P3241223 - Innovación Docente e Iniciación á Investigación Educativa en Ciencias Sociais e Humanidades (Módulo Específico Ciencias Sociais, Xeografía e Historia) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 6.00
• Total: 6.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 18.00
• Clase Interactiva Seminario: 24.00
• Horas de Titorías: 6.00
• Total: 48.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Máster RD 1393/2007
• Departamentos: Didáctica Lingua e Literatura e das Ciencias Sociais
• Áreas: Didáctica das Ciencias Sociais
• Centro: Facultade de Ciencias da Educación
• Convocatoria: 2º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: Primeiro Curso (1º 1ª vez)

Profesores

Nome	Coordinador
LOPEZ FACAL, RAMON VICENTE.	SI

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo /CLE_01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo /CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo /CLIS_02	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo /TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo /TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo /TI-ECTS03	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo /TI-ECTS04	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Obxectivos da materia
O obxectivo central da materia é identificar as liñas máis relevantes de investigación e innovación nas didácticas das Ciencias Sociais e as Humanidades, e desenvolver a competencia de participar nelas. Pode desglosarse no desenvolvemento destas capacidades:

Ser capaz de identificar as liñas máis relevantes de investigación e innovación sobre a aprendizaxe e o ensino das ciencias sociais e as humanidades, identificar os problemas que abordan e os seus marcos teóricos de referencia.

Ser capaz de realizar unha procura bibliográfica sobre un problema ou cuestión, tanto nas revistas máis relevantes de cada área, como nas bases de datos educativas.

Ser capaz de acreditar unha competencia básica no uso de recursos para a investigación e innovación, tanto bibliográficos como electrónicos.

Ser capaz de propoñer cuestións a estudar, preguntas de investigación sobre problemas da aprendizaxe das ciencias sociais, xeografía, historia e humanidades.

Ser capaz de identificar distintas perspectivas metodolóxicas para a investigación en didáctica das ciencias e da matemática e de recoñecer a súa posta en práctica en estudos publicados.

Ser capaz de analizar traballos de investigación e innovación, e valoralos aplicando criterios contrastables.
Ser capaz de deseñar ou adaptar un proxecto de investigación ou innovación a pequena escala.

Ser capaz de seleccionar e analizar datos, e extraer conclusións a partir deles.

Ser capaz de comunicar, tanto oralmente como por escrito, as súas análises, reflexións, deseños ou resultados, utilizando os xéneros adecuados á comunicación nas comunidades académica e docente.

Contidos
Programa da materia (clases interactivas e expositivas)

1. Investigación e innovación en didáctica das ciencias sociais

Obxectivos dos estudos educativos ¿para que? ¿Que é “investigación”? ¿Que problemas son relevantes? ¿que é innovación? Relacións entre ambas.

Coherencia entre as preguntas estudadas, o deseño e os métodos de investigación

Fundamentación teórica e revisión da literatura: as preguntas de investigación e as propostas de innovación fanse desde un marco teórico determinado.

A investigación como proceso de construcción do coñecemento ¿ten unhas fases?


2. Liñas relevantes de investigación e innovación en didáctica das ciencias sociais

Investigacións sobre a aprendizaxe das ciencias sociais: estudos sobre o desenvolvemento cognitivo e o pensamento formal (anos 70-80); ideas alternativas e cambio conceptual (finais dos 80); Discursos na aula e procesos de construcción (anos ’90); argumentación e uso de probas e o desenvolvemento de competencias e as progresiones de aprendizaxe (a partir do 2000).

A cognición situada e as comunidades de aprendizaxe

Innovacións no ensino das ciencias sociais

Enculturación e problemas sociais relevantes


3. Revistas, bases de datos e outros recursos en didáctica de ciencias sociais

Revistas de didáctica das ciencias sociais: Enseñanza de las Ciencias; Íber; Enseñanza de las Ciencias Sociales, Enseñanza de las Ciencias Sociales y Experimentales, Con-Ciencia Social

Bases de datos internacionais: ERIC

Bases de datos nacionais ou latinoamericanas: DICE, IN-RECS, Latindex. Criterios de inclusión e búsqueda.

