G3151422 - Ensino e Aprendizaxe de Competencias Comunicativas: Lingua e Literatura Castelás (Didáctico-Disciplinar) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 6.00
• Total: 6.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 24.00
• Clase Interactiva Seminario: 24.00
• Horas de Titorías: 3.00
• Total: 51.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
• Departamentos: Literatura Española, Teoría da Literatura e Lingüística Xeral, Didáctica Lingua e Literatura e das Ciencias Sociais, Lingua Española
• Áreas: Literatura Española, Didáctica da Lingua e a Literatura , Lingua Española
• Centro: Facultade de Formación do Profesorado
• Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: null

Profesores

Nome	Coordinador
CHOUCIÑO FERNANDEZ, ANA GLORIA.	NON
Folgar Fariña, Carlos.	NON

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
CLE_01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
CLIS_02	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
CLIS_03	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo /TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS03	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS04	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS05	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS06	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Obxectivos da materia
- Poñer ao alcance dos estudantes os medios bibliográficos máis actualizados que lles permitan afrontar e resolver todas aquelas dúbidas que se lles formulen no uso diario da lingua castelá ou española.
- Conseguir que o estudante sexa capaz de identificar e corrixir as desviacións gramaticais e léxicas máis frecuentes no uso común do español estándar.
- Ofrecer aos alumnos os instrumentos apropiados para que coñezan a metodoloxía funcionalista na análise lingüística —especialmente na análise sintáctica— e a leven á práctica.
- Procurar que os estudantes comprendan e valoren a importancia que, como lingua de cultura e como vehículo de relacións socioeconómicas internacionais, acadou no mundo actual a lingua española, insire moitas veces en contextos bilingües ou en situacións de contacto de linguas.
- Coñecer o currículo da área de lingua e literatura española.
- Reflexionar sobre a rendibilidade das diferentes competencias comunicativas no deseño e valoración de actividades.
- Coñecer métodos, técnicas, xogos e exercicios de didáctica da lingua oral.
- Coñecer as principais correntes de metodoloxía lecto-escritora existentes na actualidade e a súa aplicación na aula de Educación Primaria, así como os métodos e técnicas máis eficaces e actuais para a progresión lectora e para o perfeccionamento lector.
- Coñecer a metodoloxía do comentario de textos e a súa aplicación na aula de Educación Primaria.
- Coñecer textos líricos, narrativos e dramáticos para a didáctica na Educación Primaria.
- Coñecer os instrumentos creativos do texto literario para converter os alumnos de Educación Primaria en lectores creativos.
- Saber utilizar a prensa na escola como material didáctico e como medio de información, orientación, formación, distracción e diversión; coñecer o proceso técnico e creativo da prensa na escola.
Contidos
BLOQUE I. LINGUA ESPAÑOLA
1. A lingua española na sociedade. A lingua estándar como referente da docencia.
– A extensión actual da lingua española.
– O nome da lingua: castelán/español.
– Algúns fenómneos lingüísticos suxeitos a variación.
2. A comunicación oral: variedades do español en rexións bilingües.
– O español en situación de contacto de linguas.
– O castelán e o español en rexións bilingües de España.
– Estudio específico do castelán falado en Galicia.
3. A comunicación escrita: introdución á sintaxe funcionalista do español.
– Algunhas insuficiencias da análise sintáctica tradicional.
– Aplicación dunha perspectiva funcional e comunicativa.
– Unidades sintácticas: frase, cláusula, oración.
– Funcións sintácticas clausales do español.
– Algúns casos prácticos da análise sintáctica.

BLOQUE II. LITERATURA ESPAÑOLA
1. A ciencia literaria. A tradición e a transmisión literarias. Literaturas popular e culta.
2. A linguaxe literaria: principais recursos estilísticos en verso e prosa
3. Os xéneros literarios: características. Métrica, estrofas e poemas da lírica en castelán. A modalización narrativa. Os elementos dramáticos.
4. Brevísimo panorama da literatura de protagonista infantil na literatura en castelán. Textos ilustrativos (poemas, relatos, episodios nos grandes clásicos da literatura en español).

