G3151442 - Educación Vocal para Docentes (Optativas Xerais) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 4.50
• Total: 4.5
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 18.00
• Clase Interactiva Seminario: 18.00
• Horas de Titorías: 2.25
• Total: 38.25

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
• Departamentos: Psicoloxía Evolutiva e da Educación, Didáctica da Expresión Musical, Plástica e Corporal
• Áreas: Psicoloxía Evolutiva e da Educación, Didáctica da Expresión Musical
• Centro: Facultade de Formación do Profesorado
• Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: null

Profesores

Nome	Coordinador
FIUZA ASOREY, MARIA JOSE.	SI

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
CLE_01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo /TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Obxectivos da materia
CONCEPTUAIS
1. Adquirir nocións básicas sobre a fisiología e anatomía do aparello fonador.
2. Adquirir nocións básicas sobre a emisión de sons vocálicos e consonánticos.
3. Coñecer o concepto de disfonía disfuncional, con ou sen lesións orgánicas.
4. Coñecer as principais técnicas que permitirán preservar a voz no contexto escolar: respiración, relajación e emisión.
5. Coñecer as características das voces infantís e as súas principais alteracións.
PROCEDIMENTAIS
1. Entender e aprender a utilizar o corpo como un instrumento para a fonación.
2. Manexar técnicas de respiración, relajación e emisión que permitan incrementar a calidade da voz e a eficacia do seu emprego no aula.
3. Seguir as normas básicas de coidado e mantemento da voz.
4. Aprender a detectar hábitos erróneos na emisión da voz e a corrixilos.
5. Recoñecer os principais signos perceptivos das condutas de sobreesfuerzo vocal.
6. Ser capaz de utilizar recursos que permitan a axudar a preservar a voz infantil no aula.
ACTITUDINALES
1. Obter coñecementos mediante a procura, organización e análise crítica de bibliografía, fontes documentales e TICS relacionadas cos contidos da asignatura.
2. Desenvolver actitudes abertas, comunicativas, empáticas e asertivas que faciliten o traballo en equipo, a participación e a colaboración cos compañeiros/as e coa docente.
3. Desenvolver valores de tolerancia e respecto aos demais no marco da diversidad individual.

Contidos
UNIDADE I: O CORPO COMO INSTRUMENTO
1. O aparello fonador: fisiología e anatomía da fonación.
2. O sistema nervioso e a voz.
3. O esquema corporal vocal.
UNIDADE 2. A VOZ E A PALABRA.
1. Breves nocións de fonética.
2. Calidades da voz.
3. Clasificación das voces.
4. Patologías da voz: as disfonías disfuncionais.
UNIDADE 3. PRESERVAR A SAÚDE VOCAL NO CONTEXTO ESCOLAR: USO CORRECTO DA VOZ EN PROFESIONAIS DA EDUCACIÓN.
1. A relajación.
2. A respiración.
3. A emisión.
4. A higiene vocal.
UNIDADE 4. A VOZ INFANTIL: PREVENCIÓN E TRATAMENTO NAS AULAS.
1. Evolución da voz infantil: da vida intrauterina ata a adolescencia.
2. As disfonías infantís: incidencia, características, etiología e tipos de lesións.
3. Prevención das disfonías: familia e escola.

Bibliografía básica e complementaria
Bibliografía básica
Borragán, A., Del Barrio, J. A. y Gutierrez, J. N. (1999). El juego vocal para prevenir problemas de voz en contextos escolares. Málaga: Aljibe.
Bustos, I. (2000). Trastornos de la voz en edad escolar. Archidona (Málaga): Aljibe.
Bustos, I. (2002). Tratamiento de los problemas de la voz. Nuevos enfoques. Madrid: CEPE.
Bustos, I. (2007). La voz. La técnica y la expresión. Barcelona: Paidotribo.
Cortazar, I. y Rojo, B. (2007). La voz en la docencia: conocer y cuidar nuestra herramienta de trabajo. Barcelona: Graó.
Garcia, L. (2003). Tu voz, tu sonido. Madrid: Díaz de Santos.
Le Huche, F. (1982). Disfonías funcionales (o disfuncionales). Revista de Logopedia, Foniatria y Audiología, 2 (1), 46-53.
Le Huche, F. y Allali, A. (1993). La voz. Terapéutica de los trastornos vocales. Barcelona: Masson.
Lodes, H. (2008). Aprende a respirar. Barcelona: RBA.
Quiñones, C. (2003). Programa para la prevención y el cuidado de la voz. Barcelona: PRAXIS.
Tulón, C. (2006). La voz. Técnica vocal para la rehabilitación de la voz en las disfonías funcionales. Barcelona: Paidrotribo.
Rivas, R.M. y Fiuza, M.J. (2002). La voz y las disfonías disfuncionales. Prevención y tratamiento. Madrid: Pirámide.
Rodríguez, T. (2000). La voz en la enseñanza. Sevilla: Secretaria de Publicaciones de la Universidad de Sevilla.
Veiga, P. (2005). Educación de la voz: anatomía, patologías y tratamiento. Vigo: IdeasPropias.

