G3151480 - Trastornos da linguaxe, fala e voz na infancia (Optativo Mención en Audición e Linguaxe) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 4.50
• Total: 4.5
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 18.00
• Clase Interactiva Seminario: 18.00
• Horas de Titorías: 2.25
• Total: 38.25

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
• Departamentos: Psicoloxía Evolutiva e da Educación
• Áreas: Psicoloxía Evolutiva e da Educación
• Centro: Facultade de Formación do Profesorado
• Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: null

Profesores

Nome	Coordinador

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
CLE_01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo /TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Obxectivos da materia
Conceptuais:
1.- Coñecer, a nivel xeral, os trastornos da linguaxe, a fala e a voz na infancia.
2.- Comprender cales son os mecanismos, características e factores determinantes da linguaxe nos trastornos da linguaxe, a fala e a voz na infancia.
3.- Identificar os procesos deficitarios, nos problemas da linguaxe, a fala e a voz da infancia.
4.- Recoñecer as variables individuais, sociais, familiares e contextuais asociadas aos trastornos da linguaxe, a fala e a voz na infancia.
6.- Valorar a importancia dos programas de identificación, prevención e estimulación na aula para favorecer o desenvolvemento do alumno na aula de Educación Primaria.
Procedimentais:
1.- Valorar os métodos e as actividades para o ensino-aprendizaxe da linguaxe.
2.- Coñecer e valorar criticamente os distintos modelos e taxonomías de identificación e clasificación na linguaxe.
3.- Coñecer e valorar criticamente os distintos modelos de traballo na linguaxe.
4. Favorecer o desenvolvemento harmónico de habilidades cognitivas e comportamentais no alumno con trastornos do desenvolvemento en Educación Primaria.
5.- Fomentar a reflexión e o pensamento crítico.
6.- Fomentar a capacidade de traballo cooperativo, xunto co desenvolvemento de habilidades sociais en grupo.
7.- Favorecer o desenvolvemento de habilidades argumentativas e de exposición e intervención pública.
8.- Fomentar o manexo de recursos bibliográficos, bases de datos, fontes documentais e TICs dentro do marco das competencias informacionales e informáticas.
9.- Fomentar o uso e manexo de plataformas de aprendizaxe virtual e das diversas ferramentas informáticas como medio didáctico favorecedor e enriquecedor do proceso de ensino-aprendizaxe.
Actitudinais:
1.- Favorecer valores de tolerancia e respecto fronte ás ideas, valores e comportamentos dos demais.
2.- Fomentar o desenvolvemento de actitudes democráticas, abertas, flexibles, comunicativas, empáticas, e asertivas, dentro dá interacción e do traballo en equipo. Actitudes que se precisan na aula de Educación Primaria.
3.- Desenvolver o respecto e a tolerancia á riqueza que emana das diferenzas individuais que describen ás persoas.

Contidos
A materia OS TRASTORNOS DA LINGUAXE, FALA Y VOZ NA INFANCIA forma parte da Mención ao Título de "Audición e Linguaxe", ten, polo tanto, carácter optativo e consta de 4,5 créditos ECTS.
Na materia trabállanse os diferentes trastornos da linguaxe, a fala e a voz que poden aparecer na infancia. Os devanditos trastornos abórdanse dende unha perspectiva psicoeducativa, valorando diferentes aspectos destes: conceptualización e sintomatoloxía, etioloxía, tipoloxía do trastorno, etc. De xeito específico, descríbese a linguaxe, as súas dimensións e factores etiolóxicos a partir do estudo da taxonomia xeral dos trastornos da linguaxe fala e voz. Concretamente na materia trabállanse: os trastornos específicos da linguaxe (TEL), os trastornos da linguaxe de orixe funcional, os trastornos da linguaxe con etioloxía neurolóxica -disfasia e afasia infantil-, os problemas da fala; tanto funcionais -atrasos da fala e as dislalias- como orgánicos -disglosias- e neurolóxico -disartria (PC)-, os problemas de velocidade e fluencia da fala -disfemias, taquilalia, bradilalia-, e as disfonías funcionais.
1. Introdución xeral sobre a linguaxe e as súas dimensións e factores etiolóxicos que poden afectar o desenvolvemento da linguaxe
2. Taxonomía xeral dos trastornos da linguaxe fala e voz
3. Os trastornos específicos da linguaxe (TEL)
3.1. Trastornos da linguaxe de orixe funcional e a súa clasificación
3.2. Trastornos da linguaxe con etioloxía neurolóxica: disfasia e afasia infantil
4. Os problemas da fala
4.1. Problemas da fala de orixe funcional:los atrasos da fala e as dislalias
4.2. Problemas da fala de etioloxía orgánica: disglosias
4.3. Problemas de fala de etioloxía neurolóxica: disartrias (PC)
4.4. Problemas de velocidade e fluencia da fala: disfemias, taquilalia, bradilalia
5. Os problemas de voz
5.1. Características da voz infantil e cambios de voz
5.2. Disfonías funcionais
5.3. Disfonías orgánicas


