G3131322 - Iniciación á Lectura e a Escritura (Didáctico- Disciplinar) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 6.00
• Total: 6.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 24.00
• Clase Interactiva Seminario: 24.00
• Horas de Titorías: 3.00
• Total: 51.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
• Departamentos: Psicoloxía Evolutiva e da Educación
• Áreas: Psicoloxía Evolutiva e da Educación
• Centro: Facultade de Formación do Profesorado
• Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: null

Profesores

Nome	Coordinador
LOPEZ GOMEZ, SANTIAGO.	SI

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
CLE_01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
CLIS_02	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
CLIS_03	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo /TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS03	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS04	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS05	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS06	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Obxectivos da materia
- Coñecer, a nivel xeral, os procesos e as capacidades que median na aprendizaxe e dominio lector e escritor
- Comprender cales son os mecanismos, características e factores determinantes da lectura e a escritura.
- Identificar os procesos deficitarios, nos problemas de aprendizaxe da lectura e a escritura e comprender a súa orixe e natureza.
- Valorar os métodos e as actividades para o ensino-aprendizaxe da lectura e da escritura.
- Desenvolver estratexias de avaliación-intervención para potenciar a adquisición e o desenvolvemento das habilidades lectoras e escritoras.
- Capacitar ao alumno no desenvolvemento de procedementos de investigación e intervención no comportamento lector e escritor.

Contidos
Bloque 1:
Dimensión histórico-cultural da escritura e a lectura
Tema 1: Introdución á lectura e a escritura: historia, características e funcións da lingua escrita.
Práctica do Bloque
Práctica 1: Lectura e sociedade: os programas de animación á lectura

Bloque 2:
O suxeito da aprendizaxe
Tema 2: Procesos evolutivos e aprendizaxe da lectura e a escritura
Prácticas do Bloque:
Práctica 2: Observación e análise dos procesos madurativos da lectura e a escritura

Bloque 3:
Ler e escribir
Tema 3: Modelos e métodos de iniciación en lectura e escritura
Tema 4: Os procesos lectores
Tema 5: Procesos escritores
Prácticas do Bloque:
Práctica 3: Os modelos de lectura e escritura
Práctica 4: O traballo da conciencia fonolóxica
Práctica 5: O traballo grafomotriz

Bloque 4
O ensino da lectura e da escritura
Tema 6: Contidos curriculares do ensino da lectura e a escritura
Tema 7: Programas de lectura
Tema 8: Programas de escritura
Tema 9: Avaliación do proceso de adquisición da lectura e a escritura
Tema 10: Actividades e recursos de traballo para a adquisición da lectura e a escritura
Prácticas do Bloque:
Práctica 6: Secuenciación de contidos curriculares da lectura e a escritura
Práctica 7: Exercicios de traballo para a aprendizaxe da lectura
Práctica 8: Exercicios de traballo para a aprendizaxe da escritura
Práctica 9: Fichas de avaliación lectora e escritora
Práctica 10: Programa de lectura e escritura

Bibliografía básica e complementaria
Bibliografía Básica:
Condemarín, M. e Chadwick, M. (1990). O ensino da escritura. Bases teóricas e prácticas. Madrid: Visor Aprendizaxe.
Cuetos, F. (2008). Psicoloxía da lectura. Bilbao: Wolters Kluwer.
Cuetos, F. (2009). Psicoloxía da escritura. Bilbao: Wolters Kluwer.
Rivas, R.M. e Fernández, M.P. (2011). Dislexia, disortografía e disgrafía. Madrid: Pirámide.
Thomson, M.E. (1992). Dislexia. A súa natureza, avaliación e tratamento. Madrid: Alianza
Vieiro, P. e Gómez, I. (2004). Psicoloxía da lectura. Madrid: Pearson, Pretince-Hall.


