Saltar ao contido principal
Inicio  »  Centros  »  Escola Politécnica Superior  »  Información da Materia

G4071444 - Ordenación e planificación do Territorio e do Medio Natural (Intensificación en Explotacións Forestais) - Curso 2013/2014

Información

  • Créditos ECTS
  • Créditos ECTS: 4.50
  • Total: 4.5
  • Horas ECTS
  • Clase Expositiva: 18.00
  • Clase Interactiva Laboratorio: 9.00
  • Clase Interactiva Seminario: 9.00
  • Horas de Titorías: 2.00
  • Total: 38.0

Outros Datos

  • Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
  • Departamentos: Enxeñaría Agroforestal
  • Áreas: Proxectos de Enxeñaría
  • Centro: Escola Politécnica Superior
  • Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
  • Docencia e Matrícula: null

Profesores

NomeCoordinador
PALACIOS ESTREMERA, JORGE.SI

Horarios

NomeTipo GrupoTipo DocenciaHorario ClaseHorario exames
Grupo /CLE_01OrdinarioClase ExpositivaSINON
Grupo /CLIL_01OrdinarioClase Interactiva LaboratorioNONNON
Grupo /CLIS_01OrdinarioClase Interactiva SeminarioNONNON
Grupo /TI-ECTS01OrdinarioHoras de TitoríasNONNON
Grupo /TI-ECTS02OrdinarioHoras de TitoríasNONNON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

  • Castelán
  • Galego


    • Obxectivos da materia
    1 Dominar o concepto de ordenación do territorio e o tipo de problemas e oportunidades aos que pode facer fronte
    2 Coñecer a lexislación que regula a ordenación do territorio a diferentes niveis e en diferentes países.
    3 Coñecer outra lexislación sectorial, non específica do sistema de ordenación do territorio, cuxa aplicación incide de forma significativa no modelo territorial.
    4 Interpretar a forma en que pode utilizarse o concepto e a metodoloxía de ordenación do territorio para planificar o medio natural.
    5 Manexar o significado dun plan de ordenación do territorio, os documentos que o forman, o seu tramitación e as figuras legais existentes para atender ás diversas situacións ás que pode enfrontarse.
    6 Utilizar as metodoloxías e técnicas dispoñibles para diagnosticar, planificar e xestionar o sistema territorial, e en suma, para elaborar un plan de ordenación territorial.
    7 Manexar os instrumentos de planificación e ordenación do territorio e da paisaxe
    8 Planificación forestal
    9 Metodoloxía para a elaboración de plans sectoriais forestais
    10 Sistemas de apoio á decisión