Bibliografía básica e complementaria
BIBLIOGRAFÍA: BÁSICA
Acosta, V.M. y Moreno, A.M. (1999). Dificultades del lenguaje en ambientes educativos. Barcelona: Masson.
Gallardo, J.R. y Gallego, J.L. (1995). Manual de logopedia escolar. Málaga: Aljibe.
Gallego, J.L. (1999). Calidad en la intervención logopédica. Estudio de casos. Málaga: Aljibe.
Gallego, J.L. (Dir.) (2006). Enciclopedia temática de logopedia (Vols. 1 y 2). Málaga: Aljibe.
Mendoza, E. (2001). Trastorno específico del lenguaje (TEL). Madrid: Pirámide.
Moreno, J.M., Suárez, A., Martínez, J.D. y García-Baamonde, M.E. (2004). Retrasos en la adquisición y desarrollo del lenguaje. Estudio de casos. Madrid: EOS.
Peña - Casanova, J. (2002). Manual de Logopedia. Barcelona: Masson.
Pons, R.M. y Serrano, J.M. (2007). Manual de logopedia. Murcia: DM.
Puyuelo, M y Rondal, J.A. (2003). Manual de desarrollo y alteraciones del lenguaje. Barcelona: Masson.
Puyuelo, M. (2005). Casos clínicos en logopedia. Barcelona: Masson.
Rondal, J.A. y Serón, X. (2000). Trastornos del lenguaje. Madrid: Paidós.
Serón, J.M. y Aguilar, M. (1992). Psicopedagogía de la comunicación y el lenguaje. Madrid: EOS.
Sos Abad, A., y Sos Lansac, M.L. (1997). Logopedia práctica. Madrid:Escuela Española.
Villegas, F. (2004). Manual de Logopedia. Evaluación e intervención de las dificultades fonológicas. Madrid: Pirámide

BIBLIOGRAFÍA COMPLEMENTARIA
Acosta, V.M., Moreno, A., Ramos, V., Quintana, A. y Espino, O. (1996). La evaluación del lenguaje: Teoría y práctica del proceso de evaluación de la conducta lingüística. Málaga: Aljibe.
Belinchón, I, Igoa, J.M. y Riviere, A. (2000). Psicología del lenguaje. Investigación y teoría. Colección Estructuras y procesos. Serie cognitiva. Madrid: Trotta, S.A.
Bruner, J. (1990). El habla del niño. Barcelona: Paidós.
Caplan, D. (1992). Introducción a la neurolingüística y al estudio de los trastornos del lenguaje. Madrid: Visor.
Carreiras, M. (1997). Descubriendo y procesando el lenguaje. Madrid: Cognitiva.
Clemente, A.R. (2000). Desarrollo del lenguaje. Barcelona: Octaedro.
Condemarín, M. (1996). Taller de lenguaje. Módulos para el desarrollo del lenguaje oral y escrito. Madrid: CEPE.
Domínguez, A. (2002). Lenguaje y Psicología. Canarias: Universidad de La Laguna.
Galeote, M. (2002). Adquisición del lenguaje. Madrid: Pirámide.
González, C. (2003). Enseñanza y aprendizaje de la lengua en la escuela infantil. Madrid: Grupo Editorial Universitario.
Ideas Propias Editorial (2004). Estimulación del lenguaje en educación infantil. Vigo: Ideas Propias Ed.
Juárez, A. y Monfort, M. (2001). Algo que decir. Madrid: Entha.
Juárez, A. y Monfort, M. (2002). Estimulación del lenguaje oral. Un modelo interactivo para niños con dificultades. Madrid: Santillana.
Junqué, C., Bruna, O. y Mataró, M. (2004) Neuropsicología del lenguaje: Funcionamiento normal y patológico. Rehabilitación. Barcelona: Elsevier España.
Laffon, B. y Pásaro, E. (2012). Bases congénitas de las alteraciones del lenguaje. Madrid: Bubok Publisher.
López, A. y Encabo, E.C. (2003). El desarrollo de habilidades lingüísticas. Madrid: Grupo Editorial Universitario.
Love, R.J. y Webb, W.G. (1998) Neurología para los especialistas del habla y del lenguaje (3ª Edición). Madrid: Panamericana.
Monfort, M. (Ed.). (1995). Enseñar a hablar. IV Simposio de Logopedia. Madrid: CEPE.
Moreno, J.M., García-Baamonde, M.E. (2005). Guía para la evaluación del lenguaje: Madrid. CCS.
Narbona, J. y Chevrie-Muller, C. (2001). El lenguaje del niño. Barcelona: Masson.
Peñafiel, F. y Dios, J. (2001). Cómo intervenir en logopedia escolar. Madrid: CCS
Valle, F., Cuetos, F., Igoa, J.M. y Viso, S. (1990). Lecturas de Psicolingüística (Vols. 1 y 2). Madrid: Alianza.
Aguado, A. (2000). El desarrollo del lenguaje de 0 a 3 años. Madrid: CEPE.


