G3151479 - A linguaxe nos trastornos do desenvolvemento (Optativo Mención en Audición e Linguaxe) - Curso 2013/2014
Información
- Créditos ECTS
- Créditos ECTS: 4.50
- Total: 4.5
- Horas ECTS
- Clase Expositiva: 18.00
- Clase Interactiva Seminario: 18.00
- Horas de Titorías: 2.25
- Total: 38.25
Outros Datos
- Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
- Departamentos: Psicoloxía Evolutiva e da Educación
- Áreas: Psicoloxía Evolutiva e da Educación
- Centro: Facultade de Formación do Profesorado
- Convocatoria: 2º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
- Docencia e Matrícula: null
Profesores
| Nome | Coordinador |
|---|---|
| LOPEZ GOMEZ, SANTIAGO. | SI |
Horarios
| Nome | Tipo Grupo | Tipo Docencia | Horario Clase | Horario exames |
|---|---|---|---|---|
| CLE_01 | Ordinario | Clase Expositiva | SI | SI |
| CLIS_01 | Ordinario | Clase Interactiva Seminario | SI | NON |
| Grupo /TI-ECTS01 | Ordinario | Horas de Titorías | SI | NON |
Programa
Existen programas da materia para os seguintes idiomas:
Obxectivos da materia
Conceptuais:
1.- Coñecer, a nivel xeral, os trastornos do desenvolvemento e a nivel específico, a súa linguaxe.
2.- Comprender cales son os mecanismos, características e factores determinantes da linguaxe nos trastornos do desenvolvemento.
3.- Identificar os procesos deficitarios, nos problemas de aprendizaxe e dominio da linguaxe nos trastornos do desenvolvemento.
4.- Recoñecer as variables individuais, sociais, familiares e contextuales asociadas aos trastornos da linguaxe nos trastornos do desenvolvemento.
6.- Valorar a importancia dos programas de prevención e estimulación no aula para favorecer o desenvolvemento do alumno no aula de Educación Primaria.
Procedimentales:
1.- Valorar os métodos e as actividades para o ensino-aprendizaxe da linguaxe.
2.- Coñecer e valorar críticamente os distintos modelos de avaliación na linguaxe.
3.- Coñecer e valorar críticamente os distintos procedementos e ferramentas de intervención na linguaxe.
4. Favorecer o desenvolvemento armónico de habilidades cognitivas e comportamentales no alumno con trastornos do desenvolvemento en Educación Primaria .
5.- Fomentar a reflexión e o pensamento crítico.
6.- Fomentar a capacidade de traballo cooperativo, xunto co desenvolvemento de habilidades sociais en grupo.
7.- Favorecer o desenvolvemento de habilidades argumentativas e de exposición e intervención pública.
8.- Fomentar o manexo de recursos bibliográficos, bases de datos, fontes documentales e TICs dentro do marco das competencias informacionales e informáticas.
9.- Fomentar o uso e manexo de plataformas de aprendizaxe virtual e das diversas ferramentas informáticas como medio didáctico favorecedor e enriquecedor do proceso de ensino-aprendizaxe.
Actitudinales:
1.- Favorecer valores de tolerancia e respecto fronte ás ideas, valores e comportamentos dos demais.
2.- Fomentar o desenvolvemento de actitudes democráticas, abertas, flexibles, comunicativas, empáticas, e asertivas, dentro dá interacción e do traballo en equipo. Actitudes que se precisan no aula de Educación Primaria.
3.- Desenvolver o respecto e a tolerancia á riqueza que emana das diferenzas individuais que describen ás persoas.
