G5041322 - Literatura española do século XVII : poesía (Maior en Lingua e Literatura Españolas) - Curso 2011/2012

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 6.00
• Total: 6.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 32.00
• Clase Interactiva Seminario: 16.00
• Horas de Titorías: 3.00
• Total: 51.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
• Departamentos: Literatura Española, Teoría da Literatura e Lingüística Xeral
• Áreas: Literatura Española
• Centro: Facultade de Filoloxía
• Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: null

Profesores

Nome	Coordinador
NOVO VILLAVERDE, Ma YOLANDA.	SI

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo CLE01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo CLIS_02	Horarios	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS03	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS04	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Obxectivos da materia
1) Análise, crítica e historia do “sistema” poético do século XVII, a través das principais obras e textos representativos das súas fases evolutivas, compoñentes, progresivos reaxustes e das súas características xenéricas, con maioritaria atención aos cambios propiciadores da “nova poesía” e as súas dinámicas.

2) Contextualización nas pautas creativas do Barroco artístico-literario e do “segundo Humanismo” que o informou, entre 1580 e 1680, aproximadamente. E, tamén, inscrición no estatuto, transmisión e recepción da poesía por entón vixentes ou emerxentes.

3) Penetración, a través de poemas concretos, nos artificios compositivos “novos” emanados das poéticas “cultista” e “conceptista”, da retórica da “dificultade docta” e da “agudeza”, da arte da “escuridade” e da postulación dun “estilo llano”. As “polémicas” como síntomas de modos diversos do “cambio”.

4) Profundización nas prácticas poéticas de Luís de Góngora, Lope de Vega e Francisco de Quevedo.

Estes obxectivos entrañan, ao paso, outras finalidades máis xerais e básicas:
a. Ensinar a “ler” filolóxicamente poesías desta época, para comprender o seu “sentido literal”, en primeiro termo, e os seus outros sentidos máis escondidos (metafórico, alegórico, simbólico, mítico, arquetípico…).

b. Expor o valor de nosos “clásicos” e a súa entidade canónica.

c. Mostrar a necesaria reconstrución de contextos literarios e non literarios como un dos requisitos de asedio aos poemas do XVII, inscritos nunha “serie” cuxos modelos, fortuna posterior e intertextualidades tamén se han de destacar.

d. Comprender, neste terreo acoutado da poesía nova do XVII, a dinámica do “cambio” literario.

e. Acceder, en suma, á comprensión da “historicidad” dos textos poéticos (e non poéticos) escritos neste século, expoñentes da faceta máis creativa dun momento da cultura española e europea en que se asentan concepcións e prácticas do suxeito, os discursos, a arte literaria, as artes visuais, a comunicación humana, a ética e a vida que deviñeron en fundacionais dunha arte de vivir e de escribir, propios dunha primeira “modernidade” europea.


Contidos
1.- A POESÍA ENTRE 1580 E 1680: cuestións preliminares

- Horizonte histórico-literario. Creación poética, mentalidade, pensamento, espiritualidade e cultura. O estatuto da poesía no século XVII.
- Transmisión e recepción poéticas. O papel das antoloxías da época.
- Tradición e innovación: Poesía culta e poesía tradicional-popular. Poesía profana e poesía relixiosa. Horacianismo clasicista e poesía satírico-burlesca. Antecedentes e modelos.

2.- SITUACIÓN E EVOLUCIÓN DO SISTEMA POÉTICO do Barroco: a “nova poesía”

- Correntes poéticas e subgéneros poemáticos: pervivencias e novidades.
- Innovacións temáticas, versificatorias, estruturais e retóricas.
- O “romancero novo” e a nova épica culta como primeiros expoñentes do cambio (Góngora, Lope de Vega)
- A poética cultista desde Fernando de Herrera a Luís de Góngora.
- As polémicas sobre a “nova poesía”: conceptismo, cultismo, “estilo llano”.
- Erudición poética, conceptismo docto e popular, antipetrarquismo: (Lope de Vega, Quevedo).
- O novo tratamento da mitoloxía. A poesía anecdótica. O poema descritivo.

3.- CONCEPCIÓN DA POESÍA E PRÁCTICAS POÉTICAS: os poetas “maiores”

- O poema como un artificio que designa ou nomea de novo as cousas e o mundo. As novas funcións do ornato: Fábula de Polifemo y Galatea, e Soledades, de Luís de Góngora. Rimas de Burguillos, de Lope de Vega.
- O papel do “enxeño” creador e lector. A retórica da “máscara” autobiografista: os diversos libros de Rimas de Lope de Vega.
- As “agudezas”. “Dificultade” e “escuridade” no cruzamento do chiste e a erudición humanística: poesía satírico-burlesca de Francisco de Quevedo.


