Saltar ao contido principal
Inicio  »  Centros  »  Escola Politécnica Superior  »  Información da Materia

G4071443 - Bioloxía e Xestión de Poboacións Cinexéticas e Piscícolas (Intensificación en Explotacións Forestais) - Curso 2013/2014

Información

  • Créditos ECTS
  • Créditos ECTS: 4.50
  • Total: 4.5
  • Horas ECTS
  • Clase Expositiva: 18.00
  • Clase Interactiva Laboratorio: 9.00
  • Clase Interactiva Seminario: 9.00
  • Horas de Titorías: 2.00
  • Total: 38.0

Outros Datos

  • Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
  • Departamentos: Enxeñaría Agroforestal, Zooloxía e Antropoloxía Física
  • Áreas: Enxeñaría Agroforestal, Zooloxía
  • Centro: Escola Politécnica Superior
  • Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
  • Docencia e Matrícula: null

Profesores

NomeCoordinador
DE CASTRO LORENZO, AUGUSTO.NON
DIAZ PAZOS, JUAN ANGEL.SI
RIESCO MUÑOZ, GUILLERMO.NON

Horarios

NomeTipo GrupoTipo DocenciaHorario ClaseHorario exames
Grupo /CLE_01OrdinarioClase ExpositivaSINON
Grupo /CLIL_01OrdinarioClase Interactiva LaboratorioNONNON
Grupo /CLIS_01OrdinarioClase Interactiva SeminarioNONNON
Grupo /TI-ECTS01OrdinarioHoras de TitoríasNONNON
Grupo /TI-ECTS02OrdinarioHoras de TitoríasNONNON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

  • Castelán
  • Galego
  • Inglés


    • Obxectivos da materia
    - Coñecemento das características biolóxicas das especies cazables e das susceptibles de aproveitamento pesqueiro.
    - Aprendizaxe da observación, estudo en mán e avaliación das poboacións de aves e mamíferos cinexéticos, así como das de peixes de auga doce.
    - Coñecemento dos factores limitantes para as especies tratadas e do manexo das características do hábitat para a mellora das súas poboacións.
    - Coñecemento dos fundamentos da estrutura e do funcionamento dos ecosistemas de auga doce.
    - Coñecemento das características do auga e da metodoloxía utilizada nos cultivos piscícolas de auga doce máis habituais en España.
    - Dotar ao alumno dos coñecementos necesarios para elaborar, redactar e executar proxectos e pláns técnicos en materia de ordenación piscícola e/ou de ordenación cinexética.