BLOQUE III. DIDÁCTICA DA LINGUA E A LITERATURA
1. O currículo da área da lingua e literatura españolas en Educación Primaria. Fixación de obxectivos e secuenciación de contidos. Criterios de avaliación.
2. Destrezas comunicativas. Comprensión oral e escrita. Expresión oral e escrita. Interacción oral e escrita.
– A lingua oral do alumno. Competencia lingüística. Compoñentes da linguaxe. Competencia comunicativa. Variedades na aula. Recursos e materiais. Avaliación das aprendizaxes.
– A lingua escrita do alumno. Enfoques metodolóxicos de lectoescritura. Modelos do proceso de composición escrita. Recursos e materiais. Avaliación das aprendizaxes.
3. A literatura na aula. Competencia literaria. Intertextualidade endo e exoliteraria. Didáctica do texto narrativo, dramático e lírico.
Bibliografía básica e complementaria
BLOQUE I. LINGUA ESPAÑOLA
CARRATALÁ, F.: Manual de ortografía española. Acentuación, léxico y ortografía, Madrid, Castalia, 1997.
GÓMEZ TORREGO, L.: Nuevo manual de español correcto, Madrid, Arco/Libros, 2 vols., 2002-03.
REAL ACADEMIA ESPAÑOLA: Diccionario de la lengua española, Madrid, Espasa-Calpe, 2001.
REAL ACADEMIA ESPAÑOLA: Diccionario panhispánico de dudas, Madrid, Santillana, 2005.
REAL ACADEMIA ESPAÑOLA: Nueva gramática básica de la lengua española, Madrid, Espasa, 2011.
REAL ACADEMIA ESPAÑOLA: Nueva gramática de la lengua española. Manual, Madrid, Espasa, 2010.
REAL ACADEMIA ESPAÑOLA: Ortografía de la lengua española, Madrid, Espasa, 2010.
ROJO, G. & T. JIMÉNEZ JULIÁ: Fundamentos del análisis sintáctico funcional, Santiago de Compostela, Univ. de Santiago de Compostela, 1989.
SECO, M.: Diccionario de dudas y dificultades de la lengua española, Madrid, Espasa-Calpe, 10.ª ed. revisada y puesta al día, 1998.

BLOQUE II. LITERATURA ESPAÑOLA
BRAVO VILLASANTE, C. (1988): Historia y antología de la literatura infantil universal. Valladolid: Miñón.
CABO ASEGUINOLAZA, F., (2001): Infancia y modernidad literaria. Madrid: Biblioteca Nueva.
ESTÉBANEZ CALDERÓN, D. (1996): Diccionario de términos literarios. Madrid: Alianza.
GÓMEZ YEBRA, A. (1988): El niño pícaro literario en los siglos de oro. Barcelona: Anthropos.
LÁZARO CARRETER, F. & E. CORREA CALDERÓN (2001): Cómo se comenta un texto literario. Madrid: Cátedra.
PEDRAZA JIMÉNEZ, F. & M. RODRÍGUEZ-CÁCERES (1997): Las épocas de la literatura española. Barcelona: Ariel.
PEDRAZA JIMÉNEZ, F. & M. RODRÍGUEZ-CÁCERES (2001): Historia esencial de la literatura española. Madrid: EDAF.