Bibliografía Complementaria:
Alameda, J.R. e Cuetos, F. (1995). Dicionario das unidades Lingüísticas do Castelán: Volume I: Orde Alfabética / Volume II: Orde por Frecuencias. Servizo de publicacións da Universidade de Oviedo.
Aller, C. (1992). Xogos de aproximación á lectoescritura. Marfil: Alcoy.
Belinchón, M., Igoa, J.M. e Riviere, A. (2004). Como desenvolver as aptitudes psicolingüísticas. Barcelona. Martínez Roca.
Bellenguer, L. (1979). Os métodos de lectura. Barcelona: Oikos-Tau.
Bettelheim, B. (1989). Aprender a ler. Barcelona: Crítica
Bryant, P. e Bradley, L. (1998). Problemas infantís de lectura. Madrid. Alianza Editorial.
Camps, A. (2003). Secuencias didácticas para aprender a escribir. Barcelona: Graó.
Carlino, P. e Santana, D. (1996). Ler e escribir con sentido. Visor, Madrid.
Carriedo, N. e Tapia, J.A. (1994). Como ensinar a comprender un texto? Madrid: Edicións da Universidade Autónoma de Madrid.
Cassany, D. (1989). Describir o escribir. Como se aprende a escribir. Barcelona: Paidós.
Clemente, M.C. e Domínguez, A.B. (1999). O ensino da lectura. Enfoque psicolingüístico e sociocultural. Madrid: Pirámide.
Colomer, T. e Camps, A. (1996). Ensinar a ler, ensinar a comprender. Madrid: Celeste / MEC.
Condemarín, M. (1996). Taller de linguaxe. Módulos para o desenvolvemento da linguaxe oral e escrito. Madrid: CEPE.
Coroas, M. (2000). A biblioteca escolar: un espazo para ler, escribir e aprender. Pamplona: Goberno de Navarra.
Cuervo, C. (2005). O agasallo da escritura. Como aprender a escribir. Bogotá. Universidade Nacional de Colombia.
Díez De Ulzurrun, A. (2000). Aprendizaxe da lectoescritura desde unha perspectiva constructivista (2 vols). Barcelona: Graó.
Domínguez, A. (2002). Linguaxe e Psicoloxía. Canarias: Universidade da Lagoa.
Galeote, M. (2002). Adquisición da linguaxe. Madrid: Pirámide.
Galego, J.L. (Dir.) (2006). Enciclopedia temática de logopedia (Vols. 1 e 2). Málaga: Aljibe.
García Madruga, J. A., Elosúa, R., Gutierrez, F., Luque, J.L. e Gárate, M. (1999). Comprensión lectora e memoria operativa. Aspectos evolutivos e instruccionales. Barcelona: Paidós.
García Madruga, J.A. (2006). Lectura e Coñecemento. Barcelona: Paidós.
García Madruga, J.A. e Luque, J.L. (1993). Estratexias na comprensión e memoria de textos. En J. I. Navarro Guzmán (Comp.), Aprendizaxe e memoria humana: aspectos básicos e evolutivos. Madrid: McGraw-Hill.
García Madruga, J.A., Elosúa, R., Gutiérrez, F., Luque, J.L. e Gárate, M. (1999). Comprensión lectora e memoria operativa. Barcelona: Paidós.
Hendrix, Ch. (1986). Como aprender a ler polo método global. Bos Aires: Kapelusz.
Inizan, A. (1989). Cando ensinar a ler: avaliación da aptitude para aprender a ler. Madrid: Visor.
Jiménez, J.E. e Artiles, C. (1989). Como previr e corrixir as dificultades na aprendizaxe da lecto-escritura. Madrid: Síntese.
López, A. e Encabo, E.C. (2003). O desenvolvemento de habilidades lingüísticas. Madrid: Grupo Editorial Universitario.
Pérez Tapia, M.T. (2008). A reescritura como método para aprender a escribir: ortografía e ortotipografía. Madrid: Universidade de Alcalá.
Recasens, M. (1994). Como xogar coa linguaxe. Barcelona: CEAC.
Rivas, R.M. e López, S. (2006). Dificultades na escritura: Disgrafías. En J.L. Galego Ortega (Ed.), Enciclopedia Temática de Logopedia (pp. 207-230). Malaga: Aljibe.
Rivas, R.M. e López, S. (2009). Caracterización psicolingüística da dislexia. En P. Outón (Ed.), Dislexia: unha visión interdisciplinar (pp.47-64). Barcelona: Lebón.
Rivas, R.M., Taboada, E. e López, S. (2006). Intervención nun caso de dificultades lecto-escritoras. En F.X. Mendez, J.P. Espada e M. Orgilés (Eds.), Intervención psicolóxica e educativa con nenos e adolescentes (pp.403-433). Madrid: Pirámide.
Roda, M. (1995). A lectura: adquisición, dificultades e intervención. Salamanca. Amaru.
Sánchez, E. (1998). Comprensión e redacción de textos. Barcelona: Edebé.
Smith, F. (1989). O ensino da lectoescritura: un enfoque interactivo. Madrid: Visor.
Solé, I. (1992), Estratexias de lectura. Barcelona: Graó.
Teberosky, A, (1993). Aprendendo a escribir. Barcelona: ICE.
Tolchinsky, L.L. (1993). Aprendizaxe da linguaxe escrita (Procesos evolutivos e implicacións didáctica. Barcelona: Anthropos.
Val, F., Cuetos, F., Igoa, J.M. e Viso, S. (1990). Lecturas de Psicolingüística (Vols. 1 e 2). Madrid: Alianza.
Vieiro, P. (2004). Psicopedagoxía da escritura. Madrid: Pirámide.
Vieiro, P., Peralbo, M. e García Madruga, J. A. (1997). Procesos de adquisición e produción da lectoescritura. Madrid: Visor.
Warburton, N. (2012). Como aprender a escribir. Barcelona: Paidós.
Wells, G. (1988). Aprender a ler e escribir. Barcelona: Laia.

