P3241202 - Deseño de Investigacións Educativas en Ciencias na Educación Secundaria (Módulo Específico Ciencias Experimentais) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 3.00
• Total: 3.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 9.00
• Clase Interactiva Seminario: 12.00
• Horas de Titorías: 3.00
• Total: 24.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Máster RD 1393/2007
• Departamentos: Didáctica das Ciencias Experimentais, Didáctica das Ciencias Experimentais
• Áreas: Didáctica das Ciencias Experimentais, Didáctica da Matemática
• Centro: Facultade de Ciencias da Educación
• Convocatoria: 2º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: Primeiro Curso (1º 1ª vez)

Profesores

Nome	Coordinador
JIMENEZ ALEIXANDRE, MARIA PILAR.	NON
LABRAÑA BARRERO, PEDRO ANTONIO.	SI

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo /CLE_01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo /CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo /TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo /TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo /TI-ECTS03	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Obxectivos da materia
O obxectivo central da materia é identificar as liñas máis relevantes de investigación e innovación nas didácticas das Ciencias Experimentais e da Matemática, e desenvolver a competencia de participar nelas. Pode desglosarse no desenvolvemento destas capacidades:
- Ser capaz de identificar as liñas máis relevantes de investigación e innovación sobre a aprendizaxe e o ensino das ciencias e da matemática, identificar os problemas que abordan e os seus marcos teóricos de referencia.
- Ser capaz de realizar unha procura bibliográfica sobre un problema ou cuestión, tanto nas revistas máis relevantes de cada área, como nas bases de datos educativas.
- Ser capaz de acreditar unha competencia básica no uso de recursos para a investigación e innovación, tanto bibliográficos como electrónicos.
- Ser capaz de propoñer cuestións a estudar, preguntas de investigación sobre problemas da aprendizaxe das ciencias e da matemática.
- Ser capaz de identificar distintas perspectivas metodolóxicas para a investigación en didáctica das ciencias e da matemática e de recoñecer a súa posta en práctica en estudos publicados.
- Ser capaz de analizar traballos de investigación e innovación, e valoralos aplicando criterios contrastables.
- Ser capaz de deseñar ou adaptar un proxecto de investigación ou innovación a pequena escala.
- Ser capaz de seleccionar e analizar datos, e extraer conclusións a partir deles.
- Ser capaz de comunicar, tanto oralmente como por escrito, as súas análises, reflexións, deseños ou resultados, utilizando os xéneros adecuados á comunicación nas comunidades académica e docente.

Contidos
Contidos: Programa da materia (clases interactivas e expositivas)

1. Investigación e innovación en didáctica das ciencias e da matemática
Obxectivos dos estudos educativos ¿para que? ¿Que é "investigación"? ¿Que problemas son relevantes? ¿que é innovación? Relacións entre ambas.
Coherencia entre as preguntas estudadas, o deseño e os métodos de investigación
Fundamentación teórica e revisión da literatura: as preguntas de investigación e as propostas de innovación fanse desde un marco teórico determinado.
A investigación como proceso de construcción do coñecemento ¿ten unhas fases?


2. Liñas relevantes de investigación e innovación en didáctica das ciencias e da matemática
Investigacións sobre a aprendizaxe das ciencias: estudos sobre o desenvolvemento cognitivo e o pensamento formal (1970s); ideas alternativas e cambio conceptual (80s); o “xiro discursivo” dos 90; argumentación e uso de probas (2000); o desenvolvemento de competencias e as progresiones de aprendizaxe (2010).
Investigacións sobre a aprendizaxe da matemática: estudios baseados na psicoloxía cognitiva aplicada a aprendizaxe da matemática. Pensamento matemático avanzado. A didáctica fundamental da matemática: teorías antropolóxicas.
Innovacións no ensino das ciencias: descubrimento guiado; aprendizaxe basada en resolución de problemas; traballos prácticos; ler, falar e escribir ciencias; indagación; problemas auténticos; comunidades de práctica.
Innovacións no ensino da matemática: a resolución de problemas, a práctica matemática como proceso de indagación e de comprensión das matemáticas.
Os proxectos de investigación do alumnado.

3. Revistas, bases de datos e outros recursos en didáctica de ciencias e matemática
Revistas de didáctica das ciencias en castelán e galego: Enseñanza de las Ciencias; Alambique; Boletín de Enciga; tipos de artigos, impacto.
Revistas de didáctica da matemática en castelán e galego: Enseñanza de las Ciencias; Uno; Suma; tipos de artigos, impacto
Revistas das áreas no JCR do SSCI
Bases de datos internacionais: ERIC
Bases de datos nacionais ou latinoamericanas: DICE, IN-RECS, Latindex. Criterios de inclusión e búsqueda.
Outros recursos bibliográficos e electrónicos.