Competencias
Competencias Xerais:
G.1.- Coñecer os obxectivos, contidos curriculares e criterios de avaliación da Educación Infantil
G.6.- Coñecer a evolución da linguaxe na primeira infancia, saber identificar posibles disfuncións e velar pola súa correcta evolución. Abordar con eficacia situacións de aprendizaxe das linguas en contextos multiculturais e multilingües. Expresarse oralmente e por escrito e dominar o uso de diferentes técnicas de expresión.
G.10.- Actuar como orientador de pais e nais en relación coa educación familiar no período 0-6 e dominar habilidades sociais no trato e relación coa familia de cada estudante e co conxunto das familias.

Competencias básicas:
B.1. Que os estudantes demostrasen posuír e comprender coñecementos nunha área de estudo que parte da base da educación secundaria xeneral, e se adoita encontrar a un nivel que, se ben se apoia en libros de texto avanzados, inclúe tamén algúns aspectos que implican coñecementos procedentes da vangarda do seu campo de estudo.
B.2. Que os estudantes saiban aplicar os seus coñecementos ao seu traballo ou vocación dunha forma profesional e posúan as competencias que adoitan demostrarse por medio da elaboración e defensa de argumentos e a resolución de problema dentro da súa área de estudo.
B.3. Que os estudantes teñan a capacidade de reunir e interpretar datos relevantes (normalmente dentro da súa área de estudo) para emitir xuízos que inclúan unha reflexión sobre temas relevantes de índole social, científica ou ética.
B.4. Que os estudantes poidan transmitir información, ideas, problemas e solucións a un público tanto especializado como non especializado.
B.5. Que os estudantes desenvolvesen aquelas habilidades de aprendizaxe necesarias para emprender estudos posteriores cun alto grao de autonomía.

Competencias específicas:
E.9. Adquirir recursos para favorecer a integración educativa de estudantes con dificultades.
E.42. Coñecer o currículo de lingua e lectoescritura desta etapa así como as teorías sobre a adquisición e desenvolvemento das aprendizaxes correspondentes.
E.43. Favorecer as capacidades de fala e de escritura.
E.44. Coñecer e dominar técnicas de expresión oral e escrita.
E.49. Recoñecer e valorar o uso axeitado da linguaxe verbal e non verbal.

Competencias transversais:
T.1.- Coñecemento instrumental de linguas estranxeiras.
T.2.- Coñecemento instrumental da lingua galega
T.3.- Coñecemento instrumental das tecnoloxías da información e da comunicación.
T.4.- Competencia informacional.