    Contidos
    1. Marco conceptual da Ordenación Territorial (OT en diante). As actividades humanas e o espazo en que se sitúan. A OT como expresión física do estilo de desenvolvemento. Os plans de ordenación territorial.
    2. Xustificación da OT. Principios e obxectivos da OT. Desenvolvemento. Xestión responsable de recursos. Calidade ambiental. Coordinación administrativa e calidade da xestión pública. Outros.
    3. Modelo conceptual para a OT. Presentación do modelo. Desenvolvemento do modelo: as actividades a ordenar, a localización das actividades, a regulación do comportamento das actividades.
    4. Utilización do modelo: na análise e diagnóstico territorial, na planificación do desenvolvemento sustentable, á planificación do desenvolvemento rural, á recuperación de espazos degradados, á xestión ambiental, á avaliación ambiental estratéxica, outras utilizacións
    5. Marco legal e institucional da OT. A lexislación específica da ordenación do territorio. O carácter orientativo nas disposicións da UE. A regulación no nivel estatal. Elementos comúns á lexislación autonómica. Contido esixido pola lexislación para diversos instrumentos especificidades da lexislación autonómica. Outra lexislación non específica con incidencia territorial. Marco institucional da OT e procedemento administrativo.
    6. Contido e metodoloxía xeral para a elaboración dun plan de ordenación territorial. Fases polas que pasa a elaboración dun plan de OT: preparatoria, análise e diagnóstico, planificación e xestión.
    7. A fase preparatoria. Definición do ámbito do plan. Prediagnóstico. Tipo e estilo do plan. Contido e alcance do plan.
    8. Metodoloxía xeral. A metodoloxía como modelo dun proceso. A metodoloxía como vehículo para a integración de coñecementos, criterios e sensibilidades diferentes. Metodoloxía fronte a índice de traballo. Deseño da metodoloxía.
    9. Enfoques metodolóxicos. Diagramas de fluxo. Metodoloxía Comprensiva. Metodoloxía Sinóptica. Metodoloxía Estratéxica. Metodoloxías específicas para diferentes tipos de plans: PORN, PRUG, outros.
    10. Equipo de traballo. Perfil. Organización. Funcionamento. Atribución de responsabilidades e reparto de tarefas.
    11. Programa de traballo. Programación de tarefas. Tipos de diagramas. Cronograma de traballo. Orzamento para a elaboración do plan.
    12. Análise e diagnostico do sistema territorial. Sistema territorial e subsistemas. O ámbito espacial do plan. Rexionalización: rexión homoxénea e rexión polarizada. A delimitación do ámbito do plan ou área problema. A comarca como unidade de planificación. As concas hidrográficas. Síntese.
    13. Análise e diagnóstico do medio físico. O papel do medio físico na ordenación do territorio. Criterios ecolóxicos de sustentabilidade. As novas funcións do medio físico como recursos. Os obxectivos do diagnóstico do medio físico. Os bloques de información e diagnóstico do medio físico.
    14. Opcións metodolóxicas para determinar a capacidade de acolleita do territorio. Antecedentes metodolóxicos. Modelos dispoñibles. Descrición das opcións metodolóxicas.
    15. Relación, tipoloxía e definición das actividades a ordenar no plan. As actividades a considerar. Relación, estrutura e descrición das actividades.
    16. A fase de prospección. inventario do medio físico. Factores climáticos. A calidade do aire. A auga. Materiais, procesos e formas do medio inerte. O patrimonio xeolóxico. O chan, soporte e despensa das plantas. O medio biótico: vexetación e fauna. Medio perceptual: a paisaxe. Afecciones normativas do chan e previsións de planificación. Degradacións e ameazas.
    17. Tratamento da información: determinación da capacidade de acolleita do territorio. Integración ao principio do proceso: unidades de integración. Integración ao final do proceso. Alternativas de capacidade de acolleita: o modelo global de ordenación do medio físico. Conflitos en relación coa situación actual e as tendencias. Síntese da problemática do medio físico.
    18. O subsistema poboación e actividades. A poboación. A poboación como recurso: a oferta laboral do sistema. A demanda de equipamentos e servizos da poboación. A poboación e as súas actividades de relación: estrutura e sistema de valores sociais.
    19. As actividades produtivas. base económica. A estrutura económica: análise dos sectores de actividade. Aspectos máis relevantes do diagnóstico de poboación e actividades. As áreas de diagnóstico.
