G5041611 - Teorías literarias contemporáneas (Os estudos literarios na actualidade) - Curso 2013/2014
Información
- Créditos ECTS
- Créditos ECTS: 6.00
- Total: 6.0
- Horas ECTS
- Clase Expositiva: 32.00
- Clase Interactiva Seminario: 16.00
- Horas de Titorías: 3.00
- Total: 51.0
Outros Datos
- Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
- Departamentos: Literatura Española, Teoría da Literatura e Lingüística Xeral
- Áreas: Teoría da Literatura e Literatura Comparada
- Centro: Facultade de Filoloxía
- Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
- Docencia e Matrícula: null
Profesores
Horarios
Programa
Existen programas da materia para os seguintes idiomas:
CastelánGalegoObxectivos da materia1) Recoñecer a incidencia e rendibilidade metodolóxica dos paradigmas formalista,
estrutural e semiolóxico nos Estudos literarios.
2) Aprofundar nos marcos de análise empírico-sistémico: teoría empírica, teoría dos
campos literarios, teoría dos polisistemas, socioloxía da literatura, materialismo cultural...
3) Aprender a avaliar as achegas da teoría da literatura na crise dos estudos históricos, a
través de correntes como a estética da recepción, a microhistoria e o novo historicismo.
4) Recoñecer o papel da teoría na conformación de novas subxectividades e identidades
híbridas, mediante matrices teóricas como a teoría postcolonial, a teoría feminista ou a teoría
queer.
5) Poñer en relación o proceso de globalización cultural cos novos modelos da literatura
comparada, analizando os procesos de postnacionalidade e nacionalización emerxente.
ContidosO programa da materia Teorías literarias contemporáneas componse de cinco bloques
subdivididos nun total de catorce epígrafes e distribuídos na orde que a seguir se indica:
I) Teorías estruturais e semióticas
1.Do formalismo ao estruturalismo. A Escola de Praga.
2.Mikhaíl Bakhtín. A Escola de Tartu-Moscova
3.O estruturalismo francés. A Nouvelle Critique.
II) Teorías da interpretación literaria
1. Fenomenoloxía e hermenéutica.
2. Postestruturalismo e deconstrucción.
3. A crítica ao deconstrutivismo.
III) Teorías sociolóxicas e culturais
1. A Escola de Frankfurt e a Escola de Birmingham.
2. Teorías empírico-sistémicas
3. Teorías da historia. Da Escola de Constanza ao Novo Historicismo.
IV) Teorías do xénero.
1. As orixes da teoría feminista. Virginia Woolf e Simone de Beauvoir.
2. A Escola francesa e a Escola americana.
3. Performatividade e teoría queer.
V) Teorías poscoloniais
1. Oriente/Occidente. Os estudos poscoloniais na actualidade.
2. Estudos poscoloniais, literatura comparada e estudos de tradución.
Bibliografía básica e complementariaBIBLIOGRAFÍA BÁSICA
Adorno, Theodor. Notas sobre literatura. En Obra completa, 11. Madrid: Akal, 2003.
Asensi, M. (ed.) (1990) Teoría literaria y deconstrucción, Madrid, Arco Libros.
Asensi Pérez, Manuel e Beatriz Ferrús Antón (eds.). Literatura comparada, poscolonialismo y
traducción. Número monográfico de Prosopopeya. Revista de crítica contemporánea 6, 2008-
2009.
Bakhtín, Mikhaíl [1959-61]. “El problema del texto en la lingüística, la filología y otras ciencias
humanas. Ensayo de análisis filosófico”. En Estética de la creación verbal. Trad. Tatiana
Bubnova. México: Siglo XXI, 1982, pp. 294-323.
Barthes, Roland. “El placer del texto”. En Miguel Marinas ed. El placer del texto y Lección
inaugural. Madrid: Siglo XXI Editores, 2007.
Beauvoir, Simone de. O segundo sexo. Tradución de Margarida Rodríguez Marcuño. Vigo:
Xerais, 2008.
Butler, Judith. El género en disputa. El feminismo y la subversión de la identidad. Traducción de
Mónica Mansour e Laura Manríquez. Barcelona: Paidós, 2007.