Contidos
CONTIDOS (teórico-prácticos)
Bloque I: Aproximación e delimitación dos trastornos do desenvolvemento
1.- Os trastornos do desenvolvemento: caracterización e delimitación
Bloque II: Intervención psicoeducativa nos problemas da linguaxe nos trastornos do desenvolvemento:
2- Avaliación-intervención psicoeducativa na discapacidad intelectual
3- Avaliación-intervención psicoeducativa nos trastornos do espectro autista
4- Avaliación-intervención psicoeducativa no TDAH
5- Avaliación-intervención psicoeducativa nos trastornos sensoriais e motrices
Bloque III: A escola como espazo para o traballo da linguaxe
6- Estimulación e prevención escolar da linguaxe nos trastornos do desenvolvemento
Bibliografía básica e complementaria
Discapacidade intelectual:
Aguado, G. y Narbona, J. (2001). Lenguaje y deficiencia mental. En Narbona, J. y Chevrie-Muller, C. (Eds.) El lenguaje del niño (pp. 351-363).Barcelona: Masson.
Comblain, A. y Théwis, B. (2005). Desarrollo del lenguaje en casos de retraso mental debidos a trisomía 21. En M. Puyuelo (Ed.), Casos clínicos en logopedia, 2 (pp. 1-28). Barcelona: Masson.
Gallardo, J.R. y Gallego, J.L. (1995). Alteraciones del lenguaje en el niño deficiente mental. En J.R. Gallardo y J.L. Gallego; Manual de logopedia escolar (pp. 447-469). Málaga: Aljibe.
Heward, W.L. (2005). Niños excepcionales. Madrid: Prenctice Hall. Capítulo 4: los alumnos con retraso mental (pp. 87-137)
Peñafiel, F. y Dios, J. (2001). Cómo intervenir en logopedia escolar. Madrid: CCS Capítulo: Alumno con discapacidad mental, pp. 378-385.
Rondal, J.A. Lambert, J.L., Chipman, H.H. Y Pastouriau, X.F. (1991). Retraso mental. En J.A. Rondal y X. Serón (Eds.) Trastornos del lenguaje, II (pp.437-488). Barcelona: Paidós.
Trastornos do espectro autista:
Gallardo, J.R. y Gallego, J.L. (1995). Manual de logopedia escolar. Málaga: Aljibe. Cap. XXI. Alteraciones del lenguaje en el niño autista
Leblanc, R. y Page, J. (1991). Autismo infantil precoz. En J.A. Rondal y X. Seron (Comps.). Trastornos del lenguaje 2 (pp. 489-527). Barcelona: Paidós.
López Gómez, S. y García Álvarez, C. (2006). A liguaxe no trastorno autista: Descrición e intervención. Revista Galega do Ensino, 48, 196-208.
Peñafiel, F. y Dios, J. (2001). Cómo intervenir en logopedia escolar. Madrid: CCS Capítulo: Alumno con autismo y alteraciones graves de la personalidad, pp. 387-408.
Rapin, I. (2001). Trastornos de la comunicación en el autismo infantil. En Narbona, J. y Chevrie-Muller, C. (Eds.) El lenguaje del niño (pp. 365-379). Barcelona: Masson.
Serón, J.M. y Aguilar, M. (1992). Psicopedagogía de la comunicación y el lenguaje. Madrid: EOS. Cap. 10: Lenguaje y autismo.
TDAH:
Miranda, A., García, R., y Jara, P. (2001). Acceso al léxico y comprensión lectora en los distintos subtipos de niños con trastornos por déficit de atención con hiperactividad. Revista de Neurología Clínica, 2, 125-138.
Miranda, A., Ygual, A., Mulas, F., Roselló, B. y Bó, R. (2002). Procesamiento fonológico en niños con trastorno por déficit de atención con hiperactividad: ¿Es eficaz el metilfenidato?. Revista de Neurología, 34(S 1),115-121.
Pineda, D.A., Restrepo, M.A., Henao, G.C, Gutiérrez, V. y Sánchez, D. (1999). Comportamientos verbales diferentes en niños de 7 a 12 años con déficit de atención. Revista de Neurología, 29, 1117-27.
Vaquerizo-Madrid, J., Estévez-Díaz, F. y Pozo-García, A. (2005). El lenguaje en el trastorno por déficit de atención con hiperactividad: competencias narrativas. Revista de Neurología, 41 (Supl. 1), 83-89.
Ygual, A., Miranda, A. y Cervera, J. (2000). Dificultades en las dimensiones de forma y contenido del lenguaje en los niños con trastorno por déficit de atención con hiperactividad. Revista de Neurología Clínica, 1, 193-202.