Competencias
Xerais: G.1, G.2, G.6, G.9, G.11
Específicas: E.42, E.43, E.46, E.47, E.50
Básicas: B.2, B.3, B.4
Transversais: T.2, T.3, T.4

Metodoloxía da ensinanza
A metodoloxía docente atópase en estreita relación cos procesos de ensino/aprendizaxe e, polo tanto, debe planificarse de forma que conduza á consecución das competencias formuladas para a materia. Para iso, propomos unha metodoloxía activa, que combine as actividades individuais e grupais, e promova a resolución construtiva das dificultades que xurdan na aprendizaxe da materia.
A proposta docente inclúe, por unha banda, clases expositivas e, por outro, clases interactivas ?seminarios, estudo de casos, prácticas, recensións...?, ás que se engaden as tutorías.
Nas clases expositivas preséntanse os contidos da materia, proporcionando unha visión organizada e integrada dos distintos modelos explicativos das dificultades de aprendizaxe e dos trastornos do desenvolvemento. Utilízanse para introducir, fundamentar e desenvolver os aspectos básicos de cada tema a tratar, achegando ao alumno as bases teóricas para poder interpretar a información a posteriori, na elaboración de traballos tanto teóricos como prácticos. Acompañaranse de debates e de diversos materiais audiovisuais que sirvan de elementos dinamizadores e exemplificadores dos contidos básicos da materia e contribúan á consecución das competencias pertinentes.
Nas clases interactivas clarifícanse, dun xeito práctico e aplicada ao aula de Infantil, cuestións concretas vinculadas aos contidos teóricos estudados, tratando de empregar para iso estruturas de aprendizaxe autónomas e cooperativas. Nelas profúndase en contidos específicos, e dótase ao alumnado das ferramentas necesarias para a realización dun traballo independente. Á súa vez, preténdese fomentar a súa implicación en debates e tarefas grupais, e promover o pensamento crítico e a toma de decisións.