Benjamin, Walter. Tesis sobre la historia y otros fragmentos. México: Universidad Autónoma de
la Ciudad de México, 2008.
Chrtier, Roger. Escuchar a los muertos con los ojos : lección inaugural en el Collège de France.
Buenos Aires: Katz, 2008.
De Man, Paul [1986]. La resistencia a la teoría. Madrid: Visor, 1990.
Derrida, J. [1967]. De la gramatología. Buenos Aires: Siglo XXI, 2003.
Eagleton, Terry. Después de la teoría. Barcelona: Debate, 2003.
Lotman, Iuri. La semiosfera I. Semiótica de la cultura y el texto. Trad. Desiderio Navarro. Madrid:
Cátedra, 1996.
Lotman, Mijaíl. “La semiótica de la cultura en la escuela semiótica de Tartú-Moscú”, en
Entretextos 5 (Revista electrónica semestral de estudios semióticos de la cultura), 2005.
Kristeva, Julia. Polylogue. París: Seuil, 1977.
Penedo, A. e Pontón, G. (eds.). Nuevo Historicismo. Madrid: Arco Libros, 1988.
Said, Edward. “Introducción”. En Orientalismo. Barcelona. Debolsillo. 2002. pp. 19-49.
Segarra, Marta e Àngels Carabí. Feminismos y crítica literaria. Barcelona: Icaria, 2000.
Spivak, “Can the Subaltern Speak?”. En Cary Nelson e Lawrence Grossberg eds. Marxism and
the Interpretation of Culture. Londres: MacMillan, 1988.
Valdés, Mario J. La interpretación abierta: Introducción a la hermenéutica literaria
contemporánea. Amsterdam: Rodopi, 1995.
Vega, María José. Imperios de papel. La crítica literaria postcolonial. Barcelona: Crítica, 2003.
Williams, Raymond. Cultura: sociología de la comunicación y del arte. Barcelona: Paidós, 1982.
Woolf, Virginia. Un cuarto de seu. Tradución de Iria Sobrino. Santiago de Compostela: Sotelo
Blanco, 2005.
COMPLEMENTARIA
Abuín González, Anxo. Escenarios del caos. Entre la hipertextualidad y la performance en la era
electrónica. Valencia: Tirant lo Blanch, 2006.
Aguiar e Silva, Vítor Manuel Teoria da literatura. Coimbra: Livraria Almedina, 1988.
Asensi, Manuel. Historia de la teoría de la literatura (del siglo XX hasta los años setenta).
Valencia: Tirant lo Blanch, 2003.
Asensi, Manuel. Los años salvajes de la teoría: Philipe Sollers, Tel Quel y la génesis del
pensamiento post-estructuralista, Valencia, Tirant lo Blanch, 2006.
Aullón de Haro, Pedro. “La crítica literaria actual: delimitación y definición. La construcción del
pensamiento crítico-literario moderno”. En Aullón de Haro (ed.). Introducción a la crítica literaria
actual. Madrid: Playor, 1983, pp. 9-82.
Barthes, Roland. [1974]. La aventura semiológica. Barcelona: Planeta-Agostini, 1994.
Bhabha, Homi K. The Location of Culture. Londres: Routledge, 1994.
Bourdieu, Pierre. Las reglas del arte. Génesis y estructura del campo literario, Barcelona,
Anagrama, 1983.
Bradbury, M. e D. Palmer (eds.). Crítica contemporánea. Madrid: Cátedra, 1974.
Butler, Judith. Cuerpos que importan. Buenos Aires: Paidós, 2002.
Cabo Aseguinolaza, Fernando e María do Cebreiro Rábade Villar. Manual de teoría de la
Literatura. Madrid: Castalia, 2005.
Carbonell, Neus e Meri Torras, M.(eds.). Feminismos Literarios. Madrid, Arco Libros, 1999.
Casas, Arturo. “La Teoría de la literatura y la Literatura comparada en Internet”. Boletín de la
Asociación Internacional de Hispanistas, 10 (2003), 262-263. Accesible en
http://www.dartmouth.edu/~aih/pdf/teoria.pdf.
Casas, Arturo (ed.). Elementos de crítica literaria. Vigo: Edicións Xerais de Galicia, 2004.
