P3241206 - Deseño, Planificación e Avaliación de Propostas Didácticas en Ciencias Experimentais na Educación Secundaria (Módulo Específico Ciencias Experimentais) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 3.00
• Total: 3.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 9.00
• Clase Interactiva Seminario: 12.00
• Horas de Titorías: 3.00
• Total: 24.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Máster RD 1393/2007
• Departamentos: Didáctica das Ciencias Experimentais
• Áreas: Didáctica das Ciencias Experimentais
• Centro: Facultade de Ciencias da Educación
• Convocatoria: 2º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: Primeiro Curso (1º 1ª vez)

Profesores

Nome	Coordinador

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo /CLE_01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo /CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo /TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo /TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Obxectivos da materia
O obxectivo central da asignatura é desenvolver a competencia de deseñar, planificar e avaliar unidades, actividades e propostas didácticas de Ciencias Experimentais para a educación secundaria.
Pode desglosarse no desenvolvemento destas capacidades:
– Ser capaz de identificar as tarefas implicadas nun modelo de deseño de propostas didácticas de Ciencias Experimentais para a educación secundaria e aplicalas á análise e deseño das mesmas.
- Ser capaz de empregar criterios susceptibles de ser contrastados na análise didáctica dos contidos de ciencias experimentais en materiais curriculares de Secundaria e de propoñer modificacións para o seu uso en clase.
- Ser capaz de aplicar diferentes criterios para a selección e secuenciación de contidos de ciencias experimentais.
- Ser capaz de formular actividades de aprendizaxe baseadas en problemas auténticos para traballar nas clases de ciencias experimentais en secundaria (ESO e Bacharelato).

Contidos
1 DESEÑO CURRICULAR NA ESO E NO BACHARELATO
Modelo de deseño, planificación e avaliación de propostas de ensinanza en Ciencias Experimentais: Criterios para a formulación de obxectivos e organización dos contidos. Papel do alumnado, profesorado e curriculum.
Deseño de unidades didácticas: formular obxectivos de aprendizaxe; establecer e estructurar contidos de conceptos, procedementos e actitudes; organizar os contidos en secuencia; ter en conta os problemas de aprendizaxe.
Estratexias de instrucción: metodoloxías, actividades e recursos de aprendizaxe.
O curriculum como programa de actividades nunha perspectiva de desenvolvemento de competencias: deseñar actividades para o alumnado; combinar diferentes metodoloxías e recursos
Estratexias de avaliación: avaliación da aprendizaxe, de obxectivos e contidos: avaliación continua; cartafol.

2 O CURRÍCULO OFICIAL DAS MATERIAS DE CIENCIAS
O novo currículo da LOE. Significado e consecuencias de tomar as competencias como eixo do currículo.
Estructura do currículo nas materias de ciencias.
Análise dos criterios de avaliación dunha selección de materias de ciencias e as súas implicacións no deseño curricular.


3 ANÁLISE DIDÁCTICA E DESEÑO DE PROPOSTAS DE ENSINO
Análise didáctica de contidos transversais ás materias de ciencias, exemplos: as prácticas científicas e o traballo científico; a indagación; as aplicacións da ciencia e as dimensións ciencia / tecnoloxía / sociedade; o traballo experimental; a Historia da ciencia.
Análise didáctica de contidos de bioloxía e xeoloxía, exemplos: Os seres vivos e a organización celular; Procesos de nutrición; Os ecosistemas; Herencia biolóxica e evolución. Orixe das rochas; Os procesos xeolóxicos e o tempo en Xeoloxía; A orixe do relevo e a Tectónica de placas; A terra como sistema: procesos internos e externos
Análise didáctica de contidos de física e química, exemplos: As forzas e os movementos; A mecánica do Universo; Materia e enerxía. Transferencias de enerxía; Estrutura e propiedades da materia; Cambios químicos e as súas repercusións.
Análise de propostas de ensino: libros de texto e actividades
Deseño de propostas de ensino: deseño de secuencias de actividades.