Trastornos sensoriais e motrices:
Jiménez, M. (2003). Deficiencia auditiva: evaluación, intervención y recursos pedagógicos. Madrid: Ciencias de la Educación Preescolar y Especial.
Pereira, M. y Castro, J. (1994). El desarrollo psicológico de los niños ciegos en la primera infancia. Barcelona: Paidós.
Rodríguez, J.M., Torres, S., Santana, R. y González, A. (1995). Deficiencia auditiva: aspectos evolutivos y educativos. Málaga: Aljibe.
Rosa, A. y Ochaíta, E. (1993
Competencias
Competencias Xerais: G2 - G3 - G4 - G6 - G10 - G11
G2.- Deseñar, planificar e evaluar procesos de ensino e aprendizaxe, tanto individualmente como en colaboración con outros docentes e profesionais do centro.
G3.- Abordar con eficacia situacións de aprendizaxe de linguas en contextos multiculturales e plurilingües.
Fomentar a lectura e o comentario crítico de textos dos diversos dominios científicos e culturais contidos no currículo escolar.
G4.- Deseñar e regular espazos de aprendizaxe en contextos de diversidad e que atendan á igualdade de xénero, á equidad e ao respecto aos dereitos humanos que conformen os valores da formación cidadá.
G6.- Coñecer a organización dos colexios de educación primaria e a diversidad de accións que comprende o seu funcionamento. Desempeñar as funcións de tutoría e de orientación cos estudantes e as súas familias, atendendo as singulares necesidades educativas dos estudantes. Asumir que o exercicio da función docente ha de ir perfeccionándose e adaptándose aos cambios científicos, pedagógicos e sociais ao longo da vida.
G10.- Reflexionar sobre as prácticas de aula para innovar e mellorar o labor docente. Adquirir hábitos e destrezas para a aprendizaxe autónoma e cooperativo e promoverlo entre os estudantes.
G11.- Coñecer e aplicar nas aulas as tecnoloxías da información e da comunicación. Discernir selectivamente a información audiovisual que contribúa ás aprendizaxes, á formación cívica e á riqueza cultural.
Competencias básicas: B1- B2 - B3 - B4 - B5
B.1.- Que os estudantes demostren posuír e comprender coñecementos nun área de estudo que parte da base da educación secundaria xeral, e adóitase atopar a un nivel que, aínda que se apoia en libros de texto avanzados, inclúe tamén algúns aspectos que implican coñecementos procedentes da vanguardia do seu campo de estudo.
B.2.- Que os estudantes saiban aplicar os seus coñecementos ao seu traballo ou vocación dunha forma profesional e posúan as competencias que adoitan demostrarse por medio da elaboración e defensa de argumentos e a resolución de problemas dentro da súa área de estudo.
B.3.- Que os estudantes teñan a capacidade de reunir e interpretar datos relevantes (normalmente dentro da súa área de estudo) para emitir xuízos que inclúan unha reflexión sobre temas relevantes de índole social, científica ou ética.
B.4.- Que os estudantes poidan transmitir información, ideas, problemas e solucións a un público tanto especializado como non especializado.
B.5.- Que os estudantes desenvolvan aquelas habilidades de aprendizaxe necesarias para emprender estudos posteriores cun alto grado de autonomía.
Competencias específicas: E4 - E6 - E11 - E44 - E46 - E47 - E50 - E51
E4.- Identificar dificultades de aprendizaxe, informalas e colaborar no seu tratamento.
E5.- Coñecer as propostas e desenvolvementos actuais baseados na aprendizaxe de competencias.
E6.- Identificar e planificar a resolución de situacións educativas que afectan a estudantes con diferentes capacidades e distintos ritmos de aprendizaxe.
E11.- Coñecer os procesos de interacción e comunicación no aula.
E44.- Comprender os principios básicos das ciencias da linguaxe e a comunicación.
E46.- Coñecer o currículo escolar das linguas e a literatura.
E47.- Falar, ler e escribir correcta e adecuadamente nas linguas oficiais da Comunidade Autónoma.