Cohen, Ralph (ed.). The Future of Literary Theory. New York: Routledge, 1989.
Colaizzi, Giulia (ed.). Feminismo y teoría del discurso, Madrid, Cátedra, 1990.
Culler, Jonathan [1982]. Sobre la desconstrucción. Teoría y crítica después del estructuralismo,
Madrid, Cátedra, 1984.
Cuesta Abad, José María e Julián Jiménez Heffernan (eds.). Teorías literarias del siglo XX. Una
antología. Madrid: Akal, 2005.
De Man, Paul. [1971]. Blindess and Insight: Essays in the Rhetoric of Contemporary Criticism.
1971. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1983.
De Man, Paul [1979]. Alegorías de la lectura. Barcelona: Lumen, 1995.
Deleuze, Gilles e Felix Guattari [1972]. El Anti-Edipo. Capitalismo y esquizofrenia. Barcelona:
Paidós, 1985.
Deleuze, Gilles e Felix Guattari [1977]. Mil Mesetas. Pre-textos: Valencia, 2002.
Derrida, Jacques. La diseminación. Madrid: Fundamentos, 1975.
Derrida, Jacques. Márgenes de la filosofía, Madrid, Cátedra, 1989.
Domínguez Caparrós, José (ed.). Hermenéutica. Madrid: Arco Libros, 1997.
During, Simon (ed.) The Cultural Studies Reader. Londres: Routledge, 1993.
Eagleton, Terry [1983]. Una introducción a la teoría literaria. México: Fondo de Cultura
Económica, 1988.
Equipo Glifo (dir.). DiTerLi. Base de datos do Dicionario de termos literarios, Santiago de
Compostela, Centro Ramón Piñeiro para a Investigación en Humanidades, 2006. Accesible en
http://www.cirp.es/pls/bdo2/f?p=DITERLI.
Escarpit, R. Sociología de la literatura. Madrid: Oikos-Tau, 1971.
Even-Zohar , Itamar. (1990) Polysystem Studies, Poetics Today, 11/1.
Even-Zohar, Itamar. Polisistemas de cultura (Un libro electrónico provisional). Tel-Aviv:
Universidade de Tel-Aviv, 2007. Accesible na páxina web do autor:
http://www.tau.ac.il/~itamarez/works/papers/trabajos/polisistemas_de_cultura2007.pdf.
Fokkema, D. W. e Ibsch, E. [1981]. Teorías de la literatura del siglo XX. Madrid: Cátedra, 1988.
Foucault, Michel [1969]. Las palabras y las cosas. Una arqueología de las ciencias Humanas.
México: Siglo XXI, 1984.
Foucault, Michel [1969]. La arqueología del saber. México D.F.: Siglo XXI, 1988.
Garrido Gallardo, Miguel Ángel et alii. La crisis de la literariedad. Madrid: Taurus, 1987.
Gilroy, Paul. The Black Atlantic: Modernity and Double Consciousness. Cambridge: Harvard
University Press, 1992.
Godzich, Wlad. Teoría literaria y crítica de la cultura. Madrid: Cátedra, 1998.
Gómez Redondo, F. La crítica literaria del siglo XX. Madrid: Edaf, 1996.
Iglesias Santos, Montserrat (ed.). Teoría de los polisistemas. Madrid: Arco Libros, 1999.
Leitch, V.B. (ed.). The Norton Anthology of Theory and Criticism, Norton& Company, New York,
London, 2001.
Lentricchia, F. [1980]. Después de la Nueva Crítica. Madrid: Visor, 1990.
Lukacs, G. Sociología de la literatura. Barcelona: Península, 1973, 3ª ed.
Makaryk, I.R. (ed.). Encyclopedia of Contemporary Literary Theory: Approaches,Scholars,
Terms. Toronto: University of Toronto Press, 1993.
Mayoral, José Antonio (ed.) Estética de la recepción. Madrid: Arco Libros, 1987.
McLeod, John (ed.). The Routledge Companion to Postcolonial Studies. Londres: Routledge,
2007.
Miguel Alfonso, R. (ed.). Historia de la teoría y la crítica literarias en Estados Unidos. Madrid:
Verbum, 2001.
Moi, Tori [1985]. Crítica literaria feminista.