Bibliografía complementaria
Borragán, A., Barrio, J. A. Del, Guisández, M. A. y Fernández, S. (1999). Sensibilización vocal de un grupo de niños y profesores. Boletín de AELFA, 2, 6-22.
De Mena, A. (1996). Educación de la voz. Principios fundamentales de ortofonía. Archidona (Málaga): Aljibe.
Devi, I. (2010). Respirar bien para vivir mejor. Barcelona: Zeta.
Fawcus, M. (2001). Voice disorders and the management (3º ed.). London: Chapman & Hall.
Fiuza, M. J. (2011). Una realidad olvidada: la salud vocal en educación infantil y primaria. Revista galego-portuguesa de psicoloxía e educación, 19 (1), 27-47.
Fiuza, M.J. (2013). Disfonía y personalidad: una investigación empleando el NEO PI-R. Revista de Logopedia, Foniatría y Audiología, 33 (1).
Le Huche, F. (1982). Disfonías funcionales (o disfuncionales). Revista de Logopedia, Foniatria y Audiología, 2 (1), 46-53.
Molina, M.T., Fernández, S., Vázquez, F. y Urra, A. (2006). Voz del niño. Revista de Medicina de la Universidad de Navarra, 50 (3), 31-43.
Payné, R. (2002). Técnicas de relajación. Guía práctica. Barcelona: Paidotribo.
Torre, J.J. De la (2011).Juegos de relajación para primaria. EFDeportes.com, Revista Digital, 154. Disponible en http://www.efdeportes.com/efd154/juegos-de-relajacion-para-primaria.htm
Vallés, A. y Vallés, C. (2001). La voz y la respiración. Ejercicios de foniatría infantil (2ª ed.). Madrid: EOS.
Vera, M.N. y Vila, J. (1998). Técnicas de relajación. En Vicente E. Caballo (Comp.), Manual de técnicas de terapia y modificación de conducta. Madrid: Siglo XXI.
Vila, J. M. (2010). Guía de intervención logopédica en la disfonía infantil. Madrid: Síntesis.
Zi, N. (2006). El arte de respirar. Madrid: Arkano Books.