Sistema de evaluación
En canto á avaliación, valorarase o rendemento e as aprendizaxes adquiridas a través dunha combinación entre actividades de avaliación formativa e de avaliación sumativa. Deste xeito, proponse valorar tanto os resultados da aprendizaxe como o esforzo e o progreso durante o desenvolvemento do mesmo, incentivando a reflexión crítica e unha dedicación constante á materia ao longo do cuadrimestre. En consonancia cunha visión construtiva do proceso de ensino-aprendizaxe, preténdese que o alumno demostre un dominio non só declarativo senón procedimental e actitudinal dos contidos, mediante a análise de exemplos e a articulación de relacións entre conceptos.
É importante sinalar que para obter unha valoración positiva na materia será preciso ter realizadas en prazo todas as actividades de avaliación especificadas así como superar cada unha delas.
Os traballos individuais dos estudantes deberán ser orixinais. A entrega dun traballo copiado suporá o suspenso na materia e a avaliación do alumno/a en a seguinte convocatoria. A efectos avaliativos, un mesmo traballo non poderá ser utilizado para varias materias, salvo nas actividades programadas de forma coordinada.
A) Avaliación
A avaliación da materia inclúe diversas modalidades, e son:
1) PROBAS ESPECÍFICAS: Un exame ?proba obxectiva? (test e/ou preguntas curtas) que avalía os coñecementos fundamentais da materia, tanto teóricos como prácticos (50% da puntuación final). Os contidos do exame son os relativos aos aspectos desenvolvidos polo profesor nas clases teóricas así como as lecturas incluídas no dossier correspondente. O alumno/a debe obter unha cualificación mínima, que se fixa en 2,5 puntos (50% da puntuación), no exame, para que se lle poidan sumar o resto de cualificacións (informes escritos, presentacións orais e participación no aula).
2) INFORMES ESCRITOS E OUTRAS PRODUCIÓNS: Un 30 % da cualificación provirá da avaliación de informes, análises de casos, comentarios de texto ou outras producións escritas resultantes fundamentalmente do traballo nos seminarios. Esta cualificación será o resultado de dous tipos de traballos:
2.a) Os alumnos en grupo (4-6) deben realizar un traballo que deben presentar nunha data anterior ao exame que se fixará coa oportuna antelación (pasado a computador cunha extensión mínima de 15 e máxima de 20 folios e cuns criterios de formato e contidos adecuados ao tema) (15% da puntuación final). O traballo consistirá na realización dun Programa de iniciación á lectura e á escritura. O programa irase desenvolvendo ao longo de todo o cuadrimestre e conterá os aspectos crave que se describan nas diferentes sesións de clase.
2.b) Os alumnos en grupo (4-6) tamén deben realizar un mínimo de seis das prácticas incluídas no dossier correspondente conforme ao esquema de realización para cada unha delas (15% da puntuación final), as cales deben presentar nunha data anterior ao exame que se fixará coa oportuna antelación (pasadas a computador e cunha extensión mínima de 20 e máxima de 30 folios, ampliables a 5 páxinas por práctica se o número de prácticas realizadas é superior a 6).
2.c) De xeito individual, os alumnos deben realizar a lectura de dous libros, un da bibliografía básica e outro da bibliografía complementaria. Antes de finalizar o curso o alumno deberá presentar un resumo de ao redor de 5 páxinas por cada libro (10% da cualificación final).
3) PRESENTACIÓNS ORAIS: os alumnos, en pequenos grupos e/ou de xeito individual, terán que realizar exposicións orais dos seus traballos teóricos e das súas prácticas. Nelas avaliarase a presentación, a claridade expositiva, a capacidade de síntese, a coherencia e organización discursiva, a interrelación dos temas traballados, a profundidade dos argumentos, entre outros aspectos (5% da puntuación final).
4) PARTICIPACIÓN NO AULA: a asistencia e participación activa en clase, presentacións, participación en debates, etc., así como ás presentacións orais de carácter individual ou grupal que eventualmente se indiquen valorarase con outro 5% da puntuación final.