    Contidos
    PARTE I: BIOLOXÍA E XESTIÓN DAS POBOACIÓNS CINEXÉTICAS
    Tema 1 (1 h. expositiva). A caza como actividade humana.- Introducción. Antecedentes históricos e estado actual da actividade cinexética en España e Galicia. Lexislación cinexética. Recoñecemento do sexo e a idade nas especies cinexéticas. Principais citerios utilizados e normas xerais de aplicación. Elementos morfolóxicos externos. Elementos de anatomía interna. Interese na xestión.
    Tema 2 (1 h. expositiva + 1 h. interactiva lab.). Aves cinexéticas ibéricas: identificación, bioloxía e caza.- Aves acuaticas. Especies migratorias e residentes. Anátidas. Rálidos. Limícolos. Láridos. Colúmbidas. Páseres. Perdiz rubia. Charrela. Perdiz moura. Paspallás (Codorniz) e Colíns Faisán. Cria intensiva da perdiz para repoboacións, procedemento e instalacións. Principais enfermidades da Perdiz.
    Tema 3 (1 h. expositiva + 1 h. interactiva lab.). Identificación, bioloxía e caza de lagomorfos, carnívoros e súidos.- As lebres e o coello de monte: Distribución ibérica. Recoñecemento de sexo e idade. Aspectos biolóxicos máis salientables das especies. Principais modalidades de caza. Problemática ecolóxica e principais patoloxías do coello. O raposo, o lobo e o xabaril: Distribución ibérica. Recoñecemento de sexo e idade. Principais características ecolóxicas e modalidades de caza. Implicacións socioeconómicas da súa presenza na Península Ibérica. Valoración de trofeos.
    Tema 4 (1 h. expositiva + 1 h. interactiva lab.). Identificación, bioloxía e caza dos ungulados presentes na Península Ibérica (cérvidos e bóvidos). Recoñecemento de sexo e idade. Distribución na Península Ibérica. Características ecolóxicas e comportamento. Modalidades de caza. Valoración de trofeos. Cría e repoboacións de cérvidos. Principais enfermidades da caza maior.
    Tema 5 (1 h. expositiva + 1 h seminario).- O Plan de Ordenación Cinexética. A acción de cazar. Restriccións á mesma. Licencias de caza. Os terreos cinexéticos. T. C. de aproveitamento común. Terreos sometidos a réxime cinexético especial. Periodos de caza. Pezas de caza. Os T. C. en Galicia. O TECOR. O Plan de Ordenación Cinexética I. Introducción. Definición. Obxectivos. Estructura. Fases de execución. Capacidade de carga do medio. Análises das táboas de caza. Cálculo das cotas de captura. Particularidades específicas da elaboración dos planos de caza.
    Tema 6 (1 h. seminario).- Melloras do hábitat.- Caza Maior: Refuxios en masas homoxeneas. Bebedeiros e Melloras da alimentación. Caza Menor. Coello de monte: criazón de vivares artificiais; entaramado de vivares; melloras na alimentación. Perdiz: sementeiras; comedeiros artificiais; bebedeiros naturais e artificiais; refuxios; desbroces.
    Tema 7 (0,5 h. expositiva).- A caza: xeralidades. Xestión cinexética. Formas de cazar: caza con armas, caza ó vó, caza con trampas e caza á carreira. Terreos sometidos a réximen cinexético común. Terreos sometidos a réximen cinexético especial: o coto de caza e o TECOR.
    Tema 8 (1 h. expositiva + 1 h laboratorio).- Censos cinexéticos. Planificación do censo. Clasificación dos métodos de censo. Índices de abundancia. Inventario polo método de Hayne. Inventario polo método do transecto ordinario e polo método do transecto finlandés. Estaciós de censo. Método das parcelas. Batidas en branco.
    Tema 9 (1 h. expositiva + 1 h seminario + 1 h de laboratorio).- Dinámica de poboacións de caza maior. Taxa de natalidade, reclutamento, taxa de mortalidade e taxa de crecemento. Pirámides de poboación. Densidades poboacionais para as principais especies de caza maior. Estimación do cupo de capturas. Extracción por caza selectiva, descaste e por caza de trofeo.

    Tema 10 (1 h. expositiva + 1 h seminario + 1 h de laboratorio).- Dinámica de poboacións de caza menor. Parámetros poboacionais en caza menor: razón de sexos, razón de idades, taxas de supervivencia. Poboación pre-cinexética e pre-reproductiva. Densidades poboacionais para as principais especies de caza menor. Determinación do cupo de capturas polo método de Birkman e polo método do cupo constante.
    Tema 11 (1 h. expositiva + 1 h seminario).- Repoboacións cinexéticas. Soltas e repoboacións de caza menor. Solta e repoblación de perdices: adquisición e transporte, aclimatación, época de solta, solta directa, zonas de reserva. Solta e repoboación de codornices. Solta de faisáns. Solta e repoblación de coellos. Solta e repoboación de lebres. Soltas e repoboacións de caza maior. Métodos de captura: capturadoiros, trampas, anestésicos. Transporte e solta. Solta en cercados de aclimatación e cinexéticos.