Metodoloxía da ensinanza
A metodoloxía docente encóntrase en estreita relación cos procesos de ensino/aprendizaxe e, polo tanto, debe planificarse de forma que conduza á consecución das competencias formuladas para a materia. Para iso, propoñemos unha metodoloxía activa, que combine as actividades individuais e grupales, e promova a resolución construtiva das dificultades que xurdan na aprendizaxe da materia.
A proposta docente inclúe, por un lado, clases expositivas e, por outro, clases interactivas -seminarios, estudo de casos, prácticas, recensións... -, ás que se engaden as titorías.
Nas clases expositivas preséntanse os contidos da materia, proporcionando unha visión organizada e integrada dos distintos modelos explicativos das dificultades de aprendizaxe e dos trastornos do desenvolvemento. Utilízanse para introducir, fundamentar e desenvolver os aspectos básicos de cada tema a tratar, achegando ao alumno as bases teóricas para poder interpretar a información a posteriori, na elaboración de traballos tanto teóricos como prácticos. Acompañaranse de debates e de diversos materiais audiovisuais que sirvan de elementos dinamizadores e exemplificadores dos contidos básicos da materia e contribúan á consecución das competencias pertinentes.
Nas clases interactivas clarifícanse, dun xeito práctica e aplicada á aula de Infantil, cuestións concretas vinculadas aos contidos teóricos estudados, tratando de empregar para iso estruturas de aprendizaxe autónomas e cooperativas. Nelas afóndase en contidos específicos, e dótase o alumnado das ferramentas necesarias para a realización dun traballo independente. Á súa vez, preténdese fomentar a súa implicación en debates e tarefas grupales, e promover o pensamento crítico e a toma de decisións.
A materia ten un total de 4,5 créditos que se distribúen entre as clases expositivas, as interactivas, as titorías e a avaliación.
Sistema de evaluación
A metodoloxía do ensino valora a participación, o esforzo e a actividade. En canto á avaliación, valorarase o rendemento e as aprendizaxes adquiridas a través dunha combinación entre actividades de avaliación formativa e de avaliación sumativa. Deste xeito, proponse valorar tanto os resultados da aprendizaxe coma o esforzo e o progreso durante o desenvolvemento deste, incentivando a reflexión crítica e unha dedicación constante á materia ao longo do cuadrimestre. En consonancia cunha visión construtiva do proceso de ensino-aprendizaxe, preténdese que o alumno demostre un dominio non só declarativo senón procedemental e actitudinal dos contidos, mediante a análise de exemplos e a articulación de relacións entre conceptos.
É importante sinalar que para obter unha valoración positiva na materia será preciso ter realizadas en prazo todas as actividades de avaliación especificadas así como superar cada unha delas.
Os traballos individuais dos estudantes deberán ser orixinais. A entrega dun traballo copiado supoñerá o suspenso na materia e a avaliación do alumno/a na seguinte convocatoria. Para efectos evaluativos, un mesmo traballo non poderá ser utilizado para varias materias, salvo nas actividades programadas de forma coordinada.
A) Avaliación
A avaliación da materia inclúe diversas modalidades, e son:
1) PROBAS ESPECÍFICAS: Un exame -proba obxectiva- (test e/ou preguntas curtas) que avalía os coñecementos fundamentais da materia, tanto teóricos coma prácticos (50% da puntuación final). Os contidos do exame son os relativos aos aspectos desenvolvidos polo profesor nas clases teóricas así como as lecturas incluídas no informe correspondente. O alumno/a debe obter unha cualificación mínima, que se fixa en 2,5 puntos (50% da puntuación), no exame, para que se lle poidan sumar o resto de cualificacións (informes escritos, presentacións orais e participación na aula).
2) INFORMES ESCRITOS E OUTRAS PRODUCIÓNS: Un 40% da cualificación provirá da avaliación de informes, análise de casos, comentarios de texto ou outras producións escritas resultantes fundamentalmente do traballo nos seminarios e clases interactivas. Esta cualificación será o resultado de tres tipos de traballos:
2.a) Los alumnos en grupo (4-6) deben realizar un traballo que deben presentar nunha data anterior ao exame que se fixará coa oportuna antelación (pasado a ordenador e cuns criterios de formato e contidos axeitados ao tema) (máximo do 15% da puntuación final). O traballo versará sobre o estudo dalgún aspecto específico dos trastornos da linguaxe, o fala e a voz, suxerido polo docente. O traballo irase desenvolvendo ao longo de todo o cuadrimestre e conterá os aspectos clave que se describan nas diferentes sesións de clase.
2.b) Los alumnos en grupo (4-6) tamén deben realizar as prácticas correspondente conforme ao esquema de realización para cada unha delas (máximo do 15% da puntuación final), as cales deben presentar nunha data anterior ao exame que se fixará coa oportuna antelación (pasadas a ordenador e cunha estrutura e calidade axeitados).
2.c) De xeito individual, os alumnos deben realizar a lectura de dous libros da bibliografía. Antes de finalizar o curso o alumno deberá presentar unha recensión (resumo, relación con outros documentos e valoración crítica do libro) de ao redor de 5 páxinas por cada libro do que polo menos 1 páxina será de valoración de crítica persoal argumentada do documento (10% da cualificación final).
3) PRESENTACIÓNS ORAIS: os alumnos, en pequenos grupos e/ou de xeito individual, terán que realizar exposicións orais dos seus traballos teóricos e das súas prácticas. Nelas avaliarase a presentación, a claridade expositiva, a capacidade de síntese, a coherencia e organización discursiva, a interrelación dos temas traballados, a profundidade dos argumentos, entre outros aspectos (5% da puntuación final).
4) PARTICIPACIÓN NA AULA (presencial e/ou virtual): O 5% restante corresponderá á asistencia e participación activa en clase, presentacións, participación en debates, etc., así como ás presentacións orais de carácter individual ou grupal que se indiquen, inclúe a participación activa nos foros e chats da aula virtual que se programen. A asistencia, xunto coa participación activa do alumno dará lugar á obtención da devandita cualificación, que se verá minguada de xeito gradual conforme o alumno non asista/participe ás clases, pero que sempre poderá verse acrecentada a través da participación virtual.
RESUMO DA AVALIACIÓN:
1) Proba específica: 5 puntos (Mínimo 2,5)
2) Informes escritos: 4 puntos (1,5 traballo, 1,5 prácticas, 1 lecturas)
3) Presentacións orais: 0,5 puntos
4) Participación na aula: 0,5 puntos