BLOQUE III. DIDÁCTICA DA LINGUA E A LITERATURA
CASSANY, D. (2011): Construir la escritura. Barcelona: Paidós.
CASSANY, D. (2012): En línea: leer y escribir en la red. Barcelona: Anagrama.
COLOMER, T. (1999): Introducción a la literatura infantil y juvenil. Madrid: Síntesis.
ESCAMILLA GONZÁLEZ, A. (2009): Las competencias en la programación de aula. Infantil y primaria (3-12 años). Barcelona: Graó.
FERNÁNDEZ LÓPEZ, I. (2009): ¿Cómo hablan los niños? El desarrollo del componente fonológico en el lenguaje infantil. Madrid: Arco Libros.
GALERA NOGUERA, F. (2003): Didáctica de la lengua y la literatura para Educación Primaria, coord. por Antonio Mendoza Fillola. Madrid: Pearson Educación.
GONZÁLEZ PIÑEIRO, M., C. GUILLÉN DÍAZ & J. M. VEZ JEREMÍAS (2010): Didáctica de las lenguas modernas. Competencia plurilingüe e intercultural. Madrid: Sintesis.
INSTITUTO CERVANTES (2012): El libro del español correcto: claves para hablar y escribir bien en español. Madrid: Aguilar.
LÓPEZ HORTAS, P. & L. CALDERÓN SOTO (2004): Gramática y ortografía para Primaria. Madrid: Santillana.
MARTÍN VEGAS, R. A. (2009): Manual de didáctica de la lengua y la literatura. Madrid: Síntesis.
MENDOZA FILLOLA, A. (2004): La educación literaria. Bases para la formación de la competencia lecto-literaria lectora. Málaga: Aljibe.
MENDOZA FILLOLA, A. et al. (1996): Didáctica de la lengua para la Enseñanza Primaria y Secundaria. Madrid: Akal.
PÉREZ ESTEVE, P. & F. ZAYAS (2007): Competencia en comunicación lingüística. Madrid: Alianza Editorial.
SÁNCHEZ LOBATO, J. & I. SANTOS GARGALLO (2004): Vademécum para la formación de profesores. Enseñar español como segunda lengua (L2)/lengua extranjera (LE). Madrid: SGEL.
SÁNCHEZ MIGUEL, E. (2010): La lectura en el aula: qué se hace, qué se debe hacer y qué se puede hacer. Barcelona: Graó.
Competencias
XERAIS
G.1. Coñecer as áreas curriculares da Educación Primaria, a relación interdisciplinar entre elas, os criterios de avaliación e o corpo de coñecementos didácticos en torno aos procedementos de ensino e aprendizaxe respectivos.
G.2. Deseñar, planificar e avaliar procesos de ensino e aprendizaxe, tanto individualmente coma en colaboración con outros docentes e profesionais do centro.
G.3. Abordar con eficacia situacións de aprendizaxe de linguas en contextos multiculturais e plurilingües. Fomentar a lectura e o comentario crítico de textos dos diversos dominios científicos e culturais contidos no currículo escolar.
G.4. Deseñar e regular espazos de aprendizaxe en contextos de diversidade e que atendan á igualdade de xénero, á equidade e ao respecto aos dereitos humanos que conformen os valores da formación cidadá.
G5. Fomentar a convivencia na aula e fóra dela, resolver problemas de disciplina e contribuír á resolución pacífica de conflitos. Estimular e valorar o esforzo, a constancia e a disciplina persoal nos estudantes.
G10. Reflexionar sobre as prácticas de aula para innovar e mellorar o labor docente. Adquirir hábitos e destrezas para a aprendizaxe autónoma e cooperativa e promovelo entre os estudantes.

ESPECÍFICAS
E45. Adquirir formación literaria e coñecer a literatura infantil.
E46. Coñecer o currículo escolar das linguas e a literatura.
E47. Falar, ler e escribir correcta e axeitadamente nas linguas oficiais da comunidade autónoma.
E48. Coñecer o proceso de aprendizaxe da linguaxe escrita e o seu ensino.
E49. Fomentar a lectura e animar a escribir.
E53. Desenvolver e avaliar contidos do currículo mediante recursos didácticos apropiados e promover as competencias correspondentes nos estudantes.

BÁSICAS
B.1. Que os estudantes demostren posuír e comprender coñecementos nunha área de estudo que parte da base da educación secundaria xeneral, e que se adoita encontrar a un nivel que, aínda que se apoia en libros de texto avanzados, inclúe tamén algúns aspectos que implican coñecementos procedentes da vangarda do seu campo de estudo.
B.2. Que os estudantes saiban aplicar os seus coñecementos ao seu traballo ou vocación dunha forma profesional e posúan as competencias que adoitan demostrarse por medio da elaboración e defensa de argumentos e a resolución de problema dentro da súa área de estudo.
B.3. Que os estudantes teñan a capacidade de reunir e interpretar datos relevantes (normalmente dentro da súa área de estudo) para emitir xuízos que inclúan unha reflexión sobre temas relevantes de índole social, científica ou ética.
B.4. Que os estudantes poidan transmitir información, ideas, problemas e solucións a un público tanto especializado como non especializado.

