P3241248 - Interacción Social, Aprendizaxe e Construcción do Coñecemento (Módulo Específico Orientación Educativa) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 3.00
• Total: 3.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 9.00
• Clase Interactiva Seminario: 12.00
• Horas de Titorías: 3.00
• Total: 24.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Máster RD 1393/2007
• Departamentos: Psicoloxía Evolutiva e da Educación
• Áreas: Psicoloxía Evolutiva e da Educación
• Centro: Facultade de Ciencias da Educación
• Convocatoria: 2º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: null

Profesores

Nome	Coordinador
GARCIA TOBIO, ALFONSO.	NON
Pardo Perez, Juan Carlos.	SI

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo /CLE_01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo /CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo /TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Obxectivos da materia
Obxectivos instrutivos:

1.Proporcionando un marco conceptual sobre as interaccións sociais que teñen lugar nos centros educativos, mediadas por modelos de organización e e por modelos profesionais predominantes entre os educadores, pretendemos que o alumnado alcance unha comprensión sistemática e rigorosa sobre as relacións entre os membros da comunidade educativa e sobre o modo en que afectan aos procesos de ensinanza e aprendizaxe.

2.Poñendo a disposición do alumnado as principais perspectivas teórico-conceptuais que tratan de explicar as interaccións escolares, queremos que poida identificar, coñecer e valorar os principais factores das ciatadas interaccións que teñen incidencia especial sobre o desenvolvemento das actividades de ensinanza e aprendizaxe.

3.Poñendo ao alcance do alumnado os mecanismos de influencia educativa, os factores e os elementos neles implicados, queremos que poida asesorar ao profesorado na mellor forma de organizar as actividades educativas e proporcionar a axuda máis adecuada ó aprendiz en termos das súas diferenzas individuais.

Obxectivos formativos: Cos obxectivos formativos pretendemos que o alumnado:

1.Valore de forma reflexiva e crítica as aportacións que fan as ciencias da educación para comprender e analizar os procesos de interacción e de comunicación que teñen lugar na escola.

2.Aprecie o valor educativo da discusión e do traballo cooperativo como medios adecuados, tanto para aparendizaxe escolar como para o mellor funcionamento da organización escolar.

3.Desenvolva un enfoque profundo de aprendizaxe (interesado na construcción de significados) e estratexias de aprendizaxe que o capacite para a busca, selección, organización e comprensión de información relevante para o seu campo de estudio.

4.Adquira hábitos de traballo grupal cooperativo.

5.Adquira hábitos de traballo autónomo, independente e autodirixido.
Contidos
1.Interacción social e aprendizaxe: Contexto sociocultural e desenvolvemento psicolóxico. A educación como mecanismo de desenvolvemento no seo da cultura. A escola como institución sociocultural. Entender a escola como un escenario de comunicación.

2.As interaccións na aula I: A interacción profesor-alumno. As representacións mutuas profesor/alumno. O problema das expectativas dos profesores e a influencia sobre a aprendizaxe. Os procesos de axuste da axuda pedagóxica do profesor: a andamiaxe na zona de desenvolvemento próximo.

3.As interaccións na aula II: A interacción entre alumnos: A construcción do coñecemento entre iguais: Perspectivas teóricas: o modelo da controversia de Johnson e Johnson; a perspectiva piagetiana e as derivacións neopiagatianas (o conflicto sociocognitivo); a perspectiva vygotskiana. Algunhas estratexias interactivas: a titoría, a colaboración entre iguais e o traballo cooperativo. O papel do profesorado nas situacións de aprendizaxe entre iguais.

4.A interacción entre profesores: A estructura organizativa da escola. As culturas da escola como contextos para comprender as relacións interpersoais. Os obstáculos para a comunicación entre os profesores. Conflicto e estratexias para enfrontalo. O traballo en equipo do profesorado.

5.Interacción escola-familia: Familia e escola como contextos de desenvolvemento. Ámbitos de participación. Barreiras e resistencias para a participación. Estratexias para unha relación construtiva.

6.Comunidades de aprendizaxe e redes escolares: Unha nova forma de entender as relacións da escola coa comunidade. Natureza distribuida do coñevemento humano. Interacción comunicativa e aprendizaxe dialóxico. A participación social. A escola-rede e vías para promover unha rede escolar.
Bibliografía básica e complementaria
Lecturas obrigatorias:

