valores das distintas actividades:
    Asistencia e participación nas clases teóricas: 25% da nota
    Asistencia e participación nas saídas ao mar: 25% da nota
    Asistencia e participación nas sesións de laboratorio: 50% da nota


    FLORA BENTÓNICA
    Valorarase a asistencia, participación e interese dos alumnos, ademais do caderno de prácticas, do modo seguinte:
    - Asistencia e participación nas clases expositivas: 40%
    - Asistencia e participación nas clases interactivas de laboratorio: 30%. Caderno de prácticas: 30%.
    Non se realizará exame da materia correspondente ás clases expositivas nin interactivas de laboratorio.



    Tempo de estudo e traballo persoal
    FONDOS NERÍTICOS
    Horas presenciais: 20 horas (4 h de clases teóricas, 15 h de prácticas e 1 h de titorías).
    Horas non presenciais: 30 horas de estudo e preparación da memoria).

    FONDOS BATIAIS E ABISAIS
    Como xa se indicou en parágrafos anteriores, a materia xira arredor do traballo teórico, seminarios e no laboratorio, aos que o alumno deberá prestar a máxima atención.
    Estímase un total de 50 horas, distribuidas do xeguinte xeito:
    Horas presenciais: 30 (15 teóricas, 6 de seminario, 7 de laboratorio e 2 de titoría).
    Horas de traballo do alumno: 20.

    FAUNA INTERSTICIAL
    Como xa se indicou en parágrafos anteriores, a materia xira arredor do traballo no mar e no laboratorio, aos que o alumno deberá prestar a maior atención.
    Estímase un total de 30 horas, distribuidas do xeguinte xeito:
    Horas presenciais: 20 (6 teóricas, 2'5 de mar, 10 de laboratorio e 1'5 de titoría).
    Horas de traballo do alumno: 10.


    FLORA BENTÓNICA
    Horas presenciais 9:
    3 h de clases expositivas
    4 de clases interactivas prácticas
    2 h de titorías
    Horas de traballo do alumno: 11

    Recomendacións para o estudo da materia
    FONDOS NERÍTICOS
    Asistencia ás clases impartidas e manexo da bibliografía recomendada.
    Facer uso das horas de titoría para aclarar e discutir as posibles dúbidas derivadas dos contidos impartidos.


    FLORA BENTÓNICA
    Asistencia ás clases expositiva e interactivas e manexo da bibliografía recomendada.
    Facer uso das horas de titoría para aclarar e discutir as posibles dúbidas sobre os contidos impartidos e na elaboración do caderno de prácticas.

    Observacións
    FONDOS NERÍTICOS
    Profesorado:
    José Mora Bermúdez. 2 créditos.

    FONDOS BATIAIS E ABISAIS
    Prof. Dr. Victoriano Urgorri Carrasco. 3 créditos

    FAUNA INTERSTICIAL
    Profa. Dra. Mª Celia Besteiro Rodríguez. 1 crédito.

    FLORA BENTÓNICA
    Prof. Mª Carmen López Rodríguez.




    1º e 2º ciclo (en extinción)