Competencias
Competencias Xerais:
G1. Coñecer as áreas da Educación Primaria e a relación interdisciplinar entre elas, así como os criterios de avaliación e os procedementos didácticos do proceso de ensino-aprendizaxe.
G2. Deseñar, planificar e evaluar procesos de ensino e aprendizaxe, tanto individualmente como en colaboración con outros docentes e profesionais do centro.
G3. Abordar con eficacia situacións de aprendizaxe de linguas en contextos multiculturales e plurilingües. Fomentar a lectura e o comentario crítico de textos dos diversos dominios
científicos e culturais contidos no currículo escolar.
G10. Reflexionar sobre as prácticas de aula para innovar e mellorar o labor docente. Adquirir
hábitos e destrezas para a aprendizaxe autónoma e cooperativo e promoverlo entre os
estudantes.
Competencias Específicas:
E54. Comprender os principios que contribúen á formación cultural, persoal e social desde as artes.
E55. Coñecer o curriculum escolar da educación artística, nos seus aspectos plásticos, audiovisual e musical.
E56. Adquirir recursos para fomentar a participación ao longo da vida en actividades musicais e plásticas dentro e fóra da escola.
E57.Desenvolver e evaluar contidos do curriculum mediante recursos didácticos apropiados e promover as competencias correspondentes nos estudantes.
Competencias Básicas:
B1. Que os estudantes demostren posuír e comprender coñecementos nunha área de estudo que parte da base da educación secundaria xeral e adoita atoparse a un nivel que, aínda que se apoia en libros de texto avanzados, inclúe tamén algúns aspectos que implican coñecementos procedentes da vanguardia do seu campo de estudo.
B2. Que os estudantes saiban aplicar os seus coñecementos ao seu traballo ou vocación dunha forma profesional e posúan as competencias que adoitan demostrarse por medio da
elaboración e defensa de argumentos e a resolución de problemas dentro da súa área de estudo.
B3. Que os estudantes teñan a capacidade de reunir e interpretar datos relevantes (normalmente dentro da súa área de estudo) para emitir xuízos que inclúan unha reflexión sobre temas relevantes de índole social, científica ou ética.
B4. Que os estudantes poidan transmitir información, ideas, problemas e solucións a un público tanto especializado como non especializado.
Competencias Transversais:
T1. Coñecemento instrumental dunha lingua estranxeira.
T2. Coñecemento instrumental da lingua galega.
T3. Coñecemento instrumental das tecnoloxías da información e da comunicación.

Metodoloxía da ensinanza
As distintas actividades formativas repartiranse entre un horario presencial obligatorio e un horario non presencial ou de traballo autónomo por parte do alumnado.
A proposta que se realiza está baseada en dous principios:
1- A participación activa dos alumnos en todas as sesións presenciales.
2- A necesidade dunha estreita relación teoría-práctica, dado o carácter eminentemente práctico desta asignatura.
As actividades de gran grupo contémplanse desde un aspecto xeral teórico-práctico, de tal xeito que no traballo no aula tenderase a combinar a exposición por parte da profesora coa realización de diversas técnicas individuais e/ou grupales, con maior ou menor intensidade segundo os contidos a traballar en cada unidade temática. Deste xeito compartirase a aprendizaxe adquirida a partir da ejecución de actividades que poden ser de carácter expositivo, investigador nos distintos ámbitos relacionados co coidado da voz, ou directamente práctico mediante a realización de exercicios específicos da
asignatura.
As actividades de grupo mediano servirán para que o alumnado adquira experiencia e manexa adecuadamente a realización dos diversos tipos de exercicios que constitúen a educación da voz, mediante as prácticas específicas propostas pola profesora e individualmente controladas.
Para rematar, os alumnos e alumnas distribuiranse en grupos moi reducidos para acudir ás sesións de titoría, e ata se contempla a súa asistencia individual, co fin de facer un seguimento orientativo sobre o traballo a desenvolver e a aprendizaxe individual e grupal a adquirir.



Sistema de evaluación
O sistema de avaliación tomará en consideración os seguintes elementos:
A) Participación e prácticas específicas de aula: 50% (Destreza e esforzo realizado na ejecución das prácticas propostas 50%, Actitude aberta, interesada e colaborada nas prácticas realizadas por un mesmo e nas executadas polos demais compañeiros e compañeiras 50%).
B) Probas específicas: Exame final 30%. Tanto que a proba sexa obxectiva como de pregunta curta para superar a materia é necesario alcanzar unha cualificación mínima de 1,5 sobre 3 (a metade da cualificación máxima). Ademais, a proba podería conter actividades de tipo práctico.
C) Informes escritos, exposicións e outras producións: 20%. Valorarase tanto a calidade dos contidos como da redacción, xunto co manexo de fontes.