Outros recursos bibliográficos e electrónicos.


4. Enfoques teóricos e metodolóxicos na investigación

Investigación básica e investigación aplicada

Especificidade das ciencias sociais: teorías, utilización de probas e fontes para o coñecemento social
Métodos cuantitativos e cualitativos, obxectivos, complementariedade. Estudos de productos e de procesos. Validez e fiabilidade.


5. A comunicación da investigación e da innovación: escribir artigos

A comunicación como parte do proceso de investigación: obxectivos

Comunicación en público: como realizar una presentación

Comunicarse co alumnado de secundaria

Como escribir un artigo de investigación ou de innovación: estructura canónica, rexistros

O proceso de revisión e publicación


Programa actividades nas clases interactivas

Análise de artigos de investigación e innovación en didácticas das Ciencias Sociais

Realización de búsquedas bibliográficas en bases de datos

Realización de búsquedas de recursos bibliográficos e da rede para a investigación e a innovación

Prácticas con ferramentas estatísticas

Recensión de artigos

Realización de propostas de problemas a investigar e deseños para levalos a cabo.

Realización e valoración dalgunha saída de estudo.

Bibliografía básica e complementaria
A. Investigación educativa en xeral

COHEN, L. e MANION, L. (2002) Métodos de investigación educativa. Madrid: La Muralla.
ELLIOTT, J. (2000). El cambio educativo desde la investigación-acción. Madrid: Morata.
GIROUX, H. A. (1997). Los profesores como intelectuales: hacia una pedagogía crítica del aprendizaje. Barcelona: Paidós.
GOETZ, J. P. e LECOMPTE, M. D. (1988) Etnografía y diseño cualitativo en investigación educativa. Madrid: Morata.
IMBERNÓN, F., coord. (2005). Vivencias de maestros y maestras. Compartir desde la práctica educativa. Barcelona: Graó.
MCKERNAN, J. (2001) Investigación-acción y curriculum. Madrid: Morata
Novak, J. D. e Gowin, D. B. (1988) Aprendiendo a aprender. Barcelona: Martínez Roca (capítulo 8).
STENHOUSE, L. (2004). La investigación como base de la enseñanza. Madrid: Morata


B. Innovación e investigación no ensino das ciencias sociais

ALBACETE, C. e outros (2000). Enseñar y aprender la democracia. Madrid: Síntesis
ARMAS, X. (1998). A Innovación educativa en Galicia na educación secundaria (1990-1996). Santiago: Universidade.
ÁVILA, R. Mª (2001). Historia del Arte. Enseñanza y profesores. Sevilla: Diada.
BATLLORI, R., CASAS, M. (2000). El conflicto y la diferenciación. Conceptos clave en la enseñanza de las ciencias sociales. Lleida: Milenio.
BENEJAM, P. e PAGÈS, J. (coords.) (1997). Enseñar y aprender Ciencias Sociales, Geografía e Historia en la Educación Secundaria. Barclona: ICE-Horsori.
CARBONELL, J. (2001). La aventura de innovar. Madrid: Morata.
CARRETERO, M., POZO, J.I., e ASENSIO, M. (comps.) (1989) La enseñanza de las ciencias sociales. Madrid: Visor
CUESTA, R. (1998). Clío en las aulas. La enseñanza de la Historia en España entre reformas, ilusiones y rutinas. Madrid: Akal.
GALINDO, R. (1997). La Enseñanza de la historia en educación secundaria : una perspectiva desde el profesorado que la imparte. Sevilla: Algaida.
GARCÍA PÉREZ, F. F. (2003). Las ideas de los alumnos y la enseñanza del medio urbano: La relevancia educativa de las concepciones sobre la ciudad. Sevilla: Diada.
GONZÁLEZ MUÑOZ, Mª. C. (1996). La enseñanza de la Historia en el nivel medio. Situación, tendencias e innovaciones. Madrid: Marcial Pons.
LUIS GÓMEZ, A. (2000). La enseñanza de la Historia ayer y hoy. Sevilla: Díada.
MERCHAN, J. (2005). Enseñanza, examen y control: profesores y alumnos en la clase de historia. Barcelona: Octaedro.
MURPHY, J (2011) Más de 100 ideas para enseñar historia en educación primaria y secundaria, Barcelona, Graó
PAGÈS, J. (1997). Líneas de investigación en didáctica de las ciencias sociales. En P. BENEJAM e J. PAGÈS (coords.). Enseñar y aprender Ciencias Sociales, Geografía e Historia en la Educación Secundaria. Barclona: ICE-Horsori.
PAGÈS, J., ESTEPA, J., TRAVÉ, G., eds. (2000). Modelos, contenidos y experiencias en la formación del profesorado de Ciencias Sociales. Huelva: Universidad.
PRATS, J. (2002). Hacia una definición de la investigación en didáctica de las ciencias sociales. Enseñanza de las Ciencias Sociales. 1, 81-89.
ROZADA MARTÍNEZ, J. Mª (1997). Formarse como profesor. Ciencias Sociales, Primaria y Secundaria Obligatoria. Madrid: Akal.
VALLS, R., LÓPEZ SERRANO, A., eds. (2002.). La dimensión europea e intercultural en al enseñanza de las ciencias sociales. Madrid: Síntesis.