    20. Análise e diagnóstico do sistema de asentamentos. Obxectivos do diagnóstico. Análise requirida. Sobre estrutura. Sobre funcionamento. Sobre os factores determinantes do poboamento. Técnicas e indicadores de análises. Análise interna dos núcleos. Análise das infraestruturas. Modelos teóricos de organización espacial: xerarquía e áreas de influencia dos núcleos. Análise de fluxos e áreas de influencia. Prognose do sistema.
    21. Marco legal e institucional. A lexislación con incidencia territorial: nivel comunitario, estatal e autonómico. As institucións: identificación, capacidade de acción.
    22. Diagnóstico integrado. Elementos do diagnóstico integrado. Sobre modelo territorial. Sobre problemática: diagnóstico integrado de problemas. Atributos dun problema. Análise das relacións entre problemas. Os grafos de relación causa-efecto como expresión da problemática. Evolución da problemática. Táboas ou matrices. Combinación de grafos e matrices . Fichas ou táboas de problemas. Xerarquías entre problemas. Diagnóstico das potencialidades. Atributos dunha potencialidade. Fichas ou táboas de potencialidades. Sobre capacidade de intervención e instrumentos de xestión dispoñibles.
    23. A análise DAFO: Debilidades, Fortalezas, Ameazas, Oportunidades. Concepto. Forma de utilización.
    24. Prognostico. Os escenarios. Escenario tendencial. Escenario óptimo. Escenario de concertación ou compromiso. A consulta a expertos. As analoxías. O escenario da sustentabilidade. Capacidade de acolleita poboacional: Descrición do método. Posibilidades do método. Exemplo de aplicación. Zonificación do área de estudo. Definición do modelo de explotación agraria. Definición de hipótese socioeconómicas para o horizonte temporal. Estimación da poboación activa do sector primario. Poboación activa total e a poboación total.
    25. Definición do sistema de obxectivos..Obxectivos xerais no subsistema físico natural. Obxectivos xerais para o subsistema poboación e actividades. Obxectivos xerais correspondente ao subsistema de asentamentos. Un exemplo de obxectivos específicos: o caso do Plan de Ordenación da Cuenca do Río Sucio.
    26. A planificación territorial. Estrutura do documento de propostas. A imaxe obxectivo: O modelo territorial a alcanzar. Os elementos do modelo territorial obxectivo.
    27. O submodelo de ordenación do medio físico: Categorías de Ordenación. Método empírico para definir as categorías de ordenación do medio físico. Método sistemático para definir as categorías de ordenación do medio físico. Niveis de uso no medio físico. Categorías de ordenación típicas. O submodelo de poboación e actividades. O submodelo de poboamento e infraestruturas. Sobre alternativas do modelo territorial.
    28. Propostas territoriais e non territoriais para alcanzar a imaxe obxectivo: xeración de alternativas. Identificación de medidas potenciais para alcanzar os obxectivos. Sobre xeración e avaliación de alternativas. Xeración de alternativas. Avaliación de alternativas.
    29. Avaliación de alternativas. Método xeral. Formas simples/reducidas de aplicación do método xeral. Formas complexas de aplicación do método xeral. Os coeficientes de ponderación dos criterios. Valoración/puntuación das alternativas para cada criterio. Formas non sistemáticas para elaborar a matriz de datos. Forma sistemática de elaborar a matriz de datos. Manexo da matriz de datos para a decisión. Agregación total: funcións de utilidade. Agregación parcial: ELECTRE e os seus derivados.
    Contidos
    Matriz de avaliación incorporando grupos sociais. Outros modelos.
    30. Instrumentación da alternativa seleccionada. A normativa reguladora do uso do chan, aproveitamentos e comportamentos. Estrutura da normativa. Criterios básicos para a elaboración das normas xerais relativas ao medio físico. Criterios básicos para a elaboración das normas xerais relativas ás actividades humanas. Criterios básicos para a elaboración das normas particulares ou por categorías de ordenación.
    31. Instrumentación da alternativa seleccionada. Programa de actuacións positivas: propostas de intervención. Estrutura do programa de intervención. Exemplo: Programa de intervención no medio físico do Plan de Desenvolvemento Territorial da Cuenca do Río Sucio (O Salvador). Plano de programas e subprogramas de intervención. Exemplo: Programa de actuacións do Alto Tajo no que respecta ao medio socioeconómico. Presentación do programa de actuacións: Planos, fichas, responsabilidades. Posta en marcha. Cronograma das intervencións. O orzamento do plan e o seu financiamento.