Para obter unha valoración positiva na asignatura será preciso cumprir os seguintes requisitos:
1. CUALIFICACIÓN MINIMA: Para obter a cualificación de aprobado, un alumno/deberaa conseguir unha puntuación mínima de 5 puntos, debendo obter a cualificación mínima esixida en cada un dos apartados de avaliación: no apartado A, un 2,5; no apartado B un 1,5; e no apartado C un 1 (cualificacións ponderadas).
2. ASISTENCIA: Dado o carácter eminentemente práctico desta asignatura é imprescindible acudir a todas as sesións. O alumnado deberá xustificar as súas faltas, no caso de que as houbese.
3. RECUPERACIÓN DA MATERIA: O alumnado que non supera a materia na primeira oportunidade (período ordinario), terá que acudir á convocatoria de xullo e realizar un exame teórico-práctico. Os elementos escritos que compoñen o apartado C da avaliación (Informes escritos, exposicións e outras producións) serán tidos únicamente en conta na convocatoria de xullo pero non nas posteriores, si houbéseas.
4. ALUMNADO CON EXENCIÓN DE DOCENCIA: polas razóns anteriormente expostas, o alumnado con exención de docencia non poderá cursar esta materia.

Outras consideracións de interese
a) Valorarase moi positivamente a participación activa nas clases en relación cos contidos do programa, así como a realización puntual das tarefas previstas para as actividades presenciales (lecturas obligatorias, recopilación de información ou calquera outra actividade que se requira para un mellor desenvolvemento das sesións presenciales).
b) A calidade das actividades autónomas (redaccións individuais, informes, traballos de grupo, presentacións de PPT, etc.) implica que, ademais da calidade dos contidos, téñase en conta a presentación das mesmas, tanto nos aspectos formais e estéticos como na súa calidade lingüística.
c) En relación coa competencia lingüística que se manifesta nos distintos traballos, actividades, exames e exposicións orais, valorarase especialmente a propiedade e corrección expresiva, tanto oral como escrita. A presentación de traballos con faltas reiteradas de ortografía, será rexeitada e estes devoltos aos seus autores/as.
d) Os traballos individuais ou de grupo dos estudantes deben ser orixinais. A entrega dun traballo copiado supoñerá o suspenso da materia. Así mesmo, os traballos nos que se manexa información doutros autores, deben estar debidamente referenciados con citas bibliográficas directas ou indirectas. A incorporación nun traballo dun texto doutro autor sen citar a súa orixe será motivo de descalificación do traballo.
e) A efectos evaluativos, un mesmo traballo non pode ser utilizado para varias materias, salvo traballos interdisciplinares acordados previamente entre varias materias e docentes.
f) Para ser evaluados, todos os traballos e actividades que se soliciten ao alumnado deberán ser entregados no tempo e forma indicados pola profesora. Un traballo entregado fora de prazo ou que non cumpra os aspectos formais esixidos poderá ser rexeitado.
g) Aqueles traballos que non presenten unha calidade mínima, tanto a nivel formal como de contido, poderán ser rexeitados e excluídos/excluídos da avaliación. Informarase aos\/as autores desta circunstancia para que, de ser o caso, poidan emendar o problema ou problemas atopados. De persistir a presentación nos mesmos términos, entenderase que se asume a exclusión dos respectivos traballos da avaliación.


Tempo de estudo e traballo persoal
Tempo de estudo e traballo persoal
Nº de horas presenciais Actividades de traballo autónomo
Actividades en gran grupo 18 25
Actividades en grupo mediano 18 36
Actividades en pequeno grupo 2,5 13
Total 38,5 74

Total horaspresenciais e traballo autónomo: 112,5 horas

Recomendacións para o estudo da materia
Recoméndase ao alumnado:
- Suscitarse un estudo comprensivo e non memorístico da asignatura, posto que é eminentemente práctica.
- Manter desde o inicio da asignatura unha actitude altamente participativa. O interese e o esforzo son fundamentais para adquirir as destrezas necesarias para superar esta asignatura.
- Manter unha comunicación continuada coa profesora que garanta o seguimiento oportuno da asignatura e a resolución de todas as dúbidas que poidan xurdir coa finalidade de garantir a comprensión de contidos, tanto teóricos como prácticos.
- Realizar o plan de traballo fose do horario presencial que se irá propoñendo a medida que avance o desenvolvemento da asignatura.

Observacións
Observacións
A USC é unha Universidade presencial, tal e como queda reflectido no sistema de avaliación, polo que é obligatoria a asistencia a un mínimo do 80% das sesións de clase.
O alumnado con Necesidades Educativas Especiais deberá ser evaluado polo servizo correspondente (SEPIU) con obxecto de poder coñecer con maior fundamento o seu problemática e garantir a igualdade de trato.