TRANSVERSAIS
T3. Coñecemento instrumental das tecnoloxías da información e da comunicación.
T4. Competencia informacional.
Metodoloxía da ensinanza
1. SESIÓNS EXPOSITIVAS
Nas clases expositivas de gran grupo trataranse os contidos que supoñan unha maior dificultade de comprensión. Partirase dos conceptos máis básicos e universais, fundamento do contido da materia. Atenderanse, ademais, as dificultades iniciais de aprendizaxe. Este apoiarase inicialmente na exposición do profesor, reforzándoo coas correspondentes actividades prácticas relacionadas con estes contidos.

2. SESIÓNS INTERACTIVAS
As clases interactivas de grupo reducido consistirán no emprego de recursos de aprendizaxe como o debate, o estudo de casos, etc., de modo que supoñan unha considerable participación activa do alumnado e do grupo. Así, buscarase favorecer o desenvolvemento de competencias do tipo análise / síntese, pensamento crítico, comunicativas, etc., ademais das propias do módulo e da materia.

3. TITORÍAS DOCENTES PROGRAMADAS
O alumnado será atendido en titorías individuais ou de grupo reducido co obxecto de orientar a súa aprendizaxe e o traballo persoal complementario para o desenvolvemento das competencias atribuídas á materia.

4. ACTIVIDADES NON PRESENCIAIS
No traballo persoal do alumnado prestarase especial atención á lectura, comentario, e debate de documentos, así como á exposición dos seus traballos, para potenciar as súas capacidades comunicativas (especialmente falar en público), a aprendizaxe autónoma e o traballo cooperativo.

5. ACTIVIDADES DE AVALIACIÓN
Na avaliación atenderase fundamentalmente ao grao de consecución das competencias traballadas nas sesións expositivas, nas interactivas e nas titoriais.
Sistema de evaluación
Aplicaranse os seguintes elementos e instrumentos de avaliación:

ELEMENTOS (PESO - INSTRUMENTO):
Participación (10% - Rexistro de asistencia e participación).
Probas específicas (50% - Exame).
Informes escritos (30% - Actividades e/ou traballos).
Exposicións orais (10% - Presentacións).


BLOQUE DE LINGUA E LITERATURA ESPAÑOLA:
Para a avaliación destes dous bloques está prevista a realización dun exame final, cuxa data concreta, para as diversas convocatorias, será fixada pola Facultade de Formación do Profesorado. No devandito exame, que terá sempre carácter teórico-práctico, serán obxecto da avaliación non soamente os contidos explicados —ou discutidos— nas clases, senón tamén o grao de corrección formal e lingüística con que o estudante utiliza por escrito a lingua castelá ou española, no sentido de que as faltas de ortografía ou de acentuación, as incorreccións gramaticais ou léxicas, os erros de expresión e os fallos no uso dos signos de puntuación serán penalizados na cualificación final da proba. Na avaliación tamén se terá en conta a presenza, a actitude e a corrección e adecuación das intervencións orais realizadas na aula.

O procedemento de avaliación sinalado especificamente no parágrafo precedente non variará nas distintas convocatorias de exame do curso académico, e tampouco variará en virtude das diferentes situacións persoais e/ou profesionais en que se encontre o estudante.

A puntuación máxima que se poderá alcanzar nesta parte representará o 60% da cualificación total da materia. Para poder puntuar neste apartado e, en consecuencia, para poder superar a materia é necesario obter polo menos a metade desa nota máxima.

BLOQUE DE DIDÁCTICA DA LINGUA E A LITERATURA:
Para a avaliación deste bloque os alumnos deberán realizar actividades ou traballos a partir das indicacións que a profesora ofreza en cada caso. A entrega do texto escrito poderase completar cunha exposición oral deste. Na cualificación teranse en conta cuestións referidas ao contido, a estruturación, a documentación, a orixinalidade, o cumprimento de prazos fixados e a calidade na exposición. Isto significa que, ao igual que nos bloques anteriores, na avaliación se valorará o grao de corrección formal e lingüística. Como é evidente, en ningún das actividades realizadas se admitirá o plaxio, independentemente da extensión coa que este se manifeste.