E50.- Coñecer as dificultades para a aprendizaxe das linguas oficiais de estudantes doutras linguas.
E51.- Afrontar situacións de aprendizaxe de linguas en contextos multilingües.
Competencias transversales: T1- T2- T3-T4
T.1.- Coñecemento instrumental de linguas estranxeiras.
T.2.- Coñecemento instrumental da lingua galega.
T.3.- Coñecemento instrumental das tecnoloxías da información e da comunicación.
T.4.- Competencia informacional.
Metodoloxía da ensinanza
A metodoloxía docente atópase en estreita relación cos procesos de ensino/aprendizaxe e, polo tanto, debe planificarse de forma que conduza á consecución das competencias formuladas para a asignatura. Para iso, propoñemos unha metodoloxía activa, que combine as actividades individuais e grupales, e promueva a resolución constructiva das dificultades que xurdan na aprendizaxe da materia.
A proposta docente inclúe, por unha banda, clases expositivas e, por outro, clases interactivas (seminarios, estudo de casos, prácticas, recensiones...), ás que se engaden as tutorías.
Nas clases expositivas preséntanse os contidos da asignatura, proporcionando unha visión organizada e integrada dos distintos modelos explicativos das dificultades de aprendizaxe e dos trastornos do desenvolvemento. Utilízanse para introducir, fundamentar e desenvolver os aspectos básicos de cada tema a tratar, aportando ao alumno as bases teóricas para poder interpretar a información a posteriori, na elaboración de traballos tanto teóricos como prácticos. Acompañaranse de debates e de diversos materiais audiovisuales que sirvan de elementos dinamizadores e ejemplificadores dos contidos básicos da asignatura e contribúan á consecución das competencias pertinentes.
Nas clases interactivas se clarifican, dun xeito práctico e aplicada ao aula de Infantil, cuestións concretas vinculadas aos contidos teóricos estudados, tratando de empregar para iso estruturas de aprendizaxe autónomas e cooperativas. Nelas profúndase en contidos específicos, e dótase ao alumnado das ferramentas necesarias para a realización dun traballo independente. Á súa vez, preténdese fomentar o seu implicación en debates e tarefas grupales, e promover o pensamento crítico e tómaa de decisións.
A materia ten un total de 51 horas de clase presenciales que se distribúen entre as clases expositivas, as interactivas, as tutorías e a avaliación.
Sistema de evaluación
A metodoloxía do ensino valora a participación, o esforzo e a actividade. En canto á avaliación, valorarase o rendemento e as aprendizaxes adquiridas a través dunha combinación entre actividades de avaliación formativa e de avaliación sumativa. Deste xeito, proponse valorar tanto os resultados da aprendizaxe como o esforzo e o progreso durante o desenvolvemento do mesmo, incentivando a reflexión crítica e unha dedicación constante á materia ao longo do cuatrimestre. En consonancia cunha visión constructiva do proceso de ensino-aprendizaxe, preténdese que o alumno demostre un dominio non só declarativo senón procedimental e actitudinal dos contidos, mediante a análise de exemplos e a articulación de relacións entre conceptos.
É importante sinalar que para obter unha valoración positiva na materia será preciso ter realizadas en prazo todas as actividades de avaliación especificadas así como superar cada unha delas.
Os traballos individuais dos estudantes deberán ser orixinais. A entrega dun traballo copiado supoñerá o suspenso na materia e a avaliación do alumno/a en a seguinte convocatoria. A efectos evaluativos, un mesmo traballo non poderá ser utilizado para varias materias, salvo nas actividades programadas de forma coordinada.
A) Avaliación
A avaliación da asignatura inclúe diversas modalidades, e son:
1) PROBAS ESPECÍFICAS: Un exame ?proba obxectiva? (test e/ou preguntas curtas) que evalúa os coñecementos fundamentais da materia, tanto teóricos como prácticos (50% da puntuación final). Os contidos do exame son os relativos aos aspectos desenvolvidos polo profesor nas clases teóricas así como as lecturas incluídas no dossier correspondente. O alumno/a debe obter unha cualificación mínima, que se fixa en 2,5 puntos (50% da puntuación), no exame, para que se lle poidan sumar o resto de cualificacións (informes escritos, presentacións orais e participación no aula).