4. Enfoques teóricos e metodolóxicos na investigación
Estudos cuantitativos e cualitativos, obxectivos, complementariedade. Estudos de productos e de procesos. Validez e fiabilidade.
Deseños experimentais e case-experimentais. Estudos lonxitudinais. Mostraxes e estudos de caso.
Estudos cualitativos: etnografía, estudos interpretativos. Recollida de datos. Ferramentas de análise.
Estudos cuantitativos: deseño, selección das mostras; ferramentas estatísticas.
Análise de exemplos de investigacións en didáctica de ciencias e matemática.

5. A comunicación da investigación e da innovación: escribir artigos
A comunicación como parte do proceso de investigación: obxectivos
Como escribir un artigo de investigación ou de innovación: estructura canónica, rexistros
O proceso de revisión e publicación

Programa actividades nas clases interactivas

Análise de artigos de investigación e innovación en didácticas das Ciencias Experimentais e da Matemática
Realización de búsquedas bibliográficas en bases de datos
Realización de búsquedas de recursos bibliográficos e da rede para a investigación e a innovación
Prácticas con ferramentas estatísticas
Recensión de artigos
Realización de propostas de problemas a investigar e deseños para levalos a cabo.

Bibliografía básica e complementaria
Bibliografía
A. Investigación educativa en xeral
Cohen, L. e Manion, L. (2002) Métodos de investigación educativa. Madrid: La Muralla.
Goetz, J. P. e LeCompte, M. D. (1988) Etnografía y diseño cualitativo en investigación educativa. Madrid: Morata.
McKernan, J. (2001) Investigación-acción y curriculum. Madrid: Morata
Novak, J. D. e Gowin, D. B. (1988) Aprendiendo a aprender. Barcelona: Martínez Roca (capítulo 8).

B. Investigación en didáctica das ciencias e da matemática
Azcárate, C. y Camacho, M. (2003). Sobre la investigación en Didáctica del Análisis Matemático. Boletín de la Asociación Matemática Venezolana. X(2), 135-149. .
Chevallard, Y. (1985). La transposition didactique. Du savoir savant au savoir enseigné. Grenoble. La Pensée. Sauvage.
Godino, J. D. Y Batanero, C. (1994). Significado Institucional Y Personal De Los Objetos matemáticos. Recherches en Didactique des Mathématiques, 14 (3): 325-355.
Cajaraville Pegito, J. A. e Labraña Barrero, A. (2005) Liñas básicas para unha didáctica alternativa do cálculo integral. Revista Galega do Ensino, 45, 175–196.
Chevallard, Y.; Bosch, M. Gascón, J. (1997). Estudiar Matemáticas. El eslabón perdido entre enseñanza y aprendizaje. Barcelona. ICE-Horsori.
Fernández López, L. e López Carracedo, J. (2005) Un pan eterno ¿ciencia o metafísica? Alambique, 45, 105–110.
Jiménez Aleixandre, M. P. (2008) La publicación como proceso de diálogo y aprendizaje: el papel de artículos y revistas en la didáctica de las ciencias. Enseñanza de las Ciencias, 26(3), 311–320.
Jiménez Aleixandre, M. P. e Díaz de Bustamante, J. (2003) Discurso de aula y argumentación en la clase de ciencias: cuestiones teóricas y metodológicas. Enseñanza de las Ciencias, 21(3), 359–378.
López Rodríguez, R. e Jiménez Aleixandre, M. P. (2007) ¿Podemos cazar ranas? Calidad de los argumentos de alumnado de primaria y desempeño cognitivo en el estudio de una charca. Enseñanza de las Ciencias 25(3), 309–324.
Ogborn J., Kress G., Martins I. e McGillicuddy K. 1998 Formas de explicar: la enseñanza de las ciencias en Secundaria. Madrid, Santillana, Aula XXI.
Osborne R. e Freyberg P. 1991 El aprendizaje de las Ciencias. Las implicaciones de la Ciencia de los alumnos. Madrid, Narcea.
Rico, L. (Ed) (1997) Bases teóricas del currículum de matemáticas para Educación Secundaria. Madrid: Síntesis.
Reigosa Castro C. e Jiménez Aleixandre M.P. (2000) La cultura científica en la resolución de problemas en el laboratorio. Enseñanza de las Ciencias, 18: 275-284.
Rodríguez, L., Escudero, T., Gutiérrez, F. e Molledo, J. (1999) La construcción del conocimiento científico en los pequeños grupos de estudiantes. Alambique, 21, 99–109.
Schoenfeld, A. H. (2000) Purposes and methods of research in mathematics education. Notices of the AMS, June / July, 641–649. Descargable en http://www.ams.org/notices/200006/fea-schoenfeld.pdf