1.Flecha, R, Padrós. M. e Puigdellívol, I. (2003): Comunidades de aprendizaje: Transformar la organización escolar al servicio de la comunidad.Organización y gestión educativa, nº 5, septiembre-octubre, pp.4-8. Bilbao: Fórum Europeo de Administradores de la Educación y CISSPRAXIS, S.A.
2.Plá, L. (1989): Fragmento de "Bases psicopedagógicas". En L. Plá, Enseñar y aprender inglés. Bases psicopedagógicas. Barcelona: ICE-Horsori.
3.Colomina, R., Onrubia, J. e Rochera, Mª J. (2001): Fragmento de "Interactividad, mecanismos de influencia educativa y construcción del conocimiento en el aula". En C. Coll, J. Palacios e A. Marchesi (Comp.), Desarrollo psicológico y educación. 2. Psicología de la educación escolar. Madrid: Alianza Editorial. (Apartado 4: "Los mecanismos de influencia educativa en el ámbito de la interactividad").
4.Zabala, A. (1995): Las relaciones interactivas en clase. El papel del profesorado y del alumnado. En La práctica educativa. Cómo enseñar. Barcelona: Editorial Graó.
5.Colomina, R. e Onrubia, J. (2001): Interacción educativa y aprendizaje escolar: la interacción entre alumnos. En C. Coll, J. Palacios e A. Marchesi (comps.), Desarrollo psicológico y educación. 2. Psicología de la educación escolar. Madrid: Alianza Editorial.
6.Pardo, J.C. e García Tobío, A. (1997): ¿O centro educativo como unidade de cambio? Interacción entre profesores: burocracia vs. colaboración. Revista Galega de Educación, 28, 58-68.

Lecturas recomendadas:

1.Elboj, C. e outros (2002): Comunidades de aprendizaje. Transformar la educación. Barcelona: Graó.
2.Martin, E. e Mauri, T. (2001): Las instituciones escolares como fuente de influencia educativa. En C. Coll, J. Palacios e A. Marchesi (Comps.): Desarrollo psicológico y educación. 2. Psicología de la educación escolar. Madrid: Alianza Editorial.
3.Coll, C. e Solé, I. (2001): Enseñar y aprender en el contexto de aula. En C. Coll, J. Palacios e A. Marchesi (Comps.), Desarrollo psicológico y educación. 2. Psicología de la educación escolar. Madrid: Alianza Editorial.
4.Coll, C. (1990): Acción, interacción y construcción del conocimiento en situaciones educativas. En C. Coll, Aprendizaje escolar y construcción del conocimiento. Barcelona: Paidós.
5.Coll, C. e Solé, I. (1990): La interacción profesor/alumno en el proceso de enseñanza/aprendizaje. En C. Coll, J. Palacios, e A. Marchesi (Comps.): Desarrollo psicológico y educación, II. Psicología de la Educación. Madrid: Alianza.
6.Luque, A. (1989): Dialogar, comprender, aprender. Cuadernos de Pedagogía, 170, 8-12.
7.Coll, C. e Colomina, R. (1990): Interacción entre alumnos y aprendizaje escolar. En C. Coll, J. Palacios e A. Marchesi (Comps.), Desarrollo psicológico y educación. Madrid: Alianza Editorial.
8.Coll, C. (1990): Estructura grupal, interacción entre alumnos y aprendizaje escolar. En C. Coll, Aprendizaje escolar y construcción del conocimiento. Barcelona: Paidós.
9.Johnson, D.W. e Johnson, R.T. (1999): Aprender juntos y solos. Aprendizaje cooperativo, competitivo e individualista. Buenos Aires: Aique.
10.Johnson, D.W., Johnson, R.T. e Holubec, E. J. (1999): El aprendizaje cooperativo en el aula. Barcelona: Paidós.
11.Solé, I. (1997): Reforma y trabajo en grupo. Cuadernos de Pedagogía, núm. 255, 50-53.
12.Rué, J. (2001): La organización de los alumnos y del trabajo en las aulas. En J. Rué, La acción docente en el centro y en el aula. Madrid: Síntesis Educación.
13.Bonals, J. (2000): El trabajo en pequeños grupos en el aula. Barcelona: Editorial Graó.
14.Martí, E. (1997): Trabajamos juntos cuando. Cuadernos de Pedagogía, núm. 255, 54-58.
15.Martí, E. e Solé, I. (1997): Conseguir un trabajo en grupo eficaz. Cuadernos de Pedagogía, núm. 255, 59-64.
16.Rué, J. (2000): La cooperación en el aprendizaje, o cómo incrementar las oportunidades educativas para disminuir la desigualdad. Aula de Innovación Educativa, núm. 90, 12-14.
17.Hargreaves, A. (1996): Profesorado, cultura y postmodernidad. Cambian los tiempos, cambia el profesorado. Madrid: Editorial Morata.
18.Antúnez, S. (1994): ¿Qué podemos hacer para mejorar la participación en los equipos de profesoras y profesores? Aula de Innovación Educativa, 28-29, 49-52.
19.Antúnez, S. e outros (2002): Dinámicas colaborativas en el trabajo del profesorado. Barcelona: Editorial Graó.
20.Serrat, A. (1994): La dinamización de los equipos docentes. Aula de Innovación Educativa, 28-29, 53-57.
21.Vera, J. (1994): La comunicación entre el profesorado de centro como forma de mejorar la eficacia del trabajo en equipo. Aula de Innovación Educativa, 28-29, 59-63.
22.Huguet, H. (1996): El asesoramiento psicopedagógico y la colaboración entre la familia y el centro educativo. En C. Monereo e I. Solé (Coords.), El asesoramiento psicopedagógico: una perspectiva profesional y constructivista. Madrid: Alianza Psicología.
23.Vila, I. (1998): Familia, escuela y comunidad. Barcelona: ICE-Horsori.
Competencias
Competencias xenéricas:

1.Capacidade para resolver problemas.