    32. Intervencións típicas en relación co medio físico: Prevención. Conservación. Recuperación. Mellora. Rehabilitación. Posta en valor de recursos ociosos. Outras.
    33. A avaliación de impacto ambiental como instrumento de OT. O enfoque adaptativo para a integración ambiental. Avaliación do impacto ambiental dos plans de OT. Conceptos e criterios en que se apoia a metodoloxía. Cuestionario de referencia. Sobre contido do plan a avaliar. Sobre inventario ambiental. Sobre identificación de impactos. Impactos de ocupación. Impactos de sobreexplotación. Impactos de contaminación. Sobre medidas protectoras, correctoras e compensatorias. Sobre programa de vixilancia ambiental.
    34. Exemplo: Avaliación do impacto Ambiental do Plan de Desenvolvemento Territorial da Cuenca do Río Sucio no Val de San Andrés (O Salvador). Sobre inventario ambiental. Resposta ao cuestionario de referencia. Identificación de impactos. Impactos de ocupación. Impactos de sobreexplotación. Impactos de contaminación. Impactos positivos. Medidas protectoras, correctoras e compensatorias. Medidas para a integración ambiental das propostas do Plan no nivel de proxecto. Medidas para a integración ambiental das actividades en marcha. Medidas para a integración na restauración/recuperación ambiental. Utilizar a EIA de proxectos como instrumento do Plan. Sobre Programa de Vixilancia Ambiental. Conclusións finais.
    35. Avaliación de impacto territorial. Antecedentes. O caso español. Contido da EIT. Características específicas da EIT. Campos de aplicación. Modos de inserción. Cara á avaliación integral. Sobre contido da análise ou estudo de impacto territorial. Sobre obxectivos e criterios. Factores e elementos de análises. Metodoloxías e ferramentas. Síntese.
    36. Xestión territorial. O Ente Xestor. Funcións. Estrutura xeral. O Grupo Representativo. O Grupo Técnico. Algúns exemplos de entidade xestora en distintos tipos de plans. Exemplos: Ente Gestor del Plan de Desarrollo Integral del Alto Tajo. Ente Gestor para la gestión del suelo rústico en el término municipal de Berja (Almería). Ente Gestor del Plan Rector de Uso y Gestión de la Cuenca Alta del Manzanares. Ente Gestor del Plan Leader de la Sierra Norte de Madrid. Outros. Sistema de xestión. Sobre seguimento e control do plan. Indicadores para a xestión. Avaliacións intermedias e finais. Avaliación “ex post”. Avaliación conxunta do plan. Orzamento para a xestión.
    37. Algúns modelos significativos da planificación do medio físico e os recursos naturais. Antecedentes estranxeiros. Antecedentes: Primeiras aproximacións metodolóxicas. A Segunda Xeración de Metodoloxías: planificación con base ecolóxica. Algúns modelos máis significativos: O Corredor Ambiental de Lewis, Capacidade, adecuación e viabilidad de uso de Hills, O deseño coa natureza de Mc Harg, A aproximación conceptual de Kevin Lynch, Métodos automáticos de Steinitz, outros.
    38. O Plan Especial de Protección do Medio Físico de Madrid, As Directrices de Ordenación do Territorio de Asturias. As Directrices de Ordenación Territorial de Cantabria. Ordenación do medio físico nas DOT do País Vasco. Os Plans de Ordenación dos Recursos Naturais elaborados en Castilla e León. PDTC de Doñana e a súa contorna. Plans Rectores de Uso e Xestión de Espazos Naturais Protexidos: PRUG do Parque Rexional da Cuenca Alta do Manzanares (Madrid). Plan espacial do monte de "O Alicerce" (Madrid).Outros estudos de caso de que se dispoña ata o momento.
    39. Os sistemas de información xeográfica (GIS) na OT. Ambitos de aplicación: cartografía automatizada, xestión territorial, xestión ambiental, xestión de infraestructuras e equipamientos sociais, de tráfico, xestión de recursos naturais e humanos. Base de datos nos SIG: datos gráficos: nodos, liñas, polígonos, imaxes gráficas. Datos alfanuméricos: atributos, valores, etc. Análises e tratamento da información. Saídas. Criterios Técnicos para seleccionar un Gis.
    40. Aplicacións informáticas relacionadas coa xestión do desenvolvemento local (programas básicos, traballo en rede e correo electrónico). Internet: posibilidades para o desenvolvemento. A navegación por Internet e a procura e captación de recursos esóxenos. Promoción dos recursos locais a través de páxinas web. O Traballo en Rede. As Redes Europea, Iberoamericanas, Española e autonómicas de desenvolvemento rural. Redes informales de desenvolvemento.