    PARTE II: BIOLOXÍA E XESTIÓN DAS POBOACIÓNS ÍCTICAS E ACUICULTURA
    Tema 12 (1 h. expositiva + 0,5 h laboratorio).- A pesca e o hábitat doceacuícola. Introducción xeral á actividade pesqueira e a acuicultura. Caracterización morfolóxica dos ecosistemas acuáticos epicontinentais. Características físicas e químicas. Clasificación, características e funcións dos organismos que o habitan. Índices de calidade ambiental. Tipos de ambientes nas augas continentais, zonación e dinámica dos ecosistemas lóticos e dos ecosistemas leníticos.
    Tema 13 (1,5 h seminario).- Os peixes: reproducción, alimentación, migracións no medio natural e avaliación das súas poboacións. Producción e maduración dos gametos. Fecundidade e fertilidade. A freza, o desenvolvemento do ovo e a emerxencia. Desenvolvemento do alevín. Tipos de alimentación. Rusticidade. Capacidade de natación e salto. Migracións: anadromia e catadromia. Métodos de captura de peixes para a avaliación das poblacións e toma de datos de interese.
    Tema 14 (1 h. seminario + 1 h laboratorio).- Recoñecemento e distribución dos peixes de auga doce ibéricos. Lampreas. Esturión. Clupeidos. Anguila. Cobítidos. Balitóridos. Silúridos. Ictalúridos. Ciprinodóntidos. Poecílidos. Aterínidos. Mugílidos. Gasterosteidos. Cótidos. Blénidos. Cíclidos. Centrárquidos. Pércidos. Ciprínidos. Lucio. Salmónidos.
    Tema 15 (1 h. expositiva).- Bioloxía e dinámica poboacional dos salmónidos autóctonos ibéricos. Identificación e problemas taxonómicos. Parámetros ambientais. Territorialidade Movementos migratorios. Alimentación. Reproducción. Reclutamento. Crecemento. Estado actual das súas poboacións e pesca.
    Tema 16 (1 h. expositiva).- Introducción á acuicultura. Antecedentes históricos. Interese do cultivo intensivo de animais de auga doce. Modalidades, procedementos e fases nos cultivos acuícolas. Captación da auga, requerimentos e condicionantes. Necesidades de osíxeno. Autocontaminación. Obxetivos da calidade do agua. Depuración. Esterilización. Aireación.
    Tema 17 (1 h. expositiva).- O cultivo de salmónidos e de outras especies doceacuícolas de interese. Introducción. Características xerais da explotación salmonícola. Calidade e xestión do agua en salmonicultura. Control da reproducción. A alimentación en catividade da troita arco da vella. Patoloxía. Procedimentos de cultivo, fases, instalacións e problemática en acipensericultura, anguilicultura, ciprinicultura, esocicultura y astacicultura.
    Tema 18 (1 h. expositiva + 1,5 h seminario).- O Plan de Ordeación Piscícola e os Plans Técnicos.- Estudo do entorno socioeconómico, do hábitat e das poboacións de peixes. Diagnóstico da situación e plantexamento de obxectivos. Regulación do aproveitamento. Melloras máis frecuentes: repoboacións, mantemento de caudais ecolóxicos, protección das ribeiras, protección e mellora dos frezadoiros, deflectores de corrente, trampas para sedimentos, melloras para favorecer a actividade dos pescadores. Seguemento do plan.
    Tema 19 (1 h. expositiva + 0,5 h laboratorio).- Morfoloxa e dinámica fluvial.- Levantamento batimétrico da sección transversal do cauce. Granulometría do sustrato. Estabilidade do sustrato. Cobertura e índices de refuxio. Estimación da velocidade do auga e do caudal.
    Tema 20. (1 h. expositiva). Inventario de poboación
    Contidos
    s de peixes.- Planificación do inventario. Técnicas de inventario cualitativo. Técnicas de inventario cuantitativo: obtención de variabels de interese, inventario por pesca eléctrica e ecosonda.
    Tema 21. (0,5 h. expositiva + 1 h laboratorio).- Proceso de datos do inventario e modelización. Distribución de lonxitudes e método de Petersen. Estimadores de abundancia (De Lury, Moran, Carle y Strub). Modelos potenciais peso-talla. Métodos de axuste do modelo de Von Bertalanffy. Modelización da evolución dunha cohorte no tempo.
    Tema 22. (1 h. expositiva) Os peixes migratorios e a libre circulación.- O problema dos obstáculos á libre circulación dos peixes migratorios. Dispositivos de franqueo: escalas de depósitos sucesivos, escalas de ralentizadotes, esclusas, escalas de ascensor, ríos artificiais. Acondicionamento de dispositivos para a baixada.