Bibliografía básica e complementaria
Bibliografía básica
– Brañas Pérez, M., González Adán, C., Jiménez Aleixandre, M.P (Eds.) (1995) Traballando coas Ciencias da Terra. ICE Universidade de Santiago de Compostela.
– Bravo Torija, B. e Jiménez Aleixandre, M. P. (2011). ¿Cómo gestionar una bahía? Uso de pruebas y modelos de Ecología. Centro virtual www.leer.es (http://docentes.leer.es/materiales/)
– Caamaño, A. (2011). Didáctica de la física y la química. Barcelona: Graó.
- Carmen, L. del (coord.), (1997). La Enseñanza y el Aprendizaje de las Ciencias de la Naturaleza en la Educación Secundaria. Barcelona, ICE U.B. / Horsori.
– Cañal, P. (coord) (2011). Didáctica de la biología y la geología. Barcelona: Graó.
- Díaz de Bustamante, J. y Jiménez Aleixandre, M.P. (2008) El desarrollo de competencias para usar la noción de célula en secundaria. En P. Calvo y J. Fonfría (Eds.) Recursos didácticos en ciencias naturales (pp 169-186). Madrid: Sociedad Española de Historia Natural.
- Domínguez Castiñeiras, J. M. (editor), (2007). Actividades para la enseñanza en el aula de ciencias. Fundamentos y planificación. Santa Fe (Argentina): Ediciones UNL (Universidad Nacional del Litoral).
- Driver, R. Squires, A.; Rushworth, P.; y Wood-Robinson, (1999). V. Dando sentido a la ciencia en secundaria. Madrid: Aprendizaje Visor.
- García-Carmona, A. (2011). Aprender Física y Química mediante secuencias de enseñanza investigadoras. Fundamentación y propuestas para Educación Secundaria. Málaga: Aljibe.
- García-Rodeja, E.; Lorenzo, F. e Domínguez, J. M. (1994) Proyecto AcAb. Física. Actividades Abiertas para una enseñanza integrada de la Física. Santiago de Compostela: Servizo de Publicacións da U.S.C.
- García-Rodeja, E.; Lorenzo, F.; Domínguez, J. M. e Díaz, J. (1987). Proyecto AcAb. Química. Una visión de la enseñanza Integrada de la Química por medio de Actividades Abiertas. Santiago de Compostela: Servizo de Publicacións da U.S.C.
- Garrido, J. M., Perales Palacios, F.J. y Galdón Delgado, M. (2007). Ciencia para Educadores. Madrid: Pearson Prentice Hall
- Jiménez Aleixandre, M. P. (coord.), (2003), Enseñar Ciencias. Barcelona: Graó.
- Jiménez Aleixandre, M. P. (2005) ¿Cómo enfrentarse al problema de la resistencia en las plagas? El cambio biológicos. En D. Gil et al. (Eds) ¿Cómo promover el interés por la cultura científica? (pp 329-353). Santiago de Chile: UNESCO.
- Jiménez Aleixandre, M. P., Lorenzo, F. e Otero, L. (coords.) (1997) ACES. Aprendiendo Ciencias en la Enseñanza Secundaria. Materiales para el alumno. Universidade de Santiago de Compostela: Servicio de Publicacións.
- Jiménez Aleixandre, M. P., Lorenzo, F. e Otero, L. (coords.) (2002). ACES. Aprendiendo Ciencias en la Enseñanza Secundaria. Materiales para el Profesorado. Santiago de Compostela: Maxín.
- Langford, P. (1989). El desarrollo del pensamiento conceptual en la escuela secundaria. Barcelona: Paidós.
- Geli, A.M. (2000). La evaluación de los procesos y de los resultados en la enseñanza de las ciencias. En J. Perales e P. Cañal (Eds.) Didáctica de las ciencias experimentales. Alcoy: Marfil.
-Pozo, J.I. y Gómez Crespo, M.A. (1998). Aprender y enseñar ciencias. Desde el conocimiento cotidiano al conocimiento científico. Madrid:Morata.
-Pro Bueno, Antonio de (Ed.), (2008). El desarrollo del pensamiento científico-técnico en Educación Primaria. Madrid: Ministerio de Educación, Política Social y Deporte. Secretaría General Técnica. Subdirección General de Información y Publicaciones.
- Sanchez, G. Pro, A. y Valcarcel, M.V. (1997) La utilización de un modelo de planificación de unidades didácticas: el estudio de las disoluciones en educación secundaria. Enseñanza de las ciencias. 15(1), 35-50
- Sanchez, G. y Valcarcel, M.V. (1993) Diseño de unidades didácticas en el área de ciencias experimentales. Enseñanza de las ciencias, 11(1), 33-44
- Sanmartí, N. (2000). El diseño de unidades didácticas. En J. Perales e P. Cañal (Eds.) Didáctica de las ciencias experimentales. Alcoy: Marfil.
-Sanmartí, N. (2002) Didáctica de las ciencias en educación secundaria obligatoria. Madrid: Síntesis
– Sanmartí, N. (2007). 10 Ideas clave: Evaluar para aprender. Barcelona: Graó.
- Shayer,M.y Adey, P.S. (1984) La ciencia de enseñar ciencias. Madrid: Narcea.