Bibliografía básica e complementaria
*Bibliografía básica, 1 (textos poéticos de lectura obrigatoria):
a) Unha antoloxía xeral: Poesía de la Edad de Oro, II (Barroco), edición de J.M. Blecua, Madrid, Clásicos Castalia, 1984. A profesora escollerá desta selección os poemas máis representativos; así procederá, tamén, nas tres lecturas seguintes.

b) Luis de Góngora: Polifemo, Soledades y otros poemas, ed. de A. Carreira, Barcelona, Crítica //Antología poética, ed. de A. Carreira, Madrid, Castalia Didáctica, 1986.

c) Lope de Vega: Poesía selecta, ed. de A. Carreño, Madrid, Cátedra, 1984.

d) Francisco de Quevedo: Poesía varia, edición de J.O. Crosby, Madrid, Cátedra, 1982.

Bibliografía básica, 2 (estudos):

-ARELLANO, I. & RONCERO, V., introduc. a Poesía satírica y burlesca de los Siglos de Oro, Espasa, Austral, 2002.
-DÍEZ DE REVENGA, F. J. & FLORIT DURÁN, F., La poesía barroca, Júcar.
-EGIDO, A., Fronteras de la poesía en el Barroco, Barcelona, Crítica, 1990.
-LÓPEZ BUENO, B., La poética cultista de Herrera a Góngora, Sevilla, Alfar, 2000.
-LÓPEZ BUENO, B. (dir.), El canon poético en el siglo XVII, Universidad de Sevilla, 2010.
-PALOMO, Mª P., La poesía en la Edad de Oro (Barroco), Madrid, Taurus, HCLE, cuadernillo nº 5, 1987.
-ROZAS, J.M. & PÉREZ PRIEGO, M.A., “Trayectoria de la poesía barroca”, en F. Rico, dir., Historia y crítica de la literatura española, Crítica; vol. 3 (Siglos de Oro: Barroco), coord. por B. W. Wardropper (supl. 3/1 al cuidado de A. Egido), 1982 y 1994.

Bibliografía complementaria:

Manuais:
ABELLÁN, J. L., Historia crítica del pensamiento español, Espasa Calpe (o Círculo de Lectores); vol. correspondiente al Barroco.
PEDRAZA, F. B. & RODRÍGUEZ, M., Manual de literatura española. III. Barroco: prosa y poesía, Cénlit.

Sobre Barroco: concepto:
HATZFELD, H., Estudios sobre el Barroco, Gredos.
LÁZARO CARRETER, F., Estilo barroco y personalidad creadora, Cátedra.
MARAVALL, J. A., La cultura del Barroco, Ariel.
OROZCO DÍAZ, E., Manierismo y Barroco, Cátedra.

Sobre poesía barroca: visións de conxunto, misceláneas:
ALONSO, D., Poesía española. Ensayo de métodos y límites estilísticos, Gredos.
BALBÍN NÚÑEZ DE PRADO, R., La renovación poética del Barroco, Anaya.
BLECUA, J. M., Sobre el rigor poético en España y otros ensayos, Ariel.
----------, Sobre la poesía de la Edad de Oro, Gredos.
COSSÍO, J. M. de, Fábulas mitológicas en España, Espasa-Calpe.
DÍEZ ECHARRI, E., Teorías métricas del Siglo de Oro, CSIC.
FUCILLA, J. G., Estudios sobre el petrarquismo en España, CSIC.
GARCÍA DE ENTERRIA, Mª C., Sociedad y poesía de cordel en el Barroco, Taurus.
PALOMO, Mª P., La poesía de la Edad Barroca, SGEL.
RODRÍGUEZ MOÑINO, A., Construcción crítica y realidad histórica en la poesía española de los siglos XVI y XVII, Castalia.
----------, La transmisión de la poesía española en los Siglos de Oro, Ariel.
ROSALES, L., El sentimiento del desengaño en la poesía barroca, Cultura Hispánica.
SILES, J., El Barroco en la poesía española, Doncel.

Sobre poesía barroca: tópica, aspectos concretos:
AA. VV., De las Academias a la Enciclopedia, Edicions Alfons el Magnànim.
AGRAIT, G., El “beatus ille” en la poesía lírica del Siglo de Oro, Universidad de Río Piedras.
CABAÑAS, P., El mito de Orfeo en la literatura española, CSIC.
FERRI COLL, J. M., Las ciudades cantadas. El tema de las ruinas en la poesía española del Siglo de Oro, Universidad de Alicante.
GALLEGO MORELL, A., El mito de Faetón en la literatura española, CSIC.

Competencias
A lectura e estudo de poemas innovadores do século XVII, das grandes voces e dos seus ecos, proporcionará ao alumno o coñecemento dun xénero e dunha época fundamentais da nosa historia literaria en lingua castelá (non en balde designada como segundo “Século de Ouro” das nosas letras españolas clásicas), na que se produce unha forte desestabilización dos sistemas operantes na creación literaria do Humanismo renacentista, consolídanse xéneros e formas novos e pásanse as influencias das literaturas grecolatina e italiana, para un proxecto de vida e cultura moi certeramente acollido e expresado pola poesía.

A aproximación crítica ás obras de Góngora, Lope de Vega, Quevedo e algúns outros poetas dos seus contornos contribuirá á formación en sensibilidades, aspectos técnicos, retóricos e estilísticos do alumnado, que se poderán exercitar coa práctica de comentarios de textos e/ou a realización de traballos curtos obrigatorios (e escritos) que a profesora irá propondo.