    Bibliografía básica e complementaria
    BIOLOXÍA E XESTIÓN DAS POBOACIÓNS CINEXÉTICAS
    AGENCIA ANDALUZA DE MEDIO AMBIENTE, Curso de gestión y ordenación cinegética. Junta de Andalucía, Granada. 1996.
    ALVARADO CORRALES, E. et al., Manual de ordenación y gestión cinegética, IFEBA, Badajoz, 333 pp., 1991.
    BALLESTEROS, F., Las especies de caza en España. Biología, Ecología, Conservación, Ed. Estudio y Gestión del Medio, Oviedo, 313 pp., 1998.
    BUXADÉ CARBÓ, C. 1999. Explotaciones cinegéticas y de avestruces. Proceeding jornadas técnicas. Mundiprensa, Madrid.
    CAMP, W. G.; DAGUERTY T. B. 1993. Managing our natural resources (2ª ed.). Delmar Publishers, Inc.
    DE LA CALLE SANTILLANA, R., MADRIGAL LADRÓN DE GUEVARA, C., GÓMEZ VEIGA, C. 2006. Manual de ordenación y gestión de recursos cinegéticos: caza menor. Asociación de Ingenieros Técnicos Forestales, Madrid.
    JORNADAS TÉCNICAS, La perdiz roja, Fundación Caixa, 73 pp., 1992.
    LUCIO, A. e SAENZ DE BURUAGA, M., Los Planes de caza. Guía básica para la elaboración de planes de ordenación cinegética, Federación Española de Caza, Colección Divulgación, 1, 32 pp., 1989.
    OCÉANO. 2003. La caza ibérica. Océano, Barcelona. 10 DVD.
    PEDROSA ROLDÁN, I., Proyectos y Planes Técnicos de Ordenación Cinegética o Piscícola. Algunas consideraciones para su redacción. Unicopia, Lugo, 57 pp., 2002.
    PEDROSA ROLDÁN, I., Ordenación y Gestión de Recursos Piscícolas y Cinegéticos. 50 problemas resueltos relacionados con la materia. Unicopia, Lugo, 62 pp., 2005.
    SAENZ DE BURUAGA; LUCIO, A. J. e PURROY, F. J., Reconocimiento de sexo y edad en especies cinegéticas, Diputación Foral de Alava, 127 pp., 1991.
    TELLERÍA, J. L., Manual para el censo de los vertebrados terrestres, Ed. Raíces, Madrid, 278, 1986.

    BIOLOXÍA E XESTIÓN DAS POBOACIÓNS ÍCTICAS E ACUICULTURA
    ARRIGNON, J., Cría del cangrejo de río, Ed. Acribia, S.A., 201 pp., 1984.
    ARRIGNON, J., Management of Freshwater Fisheries, A. A. Balkema, Rotterdam, 582 pp., 1999.
    BAGLINIERE, J. L. & G. MAISSE, La Truite: Biologie et ecologie. INRA Ed., Versailles, 303 pp., 1991.
    BARNABÉ, G., Acuicultura, Ed. Omega, Barcelona, 2 tomos, 1099 pp., 1989.
    BARNABÉ, G., Bases biológicas y ecológicas de la acuicultura, Acribia, Zaragoza, 519 pp., 1996.
    BLANCO CACHAFEIRO, M. C., La trucha. Cría industrial, Mundi-Prensa, Madrid, 1995.
    BRUSLÉ, J. e QUIGNARD, J-P., Biologie des poissons d'eau douce européens, Ed. Tec & Doc, Paris, 625 pp., 2001.
    COBO, F. y VIEIRA-LANERO, R. (coords.), Bases teóricas para un curso de vixilancia ambiental en materia de pesca fluvial, Agaia, Vilagarcía de Arousa, 213 pp, 2010).
    DOADRIO, I., Atlas y libro rojo de los peces continentales de España, Dirección General de Conservación de la Naturaleza, Ministerio de Medio Ambiente, Madrid, 2001.
    GARCÍA DE JALÓN, D.; MAYO, M.; HERVELLA, F.; BARCELÓ E. e FERNÁNDEZ, T., Principios y técnicas de gestión de la pesca en aguas continentales, Mundi-Prensa, Madrid, 247 pp., 1993.
    GONZÁLEZ DEL TÁNAGO, M. e GARCÍA DE JALÓN, D., Restauración de ríos y riberas, Ed. Fundación Conde del Valle de Salazar, Madrid, 319 pp., 1995.
    GUEGUEN, J. et P. PROUZET, Le saumon atlantique. Editions de L’ IFREMER, Plouzané (France), 330 pp., 1994.
    HELFMAN, G.S.; B.B. COLLETTE ; D.E. FACEY & B. W. BOWEN.- The Diversity of Fishes. Ed. Blackwell Science, Inc., U.S.A., 736 pp., 2009
    HERVELLA, F. e CABALLERO, P., Inventario piscícola dos ríos galegos, Ed. Consellería de Medio Ambiente, Xunta de Galicia, Santiago, 126 pp., 1999.
    KOTTELAT, M. & J. FREYHOF, Handboo
    Competencias
    - Aprender a identificar os caracteres que permiten a valoración do estado das especies cinexéticas, en especial sexo e idade.
    - Saber valorar o estado demográfico das poboacións naturais de estas especies.
    - Coñecer os mecanismos de mellora e xestión das poboacións e do seu medio natural.
    - Aprender a realizar Pláns de Ordenación Cinexética e de Ordenación Piscícola.
    - Coñecemento da estrutura e funcionamento dos ecosistemas lóticos e leníticos.
    - Capacidade de identificación das especies ícticas ibéricas de auga doce e dos seus requerimentos biolóxicos.
    - Capacidade para abordar a avaliación da idoneidade dun hábitat fluvial e do estado das poboaciós ícticas.
    - Coñecemento dos criterios máis adecuados para analizar e presentar intervención de acondicionamiento do hábitat fluvial e para programar un ordenado aproveitamento das poboacións ícticas.
    - Planeamento e execución de inventarios de poboacións de fauna cinexética e piscícola. Avaliación e mellora dos hábitats. Realización de repoblacións piscícolas e cinexéticas. Asignación de caudales ecolóxicos e demáis actuacións necesarias na xestión piscícola ou cinexética.