Bibliografíaa complementaria:
- Libros de textos de Bioloxía, Física, Química, Xeoloxía.
- Revistas especializadas: Alambique, Boletín das Ciencias, Enseñanza de las Ciencias, Eureka, Educación Química, Internacional Journal of Science Education, Journal Research in Science Teaching, Research in Science Education, Revista de Educación, Revista Electrónica de Enseñanza de las Ciencias, Revista Interuniversitaria de Formación del Profesorado, Science Education.
- Banet E. 2001 Los procesos de nutrición humana. Síntesis, Madrid.
- Delibes de Castro, M. 2001 Vida: la Naturaleza en peligro. Madrid: Temas de Hoy.

Competencias
Xerais
Que os estudantes sexan capaces de:
- CG3. Planificar, desenvolver e avaliar o proceso de ensino e aprendizaxe potenciando procesos educativos que faciliten a adquisici�n das competencias propias dos respectivos ensinos, atendendo ao nivel e formaci�n previa dos estudantes, as� como � orientaci�n dos mesmos, tanto individualmente como en colaboraci�n con outros docentes e profesionais do centro.
- CG4. Buscar, obter, procesar e comunicar informaci�n (oral, impresa, audiovisual, dixital ou multimedia), transformala en co�ecemento e aplicala aos procesos de ensino e aprendizaxe nas materias propias da especializaci�n cursadas.
- CG6. Dese�ar e desenvolver metodolox�as did�cticas tanto grupales como personalizadas, adaptadas � diversidade dos estudantes.
- CG7. Dese�ar e desenvolver espazos de aprendizaxe, con especial atenci�n � equidade, a igualdade de dereitos e oportunidades entre homes e mulleres, a formaci�n cidad� e o respecto aos dereitos humanos que faciliten a vida en sociedade, a toma de decisi�ns e a construci�n dun futuro sustentable.
- CG8. Adquirir estratexias para estimular o esforzo do estudante e promover a s�a capacidade para aprender por si mesmo e con outros e desenvolver habilidades de pensamento e de decisi�n que faciliten a autonom�a, a confianza e iniciativas persoais.
- CG9. Co�ecer os procesos de interacci�n e comunicaci�n na aula e dominar destrezas e habilidades sociais necesarias para fomentar a aprendizaxe e a convivencia na aula e abordar problemas de disciplina e resoluci�n de conflitos.
- CG10. Dese�ar e realizar actividades formais e non formais que contrib�an a facer do centro un lugar de participaci�n e cultura na contorna no que est� situado.
- CG12. Participar na avaliaci�n, investigaci�n e a innovaci�n dos procesos de ensino e aprendizaxe, comunicando as s�as conclusi�ns e as raz�ns que as sustentan � comunidade educativa e outros profesionais da educaci�n.
- CG16. Traballar en equipo con outros profesionais da educaci�n, enriquecendo a s�a formaci�n.
- CG17. Desenvolver h�bitos e actitudes para aprender a aprender ao longo do seu posterior desenvolvemento profesional.
- CG18. Aplicar os co�ecementos adquiridos e a capacidade de resoluci�n de problemas a contornas educativas novos ou pouco co�ecidos.

Espec�ficas asociadas ao m�dulo xen�rico
- CE-G3. Elaborar propostas baseadas na adquisici�n de co�ecementos, destrezas e aptitudes intelectuais e emocionais.
- CE-G13. Co�ecer e aplicar recursos e estratexias de educaci�n no respecto e valor da diversidade ling��stica e as s�as implicaci�ns educativas.