2.Capacidade de busca, selección, análise e tratamento de información.

3.Capacidade para o traballo en equipo.

Competencias específicas:

1.Comprender que a aprendizaxe escolar se produce no marco dun complexo sistémico, que abarca desde as interaccións que se producen nas aulas (entre profesor e alumnos e entre iguais), pasando pola interacción entre profesores ata a interacción entre a comunidade e escola.

2.Esta comprensión debe capacitar ao profesional da orientación para identificar e avaliar problemas de interacción e de comunicación que dificultan a aprendizaxe escolar e deseñar propostas de intervención que melloren os procesos de interacción e comunicación que se producen nos diferentes subsistemas da institución escolar.

3.Comprender os mecanismos de influencia educativa que están na base das formas de interacción que teñen luhar nas aulas.

4.A partir desta comprensión, o profesional da orientación ha de poder orientar e asesorar ao profesorado nas estratexias de axuda psicoeducativa que sirvan para promover a aprendizaxe do alumnado.

5.Comprender que a escola e a comunidade conforman un sistema, cuxos obxectivos, propósitos e problemas son compartidos e que, polo tanto, é necesario idear estratexias de comprensión, de planificación e de intervención sistémicas, tratando de favorecer solucións globais. Tal sería o propósito da capacidade para conformar comunidades de aprendizaxe e redes escolares.
Metodoloxía da ensinanza
A actividade principal que da sentido á organización e dinámica do curso é a elaboración dun informe-síntese (non superior a 10 páxinas), no que se articulen de forma comprensiva os contidos traballados sobre os núcleos citados anteriormente.

O informe-síntese ha de responder á pregunta que quedaba formulada na introducción deste programa (véxase o apartado de observacións).

A dinámica base pola que se opta é a do curso-seminario que esixe a constitución de grupos estables de entre 4-6 alumnos, aos que se lle propón o modo de traballo colaborativo para a elaboración do informe-síntese, facendo uso dos procedementos habituais de traballo intelectual: confección dun ficheiro, con fichas resume e fichas conceptuais, do que se valerán para dar forma ao esquema da síntese e para redactala.

As sesións de traballo en equipo, supervisadas polos profesores da materia, compleméntanse coas exposicións que os profesores fan dos núcleos de contido e con debates de todo o grupo, formado por todos os equipos de traballo e os propios profesores.
Sistema de evaluación
De acordo coa organización e dinámica do curso exposto no apartado 5, prevense seis instrumentos de avaliación:

1. Os informes-síntese.
2. Documento sobre a participación individual ó traballo de grupo.
3. Ficheiro do Equipo.
4. Libro de Actas.
5. Observación continuada da actividade desenvolta polos equipos e polos alumnos.
6. Autoavaliación e avaliación por parte do Equipo de Traballo.
Tempo de estudo e traballo persoal
1. Clases expositivas e clases interactivas (traballo en pequenos grupos e debates en gran grupo): 15 horas
2. Lectura individual e elaboración de fichas resume e conceptuais: 25 horas
3. Reunións do grupo de traballo para a redacción do informe-síntese: 35 horas
Recomendacións para o estudo da materia
Sobre a asistencia ás sesións programadas:

Polas características da programación do curso, especificadas no apartado anterior, é imprescindible a asistencia ás sesións determinadas no programa da asignatura. Para garantizar o funcionamento adecuado dos grupos, para o cal é necesario o compromiso activo de cada un dos seus membros, establécese como condición a asistencia, polo menos, ó 80% das sesións programadas.

Para a participación no traballo en pequenos grupos e para os debates programados do gran grupo, é necesaria a lectura dos documentos, segundo a secuencia establecida no programa amplo desta materia.
Observacións
O punto de partida desta materia é o recoñecemento de que os procesos psicolóxicos non poden ser comprendidos ao marxe dos contextos nos que se producen. A escola é unha institución social que introduce ao alumnado en contextos e relacións que promoven, condicionan (e incluso limitan) a súa aprendizaxe e o seu desenvolvemento. “Clase”, “centro”, e “comunidade” son os contextos básicos, no marco dos que teñen lugar as actividades de ensinanza/aprendizaxe. A análise destes contextos e das relacións que neles se establecen parece ser unha condición indispensable para comprender e interpretar os procesos de ensinanza/aprendizaxe. Tomando como referencia esta formulación, o desenvolvemento deste programa pretende responder á seguinte cuestión: ¿De que modo afectan os contextos escolares e as relacións que neles se establecen ós procesos de ensinanza/aprendizaxe e, en consecuencia, que escenarios educativos son máis propicios para favorecer aprendizaxes significativas do alumnado?

(Unha versión ampla deste programa está dispoñible no "Sistema de Xestión de Aprendizaxe" Moodle que empregan os profesores para o traballo cotiá co alumnado: http://firgoa.usc.es/moodle).