    Metodoloxía da ensinanza
    Clases presenciais:
    - 18 sesións expositivas de 1 hora nas que abordarase a explicación do programa teórico mediante exposicións orais con encerado e proxeccións en Power Point e ocasional apoio de outros medios audiovisuaues para a identificación de especies, idades, sexos, etc., e exposición de esquemas e diagramas.
    - 9 sesións interactivas de seminario (9 horas en total) nas que se completa a explicación de conceptos teóricos con una participación máis activa dos alumnos e nas que se plantexan e resolven problemas e supostos prácticos.
    - 9 sesións interactivas de laboratorio (9 horas en total) nas que se toma contacto directo coas especies, se aprende a localizar e medir os caracteres de identificación de sexo e idade sobre os individuos e os seus restos óseos, e se realizan prácticas de campo ou visitas a instalacións cinexéticas e piscícolas.
    - 2 horas interactivas de titorías en grupos reducidos. Nelas resolvense e aclaranse conceptos, problemas e casos prácticos plantexados nas outras clases presenciais sobre os que poidera haber dúbidas.

    Titorías:
    As titorías constituen un servizo no que o alumno ten a oportunidade de recibir ensinanza de forma individualizada en aspectos específicos da materia por parte do profesor.

    USC virtual:
    Farase uso dos recursos que proporciona a USC virtual para que o alumno poida dispoñer da documentación necesaria cara ó seguimento e preparación da materia, a práctica de problemas ou ben para a comunicación de novedades por parte dos profesores.
    Ocasionalmente deixarase material no servicio de reprografía do centro.

    Sistema de evaluación
    - Un exame ao final do semestre que constará de dous seccións, una adicada á parte cinexética e outra á piscícola. Será necesario superar amba-las dúas para aprobar a materia. A cualificación obtida no exame suporá o 80 % da nota final.
    - Un traballo de curso que establecerá o profesor e que será exposto oralmente e debatido cós compañeiros de curso e o profesor. A cualificación obtida suporá o 10 % da nota final.
    - Ao longo do curso propoñeranse diversos casos prácticos sinxelos, a resolver na casa, en torno aos contidos que se estén a impartir en cada momento. A resolución correcta dos exercicios propostos suporá ata un 10 % da nota final.

    Tempo de estudo e traballo persoal
    - Horas presenciais:
    Expositivas: 18
    Interactivas Seminarios: 9
    Interactivas Laboratorio: 9
    Interactivas Titorías: 2
    Horas de avaliación: 3
    Total: 41

    - Horas non presenciais:
    Lectura e preparación de temas: 36
    Preparación exames: 14
    Realización de exercicios: 10
    Elaboración de traballos de curso: 11,5
    Total: 71,5

    Tempo total de adicación á materia (horas presenciais + non presenciais): 112,5 h.

    Recomendacións para o estudo da materia
    - Asistencia presencial e participativa nas clases expositivas e seminarios e, moi especialmente, nas prácticas de laboratorio.
    - Practicar problemas de censo e xestión.
    - Utilización na biblioteca de material de identificación.
    - Consulta da bibliografía recomendada.
    - Uso das horas de titoría dos profesores para consultas e aclaracións.

    Observacións
    Algúns horarios poden ser modificados, despois de avisar a principio de curso, para facelos compatibles con outras actividades académicas imprevisibles.