2) INFORMES ESCRITOS E OUTRAS PRODUCIÓNS: Un 40 % da cualificación provirá da avaliación de informes, análises de casos, comentarios de texto ou outras producións escritas resultantes fundamentalmente do traballo nos seminarios e clases interactivas. Esta cualificación será o resultado de tres tipos de traballos:
2.a) Os alumnos en grupo (4-6) deben realizar un traballo que deben presentar nunha data anterior ao exame que se fixará coa oportuna antelación (pasado a ordenador cunha extensión mínima de 15 e máxima de 20 folios e cuns criterios de formato e contidos adecuados ao tema) (máximo do 15% da puntuación final). O traballo versará sobre o estudo da linguaxe nun trastorno específico do desenvolvemento. O traballo irase desenvolvendo ao longo de todo o cuatrimestre e conterá os aspectos crave que se describan nas diferentes sesións de clase.
2.b) Os alumnos en grupo (4-6) tamén deben realizar as prácticas incluídas no dossier correspondente conforme ao esquema de realización para cada unha delas (máximo do 15% da puntuación final), as cales deben presentar nunha data anterior ao exame que se fixará coa oportuna antelación (pasadas a ordenador e cunha extensión mínima de 20 e máxima de 30 folios).
2.c) De xeito individual, os alumnos deben realizar a lectura de dous libros da bibliografía específica dos temas. Antes de finalizar o curso o alumno deberá presentar unha recensión (resumo, relación con outros documentos e valoración crítica do libro) de ao redor de 5 páxinas por cada libro do que polo menos 1 páxina será de valoración de crítica persoal argumentada do documento (10% da cualificación final).
3) PRESENTACIÓNS ORAIS: os alumnos, en pequenos grupos e/ou de xeito individual, terán que realizar exposicións orais dos seus traballos teóricos e das súas prácticas. Nelas se evaluará a presentación, a claridade expositiva, a capacidade de síntese, a coherencia e organización discursiva, a interrelación dos temas traballados, a profundidade dos argumentos, entre outros aspectos (5% da puntuación final).
4) PARTICIPACIÓN NO AULA (presencial e/ou virtual): O 5% restante corresponderá á asistencia e participación activa en clase, presentacións, participación en debates, etc., así como ás presentacións orais de carácter individual ou grupal que se indiquen, inclúe a participación activa nos foros e chats do aula virtual que se programen. A asistencia, xunto coa participación activa do alumno dará lugar á obtención de devandita cualificación, que se verá mermada de xeito gradual conforme o alumno non asista/participe ás clases, pero que sempre poderá verse acrecentada a través da participación virtual.
Tempo de estudo e traballo persoal
A materia ten un total de 4,5 crédicos que se distribúen entre as clases expositivas, as interactivas, as tutorías e a avaliación.
Estimación de horas para o traballo do alumno
Estimación de horas para o traballo do alumno
Actividades presenciales Traballo persoal do estudante Horas
Clases expositivas 18 Estudo 40
Clases interactivas 18 Elaboración traballos 30
Tutorías 2
Total horas 38 Total horas 70
Recomendacións para o estudo da materia
1. Ter superada a materia Dificultades de aprendizaxe e trastornos do desenvolvemento, Psicología do desenvolvemento (6-12) e Psicología da Educación, do 1er curso.
2. Asistencia e implicación activa na dinámica de clase.
3. Interese polo estudo da disciplina en relación coa titulación.
4. Dominio básico da lingua inglesa.
5. Posuír competencias informacionales e informáticas básicas.
6. Realización puntual dos traballos.
7. Seguimiento continuado da materia.
8. Procura de claridade e organización dos coñecementos.
NOTA: Co comezo da asignatura, facilitarase aos alumnos a guía docente, o programa cos guiones pormenorizados dos temas, o dossier de lecturas e de prácticas e o acceso ao aula virtual.