O estudo destes textos poéticos ofrecerá, así mesmo, de forma transcendida e oblicua, unha aproximación á ideoloxía, mentalidade, formación intelectual dos escritores, a historia, mentalidades, sociedade, utopías e desenganos, pensamento filosófico e espiritualidade dunha época apaixonante e “clásica”.

Metodoloxía da ensinanza
-Nas sesións teóricas (ao redor de 33 horas reais) terá lugar a exposición crítica do docente, previa entrega de esquemas ou textos informativos, dos sucesivos segmentos e epígrafes do temario, a fin de que a lección profesoral combínese coa discusión conxunta. Recorrerase, se fai ao caso, ao uso de materiais dixitalizados, ao aula virtual ou a información en soportes electrónicos.

-Nas sesións de seminario (unhas 15 horas totais) procederase a comentar e analizar con máis detalle, e conxuntamente, poemas íntegros ou fragmentos poéticos de lectura obrigatoria, co engadido, se é pertinente, doutros poemas complementarios. As análises e comentarios poderán ser realizados antes da sesión polos estudantes, previa orientación do docente, ou ser terminados unha vez esta conclúa. Traballarase con diversos métodos que contribúan a implicar activamente ao alumno na aprendizaxe da materia.

-As 3 horas de tutorías de despacho investiranse en clarificar, axudar, orientar e proporcionar bibliografía adecuada ao alumno no traballo que ha de realizar pola súa conta, así como en provelo, se fixese falta, de ferramentas para a análise e composición de comentarios escritos que emenden lagoas persoais. Tamén se achandarán as súas dificultades de comprensión, se xurdisen, dalgúns textos de lectura íntegra obrigada.


Sistema de evaluación
O principal sistema de avaliación terá por obxecto as prácticas regulares con resultados escritos, realizadas nas sesións interactivas, así como o exame final escrito, máis en consonancia cos contidos das sesións expositivas.

A data do exame final de maio será a que resolva determinar o Decanato da Facultade de Filoloxía (USC-Santiago) ou o da Facultade de Humanidades (USC-Lugo), e que se publicitará a partir de xullo 2011. O mesmo vale para o exame de segunda convocatoria correspondente a xullo 2012. Estes pormenores poderán consultarse na web da USC.

Na cualificación final tamén serán tidos en conta as intervencións orais, os comentarios escritos e as intervencións en clases teóricas, seminarios e tutorías, así como o interese e a progresiva mellora na aprendizaxe.
Sobre o dereito e o deber da asistencia ás clases presenciais, véxase a recente “Normativa” de asistencia a clase nas ensinanzas adaptadas ao EEES (Espazo Europeo de Educación Superior), emanada do Consello de Goberno dá USC en acordo do 25 de marzo,
http:/www.usc.es/expòrt/sites/default/gl/normativa/descargas/normaasistenclase


Tempo de estudo e traballo persoal
TEMPO ORIENTATIVO DE ESTUDO E TRABALLO PERSOAL:

ACTIVIDADES
PRESENCIALES HORAS ACTIVIDADES NON PRES. HORAS

Sesións expositivas 32 Estudo e lecturas “ao día”: 50


Sesións de seminario 16 Elaboración de traballos: 20

Lecturas complementarias: 10

Sesións de avaliación 3 Preparación de exames: 18

TOTAL TA 51 TOTAL TP 98
(TA: traballo en aula) (TP: traballo persoal)


Recomendacións para o estudo da materia
-Levar ao día todo tipo de lecturas e traballo, a fin de que a asimilación de contidos resulte efectiva.

-Priorizar temporalmente a lectura dos textos obrigatorios, para que se estea familiarizado con eles antes ou ao tempo en que a profesora procede á súa explicación e traballo conxunto.

-Ler estes e outros textos literarios que conveñan de xeito analítico, profunda, crítica e atenta a comprender o que neles “leron” os lectores competentes do século XVII. As anotacións profusas nas edicións recomendadas (por iso son esas, e non outras) e os seus estudos preliminares xa lles facilitan esta operación.

-Consultar a bibliografía secundaria básica para aclarar dúbidas que o estudante pode por si só resolver. Ademais, hase de consultar e asimilar, previa orientación da profesora, aquela bibliografía “complementaria” que se poida recomendar acerca dalgunha cuestión máis específica da época, do autor, da obra en si, do xénero en si.

-Adoptar pautas de traballo persoal constantes, que eviten a nociva acumulación de lecturas e de estudo en semanas previas ao exame final.

Observacións
Aos ESTUDANTES ESTRANXEIROS, sexan "Erasmus" ou de "Intercambio", demándaselles un nivel de coñecemento da lingua castelá ou española acorde co nivel de traballo, lecturas e comprensión crítica do xénero poesía dentro dunha parcela antiga da nosa historia literaria do século XVII.

Segundo o descriptor desta materia, recoméndase unha formación previa, para todos os estudantes, na que, entre outros, “debe dominarse a lingua española oral e escrita (en alumnos estranxeiros esixirase o nivel B2), posuír o hábito da lectura, nocións de historia e de literatura, así como as bases da análise literaria”.