Bibliografía complementaria
Gutiérrez Pérez J. (2000) Fundamentos pedagógicos y didácticos. En J. Perales e P. Cañal (Eds.) Didáctica de las ciencias experimentales (pp 109–137). Alcoy: Marfil.
Revistas de didáctica das ciencias en castelán e galego: Enseñanza de las Ciencias; Alambique; Enseñanza de las Ciencias de la Tierra; Boletín de Enciga
Revistas de didáctica da matemática en castelán e galego: Enseñanza de las Ciencias; Uno; Suma
Revistas de didáctica das ciencias en inglés no JCR do SSCI: Science Education;
Jorurnal for Research in Mathematics Education.
Recherches en Didactique des Matématiques.
Journal of Research in Science Teaching, International Journal of Science Education; Research in Science Education
Revistas de didáctica das ciencias en inglés indexadas noutras bases de datos: Journal of Biological Education; Physics Education; Journal of Chemical Education

Competencias
Competencias
Que as e os estudantes sexan capaces de:
Xenerais
- CG12. Participar na avaliación, investigación e innovación dos procesos de ensino e aprendizaxe, comunicando as súas conclusións e as razóns que as sustentan á comunidade educativa e outros profesionais da educación.

Específicas asociadas ao módulo específico

- CE-E14. Coñecer e aplicar metodoloxías e técnicas básicas de investigación e avaliación educativas e ser capaz de deseñar e desenvolver proxectos de investigación, innovación e avaliación.

Transversais:

- CT-1. Utilizar bibliografía e ferramentas de procura de recursos bibliográficos xenerais e específicos, incluíndo o acceso por Internet.

Metodoloxía da ensinanza
Baséase na participación do alumnado e o seu protagonismo na aprendizaxe en todas as clases, incluso as que pretenden a presentación do marco teórico, conceptual e metodolóxico da materia. Empregaráse o estudo de casos, a análise de proxectos e a resolución de problemas relacionados coa investigación e a innovación sobre o ensino e a aprendizaxe das Ciencias e da Matemática en Secundaria. Esta metodoloxía pretende a participación activa do alumnado, constituíndo un modelo para a súa futura actuación como docentes. Emprégase unha variedade de recursos: audiovisuais, informáticos, problemas, estudos de caso, análise de textos e artigos; experiencias de laboratorio.
Todas as tarefas do alumnado (estudo, traballos, uso do computador, proxectos, lecturas, exposicións, exercicios, prácticas?) serán orientadas polos docentes. O alumnado, coa orientación dos docentes, analizará criticamente artigos e proxectos didácticos; realizará propostas de investigación e innovación; levará a cabo procuras en bases de datos.
Ao estar centrada nunha metodoloxia práctica, é indispensable a asistencia á clase, pois a realizacion, posta en común e avaliacion conxunta de exercicios e tarefas é dificilmente substituida polo traballo individual.
Os contidos da parte interactiva forman parte integral da materia. Establecerase comunicación co alumnado a través da aula virtual, onde estarán os materiais e presentacións powerpoint utilizados na clase. Nas sesións de titoría atenderase ao alumnado para resolver as cuestións relacionadas coa materia.

Sistema de evaluación
Sistema de avaliación da aprendizaxe
A avaliación comprobará o desenvolvemento efectivo das competencias
a. Elaboración dun proxecto persoal de investigación ou de innovación e presentación oral do incluso, utilizando o TIC. Contribución á nota final: 40%.
b. Avaliación continua: asistencia e participación activa nas actividades individuais e en pequeno grupo desenvolvidas na aula; asistencia ás sesións interactivas. Realización escrita de informes e análises. Contribución á nota final: 20%.
c. Proba final sobre os contidos da materia tanto da parte expositiva como interactiva, incluindo resolución de supostos prácticos. Contribución á nota final: 40%
Os estudantes que non desenvolvan algún destes apartados serán cualificados como Non presentado

Tempo de estudo e traballo persoal
Tempo de estudos e traballo persoal que debe dedicar un estudante para superar a materia

Traballo presencial do alumnado: total 21 horas
- Clase expositivas: 9 horas.
- Clases interactivas: 12 horas.

Traballo persoal do alumnado (non presencial): total 54 horas
- Estudo autónomo individual ou en grupo: 15 horas.
- Actividades na biblioteca, lecturas recomendadas, búsquedas bibliográficas: 10 horas.
- Elaboración dun proxecto persoal de investigación ou de innovación: Informe escrito que propoña un tema de investigación ou innovación en Didáctica de las Ciencias Experimentais ou da Matemática, detalle o deseño previsto e inclúa unha selección de referencias relacionadas co tema: 25 horas.
- Preparación da presentación oral do proxecto: 4 horas

Recomendacións para o estudo da materia
Recoméndase a inmersión na bibliografía recomendada, co obxectivo de poder suscitar dúbidas e preguntas nas sesións presenciais. O carácter activo da metodoloxía require o protagonismo do alumnado na súa propia aprendizaxe.