A puntuación máxima que se poderá alcanzar nesta parte representará o 40% da cualificación total da materia.


CASUÍSTICAS ESPECÍFICAS DA AVALIACIÓN:
1. AVALIACIÓN DO ALUMNADO CON EXENCIÓN PARCIAL DE ASISTENCIA E ACTIVIDADES PRESENCIAIS (DISPENSA).
Este alumnado deberá poñerse en contacto cos profesores da materia nos quince primeiros días de clase do primeiro semestre para concretar o plan de traballo e o sistema de avaliación.

2. ALUMNADO QUE NON SUPERE A MATERIA NA PRIMEIRA OPORTUNIDADE (PERÍODO ORDINARIO).
Os estudantes que non superen a materia no mes de xaneiro terán unha segunda oportunidade no mes de xullo. As cualificacións de aprobado obtidas no exame escrito ou nas actividades e traballos presentados durante o curso conservaranse tan só para esta segunda oportunidade. Isto significa que os instrumentos de avaliación en xullo poderán ser os seguintes:
a. Exame escrito sobre os contidos do bloque de "Lingua Española" e "Literatura Española".
b. Realización e exposición de traballos, actividades ou prácticas referidas ao bloque de "Didáctica da lingua e a literatura".

3. ALUMNADO REPETIDOR.
Deberá poñerse en contacto cos profesores da materia nos quince primeiros días do semestre correspondente para concretar o plan de traballo e o sistema de avaliación.

OUTRAS CONSIDERACIÓNS DE INTERESE:
Á parte das indicacións específicas sobre avaliación que se indiquen oportunamente, son criterios principais para avaliar o rendemento académico do alumnado:
1. A actitude aberta e receptiva para aprender novos contidos e incorporalos á formación do futuro docente de Educación Primaria.
2. A participación activa nas clases en relación cos contidos do programa e a realización puntual das tarefas previstas para as actividades presenciais.
3. O coñecemento e dominio dos principais conceptos, teorías e métodos da materia e a capacidade para relacionalos coa didáctica, a lingua e a literatura castelá.
4. A habilidade para integralos no saber do alumnado, futuro docente de Educación Primaria.
5. A competencia para saber aplicar os coñecementos aprendidos na resolución de casos prácticos.
6. A calidade da actividade preparatoria autónoma (informes, traballos...) que inclúe, ademais do contido, a presentación pulcra e ordenada das actividades e a súa entrega nos prazos indicados.
7. A competencia lingüística oral e escrita, manifestada na propiedade e corrección expresivas.
Tempo de estudo e traballo persoal
Como consta na Memoria da titulación, nesta materia está previsto que o alumnado dedique un total de 150 horas, das que 51 corresponden a traballo presencial na aula e 99 a traballo autónomo e preparatorio. Sobre o traballo do alumnado, á parte das orientacións que o profesorado vaia dando a coñecer, véxase o seguinte apartado deste programa ("Recomendacións para o estudo da materia").
Recomendacións para o estudo da materia
- Asistir asidua e participativamente ás clases e titorías.
- Atender as orientacións específicas do profesorado da materia en canto a temporalización, realización de informes, manexo de fontes e recursos, metodoloxía de traballo...
- Cumprir un ritmo de traballo programado e acorde coa avaliación fixada. Non deixar a preparación da materia para final de curso.
- Ter a man fontes para preparar o traballo de aprendizaxe nesta materia (especialmente algún dicionario ou léxico de lingüística e ensino de linguas) e consultalas tanto para aprender coma para afianzar conceptos.
- Esforzarse por mellorar a competencia lingüística oral e escrita. Poñer atención ao discurso e expresarse con propiedade e de forma clara.
Observacións
O alumnado que necesite dalgún tipo de adaptación ou apoio específico por características de NEAE (Necesidades Específicas de Apoio Educativo) deberá solicitalo ao profesorado, pero só se terán en conta para estes efectos aqueles casos que fosen valorados e informados polo SEPIU (Servizo de Participación e Integración Universitaria). URL: http://www.usc.es/es/servizos/sepiu/integracion.html.