B. Casuísticas na avaliación
Aquel alumnado que por diversas casuísticas non cumpra cos requisitos, sobre todo de asistencia, poderá obter unha valoración positiva na materia cumprindo unha serie de requisitos específicos:
1. CONDICIÓNS PARA SUPERAR A MATERIA: Para obter a cualificación de aprobado, un alumno/deberá conseguir unha puntuación mínima de 5 puntos de cualificación final. A devandita puntuación debe obterse a partir dun mínimo de 2,5 puntos (sobre 5) no exame (apartado 1) e un mínimo de 2,5 (sobre 4) no apartado 2, referido a informes escritos e outras producións.
2. ASISTENCIA: Controlarase a asistencia nas sesións presenciais, tanto expositivas coma interactivas. O número de faltas de asistencia será unha consideración importante para poder superar a materia.
O alumnado con asistencia entre o 50 e o 80% das sesións presenciais. Non terá puntuación no apartado 4, de participación na aula, tendo que realizar as exposicións que se concreten para poder ter puntuación no apartado de presentacións orais (apartado 3).
O alumnado con asistencia de menos do 50% das sesións presenciais. Poderá acudir ao exame final. As puntuacións dos apartados 2 (informes escritos e outras producións) e 3 (presentacións orais) poderán obterse con traballos voluntarios que se concretarán co alumno antes de que se supere a metade do cuadrimestre.
O alumnado sen asistencia e sen puntuación nos apartados 2, 3 e 4, na primeira convocatoria deberá de falar co docente en horario de titorías e dentro das dúas primeiras semanas do semestre, para concretar o plan de traballo a seguir para superar a materia. Este alumnado deberá polo menos superar as condicións indicadas no apartado 1 das presentes casuísticas de avaliación. A puntuación máxima que poderá obter nunca poderá superar os 7 puntos.
3.- ALUMNADO DE 2ª OU POSTERIORES CONVOCATORIAS: Este alumnado deberá polo menos superar as condicións indicadas no apartado 1 das presentes casuísticas de avaliación. Se o alumno ten puntuación/é nos apartados 2, 3 e 4, manteráselle actualizada a devandita puntuación e mesmo poderá realizar os traballos e as lecturas que se lle indiquen para mellorala se a devandita puntuación non alcanza a cualificación máxima.
4. ALUMNADO CON EXENCIÓN DE DOCENCIA: O alumnado con exención de docencia deberá informar o docente na mesma semana que solicite a súa exención, co fin de concretar o seu plan de traballo e a avaliación específica da materia. O tratamento evaluativo vai estar acorde ás características temporais do alumno e en todo caso deberá axustarse como mínimo ao punto 1 do presente apartado.

Tempo de estudo e traballo persoal
Estimación de horas para o traballo do alumno

Actividades presenciais..........Horas..........Traballo persoal do estudante..........Horas

Clases expositivas...................18..............Estudo................................................40
Clases interactivas...................18.............Elaboración de traballos......................30
Titorías.......................................2
Total horas...............................38.............Total horas..........................................70


Recomendacións para o estudo da materia
1. Ter superada a materia Dificultades de aprendizaxe e trastornos do desenvolvemento, Psicoloxía do desenvolvemento (6-12) e Psicoloxía da Educación, do 1º curso.
2. Asistencia e implicación activa na dinámica de clase.
3. Interese polo estudo da disciplina en relación coa titulación.
4. Dominio básico da lingua inglesa.
5. Posuír competencias informacionales e informáticas básicas.
6. Realización puntual dos traballos.
7. Seguimento continuado da materia.
8. Busca de claridade e organización dos coñecementos.
NOTA: Co comezo da materia, facilitarase aos alumnos a guía docente, o programa cos guións pormenorizados dos temas, o informe de lecturas e de prácticas e o acceso á aula virtual.