C. Revistas de Didáctica de las Ciencias Sociales con contidos íntegros on line:

Clase de Historia: http://www.claseshistoria.com/revista/historial.html
Clío & Asociados (Argentina): http://bibliotecavirtual.unl.edu.ar:8180/publicaciones/handle/1/2413
Con-Ciencia Social: http://www.fedicaria.org/quees_conc_social.htm
Didáctica de las Ciencias Experimentales y Sociales: http://centros.uv.es/web/departamentos/D90/valenciano/
Didácticas Especificas: http://www.didacticasespecificas.com/ES/index.php
Enseñanza de las Ciencias Sociales (revista de investigación): http://161.116.7.34/publicacions01/revistes.htm
Iber (acceso só a abstracts: suscripción de pago para contidos completos): http://iber.grao.com/revistas/presentacion.asp?ID=10
Proyecto Clío: http://clio.rediris.es/
Teoría y didáctica de las CC sociales (Universidad de los Andes, Venezuela): http://www.saber.ula.ve/gitdcs/

Competencias
Xerais

Participar na avaliación, investigación e innovación dos procesos de ensino e aprendizaxe, comunicando as súas conclusións e as razóns que as sustentan á comunidade educativa e outros profesionais da educación.

Planificar, desenvolver e avaliar propostas de ensino e aprendizaxe, utilizando metodoloxías de traballo que faciliten a adquisición das competencias propias das materias de historia e ciencias sociais, así como outras compartidas coas demais materias e áreas da Educación Secundaria

Buscar, obter, procesar e comunicar información (oral, impresa, audiovisual, dixital ou multimedia), transformala en coñecemento e aplicala aos procesos de ensino e aprendizaxe da historia e das ciencias sociais
Deseñar e desenvolver metodoloxías didácticas tanto grupais como personalizadas, adaptadas á diversidade dos estudantes

Participar na avaliación, investigación e innovación dos procesos de ensino e aprendizaxe, comunicando as súas conclusións e as razóns que as sustentan á comunidade educativa

Traballar en equipo con outros profesionais da educación, enriquecendo a súa formación

Desenvolver hábitos e actitudes para aprender a aprender ao longo do seu posterior desenvolvemento profesional


Específicas(asociadas ao módulo específico)

Coñecer e aplicar metodoloxías e técnicas básicas de investigación e avaliación educativas e ser capaz de deseñar e desenvolver proxectos de investigación, innovación e avaliación.

Coñecer e aplicar propostas docentes innovadoras no ámbito das ciencias sociais.

Analizar criticamente a profesión docente e as boas prácticas, utilizando indicadores de calidade

Identificar os problemas relativos á ensinanza e á aprendizaxe das ciencias sociais e formular alternativas e solucións

Coñecer e aplicar metodoloxías e técnicas básicas de investigación e avaliación educativas e ser capaz de deseñar e desenvolver proxectos de investigación, innovación e avaliación

Adquirir criterios de selección, elaboración e avaliación de materiais educativos para as ciencias sociais


Transversais:

Utilizar bibliografía e ferramentas de procura de recursos bibliográficos xenerais e específicos, incluíndo o acceso por Internet.