RESUMO DA AVALIACIÓN:
1) Proba específica: 5 puntos
2) Informes escritos: 4 puntos (1,5 traballo, 1,5 prácticas, 1 lecturas)
3) Presentacións orais: 0,5 puntos
4) Participación no aula: 0,5 puntos

B. Casuísticas na avaliación
Aquel alumnado que por diversas casuísticas non cumpra cos requisitos, sobre todo de asistencia, poderá obter unha valoración positiva na materia cumprindo unha serie de requisitos específicos:
1. CONDICIÓNS PARA SUPERAR A MATERIA: Para obter a cualificación de aprobado, un alumno/deberaa conseguir unha puntuación mínima de 5 puntos de cualificación final. Devandita puntuación debe obterse a partir dun mínimo de 2,5 puntos (sobre 5) no exame (apartado 1) e un mínimo de 2,5 (sobre 4) no apartado 2, referido a informes escritos e outras producións.
2. ASISTENCIA: Controlarase a asistencia nas sesións presenciais, tanto expositivas como interactivas. O número de faltas de asistencia será unha consideración importante para poder superar a materia.
O alumnado con asistencia entre o 50 e o 80% das sesións presenciais. Non terá puntuación no apartado 4, de participación no aula, tendo que realizar as exposicións que se concreten para poder ter puntuación no apartado de presentacións orais (apartado 3).
O alumnado con asistencia de menos do 50% das sesións presenciais. Poderá acudir ao exame final. As puntuacións dos apartados 2 (informes escritos e outras producións) e 3 (presentacións orais) poderán obterse con traballos voluntarios que se concretarán co alumno antes de que se supere a metade do cuadrimestre.
O alumnado sen asistencia e sen puntuación nos apartados 2, 3 e 4, na primeira convocatoria deberá de falar co docente en horario de titorías e dentro das dúas primeiras semanas do semestre, para concretar o plan de traballo a seguir para superar a materia. Este alumnado deberá polo menos superar as condicións indicadas no apartado 1 das presentes casuísticas de avaliación. A puntuación máxima que poderá obter nunca poderá superar os 7 puntos.
3.- ALUMNADO DE 2ª O Posteriores CONVOCATORIAS: Este alumnado deberá polo menos superar as condicións indicadas no apartado 1 das presentes casuísticas de avaliación. Se o alumno ten puntuación/é nos apartados 2, 3 e 4, manteráselle actualizada devandita puntuación e ata poderá realizar os traballos e as lecturas que se lle indiquen para mellorala se devandita puntuación non alcanza a cualificación máxima.
4. ALUMNADO CON EXENCIÓN DE DOCENCIA: O alumnado con exención de docencia deberá informar ao docente na mesma semana que solicite a súa exención, a fin de concretar o seu plan de traballo e a avaliación específica da materia. O tratamento avaliativo vai estar acorde ás características temporais do alumno e en todo caso deberá axustarse como mínimo ao apartado 1 do presente apartado.

Tempo de estudo e traballo persoal
A materia ten un total de 51 horas de clases presenciais que se distribúen entre as clases expositivas, as interactivas, as titorías e a avaliación.
Estimación de horas para o traballo do alumno:
Clases expositivas: 24
Estudo: 70
Clases interactivas: 24

----xxxx----xxxx----xxxx

Elaboración traballos: 29
Titorías: 3
Total horas: 51
Total horas: 99

Recomendacións para o estudo da materia
1. Asistencia e implicación activa na dinámica de clase.
2. Interese polo estudo da disciplina en relación coa titulación.
3. Dominio básico da lingua inglesa.
4. Posuír certos rudimentos informáticos como o manexo dun procesador de textos e de Internet, así como outras ferramentas e programas informáticos.
5. Realización puntual dos traballos.
6. Seguimento continuado da materia.
7. Procura de claridade e organización dos coñecementos.
Observacións
Co comezo da materia, facilitarase aos alumnos a guía docente, o programa cos guións pormenorizados dos temas, o dossier de lecturas e de prácticas e o acceso ao aula virtual.