Espec�ficas asociadas ao m�dulo espec�fico
Que os estudantes sexan capaces de:
- CE-E4. Co�ecer contextos e situaci�ns en que se usan ou aplican os diversos contidos curriculares
- CE-E5. Co�ecer os desenvolvementos te�rico-pr�cticos do ensino e a aprendizaxe das materias correspondentes.
- CE-E8. Fomentar un clima que facilite a aprendizaxe e po�a en valor as achegas dos estudantes.
- CE-E9. Integrar a formaci�n en comunicaci�n audiovisual e multimedia no proceso de ensino-aprendizaxe.
- CE-E10. Co�ecer estratexias e procedementos de avaliaci�n e entender a avaliaci�n como un procedemento de regulaci�n da aprendizaxe e est�mulo ao esforzo.
- CE-E11. Co�ecer e aplicar propostas docentes innovadoras no �mbito da especializaci�n cursada.
- CE-E12. Analizar cr�ticamente o desempe�o da docencia, das boas pr�cticas e da orientaci�n utilizando indicadores de calidade.
- CE-E13. Identificar os problemas relativos ao ensino e a aprendizaxe das materias da especializaci�n e expor alternativas e soluci�ns.
- CE-E14. Co�ecer e aplicar metodolox�as e t�cnicas b�sicas de investigaci�n e avaliaci�n educativas e ser capaz de dese�ar e desenvolver proxectos de investigaci�n, innovaci�n e avaliaci�n.

Transversais:
Que os estudantes sexan capaces de:
- CT-1. Utilizar bibliograf�a e ferramentas de procura de recursos bibliogr�ficos xenerais e espec�ficos, inclu�ndo o acceso por Internet.
- CT-2. Xestionar de forma �ptima o tempo de traballo e organizar os recursos dispo�ibles, establecendo prioridades, cami�os alternativos e identificando erros l�xicos na toma de decisi�ns.
- CT-3. Potenciar a capacidade para o traballo en contornas cooperativas e pluridisciplinarios.
Metodoloxía da ensinanza
Baséase na participación do alumnado e o seu protagonismo na aprendizaxe en todas as clases, mesmo as que pretenden a presentación do marco teórico, conceptual e metodolóxico da materia. As clases interactivas procurarán unha maior implicación do alumnado mediante o desenvolvemento dunha metodoloxía docente centrada no estudante e baseada no estudo de casos, a análise de proxectos e a resolución de problemas relacionados co deseño curricular en Ciencias en Secundaria. Todas as tarefas do alumnado (estudo, traballos, uso do ordenador, proxectos, lecturas, exposicións, exercicios, prácticas…) serán orientadas polos docentes tanto na aula como nas sesións de titoría. Nestas atenderase aos estudantes para comentar cuestións concretas en relación coas súas tarefas ou para tratar de resolver calquera outra dificultade do alumno ou grupo de alumnos relacionada coa materia. O alumnado, coa orientación dos docentes, analisará criticamente materiais e proxectos didácticos; realizará propostas didácticas.
Os contidos da parte interactiva forman parte integral da materia. Establecerase comunicación co alumnado a través da aula virtual, onde estarán os materiais e presentacións powerpoint utilizados na clase.

Sistema de evaluación
A avaliación comprobará o desenvolvemento efectivo das competencias.
a. Avaliación continua: asistencia e participación activa nas actividades individuais e en pequeno grupo desenvolvidas na aula e no laboratorio; asistencia ás sesións interactivas e de titoría. Realización escrita de informes e análises: traballos entregados.
b. Exame final.
Contribución de cada apartado á cualificación final:
- Apartado a: 40%
- Apartado b: 60%
Os estudantes que non desenvolvan algún destes apartados serán cualificados como “Non presentado”

Tempo de estudo e traballo persoal
Traballo presencial do alumnado: total 21 horas
- Clases expositivas: 9 horas.
- Clases interactivas: 12 horas.

Traballo persoal do alumnado (non presencial): total 54 horas
- Estudo aut�nomo individual ou en grupo: 16 horas.
- Escritura de exercicios, conclusi�ns ou outros traballos derivados da materia: 20 horas
- Actividades en biblioteca, lecturas recomendadas, procuras bibliogr�ficas: 15 horas.
- Realizaci�n de exame: 3 horas.
Recomendacións para o estudo da materia
Recoméndase a inmersión na bibliografía recomendada, co obxectivo de poder suscitar dúbidas e preguntas nas sesións presenciais. O carácter activo da metodoloxía require o protagonismo do alumnado na súa propia aprendizaxe.