Potenciar a capacidade de traballo en contornos cooperativos e interdisciplinares

Metodoloxía da ensinanza
Baséase na participación do alumnado e o seu protagonismo na aprendizaxe en todas as clases, incluso as que pretenden a presentación do marco teórico, conceptual e metodolóxico da materia. Empregaráse o estudo de casos, a análise de proxectos e a resolución de problemas relacionados coa investigación e a innovación sobre o ensino e a aprendizaxe das Ciencias Sociais en Secundaria. Esta metodoloxía pretende a participación activa do alumnado, constituíndo un modelo para a súa futura actuación como docentes. Emprégase unha variedade de recursos: audiovisuais, informáticos, problemas, estudos de caso, análise de textos e artigos, prácticas de campo.

Todas as tarefas do alumnado (estudo, traballos, uso do computador, proxectos, lecturas, exposicións, exercicios, prácticas) serán orientadas. O alumnado, coa orientación do profesor, analizará criticamente artigos e proxectos didácticos; realizará propostas de investigación e innovación; levará a cabo procuras en bases de datos.

Ao estar centrada nunha metodoloxia práctica, é indispensable a asistencia á clase, pois a realizacion, posta en común e avaliación conxunta de exercicios e tarefas é dificilmente substituida polo traballo individual.

Os contidos da parte interactiva forman parte integral da materia. Establecerase comunicación co alumnado a través da aula virtual, onde estarán os materiais e presentacións utilizados na aula. Nas sesións de titoría atenderase ao alumnado para resolver as cuestións relacionadas coa materia.

Sistema de evaluación
A avaliación comprobará o desenvolvemento efectivo das competencias

a. Elaboración dunha proposta de proxecto persoal de investigación ou de innovación e presentación oral do incluso, utilizando o TIC. Contribución á nota final: 40%.

b. Avaliación continua: asistencia e participación activa nas actividades individuais e en pequeno grupo desenvolvidas na aula; asistencia ás sesións interactivas. Realización escrita de informes e análises. Contribución á nota final: 45%. Cada alumno contará cun portafolio no que se recollerán todas as actividades que realice (incluído a proposta de proxecto).

c. Proba final sobre os contidos da materia tanto da parte expositiva como interactiva, incluindo resolución de supostos prácticos. Contribución á nota final: 15%

Cada estudiante contará cunha carpeta ou portafolio onde se arquivarán todos os documentos relacionados con esta materia que xenere durante o curso (actividades práctivas, recensións, presentación e esquemas utilizados para as exposicións na aula, etc.), e que poderá consultar nas sesión de titoría. Aqueles que teñan una cualificación global superior a 6 no seu portafolio (no conxunto das actividades realizadas) poderán ser eximidos da proba escrita, sendo nese caso cualificados coa nota do portafolio.

Os estudantes que non desenvolvan algún destes apartados serán cualificados como Non presentado

Tempo de estudo e traballo persoal
CURSO 2011-2012 Tempo de estudos e traballo persoal que debe dedicar un estudante para superar a materia

Traballo presencial do alumnado: total 48 horas
Clases expositivas: 15
Clases interactivas (seminarios, debates, exposicións,…prácticas): 24
Titorías en grupo pequeño e mediano: 9
Total horas traballo presencial na aula: 48

Traballo persoal do alumnado (non presencial): total 102 horas
Estudo autónomo, individual ou en grupo: 40
Elaboración de informes, resolución de problemas, deseño de propostas de ensino, etc.: 40
Preparación e participación en debates, presentacións orais, etc.: 15
Lecturas recomendadas, búsquedas bibliográficas, outras tarefas: 7
Total horas trabajo personal del alumno: 102

Recomendacións para o estudo da materia
Recoméndase a inmersión na bibliografía recomendada, co obxectivo de poder suscitar dúbidas e preguntas nas sesións presenciais. O carácter activo da metodoloxía require o protagonismo do alumnado na súa propia aprendizaxe.