    Bibliografía básica e complementaria

    1. Referencia básica da materia: GOMEZ OREA, D. 2008. Ordenación Territorial. Mundi Prensa. Madrid.

    Xeral
    2. CERNEA, M. 1991. Putting people first: sociological variables in rural development. 2ª edición. Oxford University Press. Oxford.
    3. GOMEZ OREA, D. 2008. Evaluación Ambiental Estratégica. Mundi Prensa. Madrid.
    4.
    5. MITCHELL, B. (Traducc. Gómez Orea, D. y Gascó Guerrero, G.). 1998 La Gestión de los Recursos y del Medio Ambiente. Ed. Mundi-Prensa.
    6. McHARG, I. 1969. Design with Nature. The Natural History Press, New York.
    7. MOLINERO, F. 1990. Los espacios rurales. Ariel Geografía. Barcelona.
    8. OCDE (Organization for the Economic Cooperation and Development). 2000. Innovation and the Environment. Mundi Prensa. Madrid.
    9. QUINTANA, J, CAZORLA, A. y MERINO, J. 1999. Desarrollo Rural en la Unión Europea. MAPA. Madrid.
    10. RAMOS, A. y otros. 1979. Planificación Física y Ecología. E.M.S.A. Madrid.
    11. RAMOS, E. (Coordinador). 1999. Desarrollo Rural en la Agenda 2000. M.A.P.A. Madrid.
    12. REGIDOR, J. 2000. El Futuro del Medio Rural en España. CES, colección Estudios. Madrid.
    13. VAZQUEZ BARQUERO, A. 1987. Desarrollo Local: una estrategia de creación de empleo. Ed. Pirámide. Madrid.
    14. VÁZQUEZ BARQUERO, A. 1999. Desarrollo, redes e innovación. Lecciones sobre de¬sarrollo endógeno, ed. Pirámide, Madrid.
    15. VARIOS AUTORES. 2000. Guía para la Elaboración de Estudios del Medio Físico. Contenido y Metodología. Ed. Mº. de M. Ambiente. Madrid.
    16. http://ec.europa.eu/agriculture/rur/index_es.htm
    17. http://www.aeidl.be/activities/rural.php

    Específica
    1. ALIER, J.L.; DE LOS RÍOS, I.. 1999. Una estrategia de Desarrollo Sostenible, Rozas de Puerto Real. Consejería de Medioambiente y Desarrollo Regional. Comunidad de Madrid.
    2. BANCO MUNDIAL. 1998. Indicators of Land Quality and Sustainable Land Management. Washington, D. C.
    3. BANCO MUNDIAL. 1999. Integrating Biodiversity in Agricultural Intensification. Toward Sound Practices. Washington, D. C.
    4. CAZORLA, A., QUINTANA, J., DE GRACIA, J. J.y DE LOS RIOS, I. 1995. Integración de las variables sociales en los proyectos del mundo rural. En Actas del II Congreso Internacional de Ingeniería de Proyectos. Universidad del País Vasco. Bilbao.
    5. CAZORLA, A. et al. 1997. Experiencias de desarrollo rural en una iniciativa Leader. Madrid. Dirección General de Agricultura y Alimentación. Consejería de Economía y Empleo. Comunidad de Madrid.
    6. CAZORLA, A., QUINTANA, J. y MERINO, J. 1999. Desarrollo rural en la Unión europea: modelos de participación social. Serie Estudios Ministerio de Agricultura, Pesca y Alimentación. Madrid.
    7. CEE. 1999. Environmental Signals 2000. European Environmental Agency, Regular Indicator Report. Environmental Assesment Report nº. 6. Ed. Comunidades Europeas.
    8. CEE. 2001. Environmental Pressure Indicators for the EU. Data 1985-98 Ed. Comunidades Europeas.
    9. CERNEA, M. 1987. The "production” of a social methodology. Worid Bank Reprint Series: number 430. Washington.
    10. CERNEA, M. 1992. Using knowledge from social science in development projects. Worid Bank Discussion Papers. Washington.
    11. COMISIÓN DE LAS COMUNIDADES EUROPEAS. 1996. Informe de la Comisión. Una política de desarrollo rural. Bruselas.
    12. COMISIÓN DE LAS COMUNIDADES EUROPEAS.1999b. Estrategia Territorial Europea (ETE): Hacia un desarrollo equilibrado y sostenible del territorio de la UE, Bruselas.
    13. FRIEDMANN, J. 1991. Planificación en el ámbito público. Colección Estudios. Ministerio para las Administraciones Públicas. Madrid.
    14. OBSERVATORIO EUROPEO DE INNOVACIÓN Y DESARROLLO RURAL. AEIDL. 1995. La constitución del proyecto de desarrollo local: la experiencia LEADER. Cuadernos LEADER. Bruselas.
    15. SARACENO, E. 2000. Alternative Models of Urban Development: Diffused Pattern and Industrialisation. Taller sobre Desarrollo Rural. Madrid.

    Competencias
    Capacidade de integrar un equipo para a planificación do medio natural nun territorio
    Capacidade de integrar un equipo para a planificación forestal dun territorio

    Metodoloxía da ensinanza
    1. Clases maxistrais, a cargo dos profesores responsables da materia e, ocasionalmente, de profesores invitados, usando medios audiovisuais.
    2. Estudo do caso. Presentación de casos profesionais reais, análises polos alumnos e discusión final.
    3. Lecturas da bibliografía recomendada ao longo do curso.
    4. Traballo práctico final, a realizar polos alumnos en equipo con seguimento mediante a titoría do profesor e co contido marcado polo carácter da materia.
    5. Titorías, individuais e en grupo.
    6. Presentación e defensa pública do traballo práctico final por parte dos seus autores ao finalizar a materia.
    7. Probas de avaliación, orientadas a comprobar o cumprimento dos obxectivos didácticos por parte dos alumnos.

    Sistema de evaluación
    Realizarase un exame final de toda a materia. O tipo de exame é moi variable, pero convén advertir que, ademais da materia expresamente explicada nas clases, pode incluír outra bibliografía utilizada. Isto significa, en suma, que unha preparación do exame sobre apuntamentos tomados en clase resulta insuficiente, debendo ser completada coa bibliografía básica, polo menos.

    A cualificación final: Obtense segundo a seguinte expresión:
    Cualificación Final= 50% de cualificación de teoría + 50% da cualificación do exercicio práctico
    A cualificación de teoría é a obtida no exame. A cualificación do exercicio práctico fórmase cun 30% da nota da exposición pública do traballo máis un 70% da cualificación do documento final que contén o exercicio práctico.

    NOTA: Para aprobar a materia son condicións indispensables:
    1. Asistir ao 80% das clases
    2. Aprobar a teoría e o exercicio práctico independentemente. En caso de non aprobar unha parte resérvase a nota da parte aprobada para convocatorias subseguintes.

    Tempo de estudo e traballo persoal
    Dependendo da capacidade e interese do alumno, mínimo de 68 h
    Recomendacións para o estudo da materia
    Lectura da bibliografía referente á próxima clase conforme ás indicacións do profesor
    Consultar dúbidas durante o desenvolvemento da clase correspondente ou en titoría.
    Repaso da materia explicada en clase e elaboración dunha síntese esquemática