Bibliografía básica e complementaria Madrid: Cátedra, 1989.
Muñoz, J. e Á.M. Faerna (eds.). Caminos de la hermenéutica, Madrid: Biblioteca Nueva, 2006.
Picornell, M e M. Pons (eds.), Literatura i cultura: aproximacions comparatistes. Palma de
Mallorca: Lleonard Muntaner, 2009.
Payne, M. (ed.). A Dictionary of Cultural and Critical Theory. Oxford: Blackwell, 2000.
Peñalver, P. Desconstrucción. Escritura y filosofía. Barcelona: Montesinos, 1990.
Pozuelo Yvancos, José María. Teoría del lenguaje literario. Madrid: Cátedra, 1987.
Pozuelo Yvancos, José María. Del formalismo a la neorretórica, Taurus, Madrid.
Reynoso, C. Apogeo y decadencia de los Estudios Culturales. Una visión antropológica. Madrid:
Gedisa, 2000.
Ryan, M. [1999]. Teoría literaria. Una introducción práctica. Madrid: Alianza, 2002.
Sánchez Trigueros, A. (ed.). Sociología de la literatura. Madrid: Síntesis, 1996.
Said, Edward [1993]. Cultural e imperialismo. Barcelona: Anagrama, 1996.
Selden, R. Widdowson, P.y Brooker, P. (eds.) [1997]. La teoría literaria contemporánea.
Barcelona: Ariel, 2001.
Senabre, Ricardo. Literatura y público. Madrid: Paraninfo, 1986.
Sullivan, Nikki. A Critical Introduction to Queer Theory. Nueva York: New York University Press,
2003.
Todorov, Tsvetan. Crítica de la crítica. Barcelona: Paidós, 1991.
Torre, Esteban. "Literatura Comparada (Revisión de un concepto), Revista de Literatura LIX,
118, 1997, pp. 365-385.
Vega, María José e Neus Carbonell. La literatura comparada: principios y métodos. Madrid:
Gredos, 1999.
Vilariño Picos, Teresa. La idea de la literatura. Fenomenología y Estilística literaria en el ámbito
hispánico. Zaragoza: Universidad de Zaragoza, 2002.
Villanueva, Darío (ed.). Curso de teoría de la literatura. Madrid: Taurus, 1994.
Villanueva, Darío (ed.). Avances en teoría de la literatura. Santiago de Compostela: Servicio de
Publicacións da Universidade de Santiago de Compostela, 1994.
Viñas Piquer, David. Historia de la crítica literaria. Barcelona: Ariel, 2002.
Wahnón, Sultana. Introducción a la historia de las teorías literarias, Granada, Servicio de
Publicaciones de la Universidad de Granada, 1991.
Wellek, Rene e Austin Warren. Teoría literaria. Madrid: Gredos, 1974, 4ª ed.
Wolfreys, J. (ed.). Literary Theories. A Reader Guide. New York: New York University Press.
Zima, Pierre. Manuel de sociocritique, París, Picard, 1985.
Zizek, Slavoj e Frederick Jameson. Estudios Culturales: reflexiones sobre el multiculturalismo.
Buenos Aires: Paidós, 1998.
Competencias1) Coñecer as principais correntes e matrices disciplinares dos Estudos literarios na
actualidade, así como a súa diversidade e pluralidade internas.
2) Recoñecer os parámetros metodolóxicos e epistemolóxicos que fundamentan as
distintas posibilidades de análise teórico-literaria.
3) Distinguir as diversas posibilidades de análise crítica dos textos en relación cos criterios
formal-estrutural, xenérico-sexual, étnico-identitario.ou sociolóxico-cultural.
4) Aprender a proxectar con rigor os instrumentos de análise vinculados ás distintas teorías
expostas en textos literarios específicos.
5) Aprofundar nas habilidades de lectura crítica dos textos teórico-literarios.
6) Facilitar a análise das interaccións entre os discursos teórico-críticos e as principais
tendencias da literatura e da cultura contemporáneas no ámbito global.
Metodoloxía da ensinanza A axeitada distribución dos contidos da materia verase favorecida polo equilibrio entre as sesión
expositivas e as interactivas. Á vocación eminentemente especulativa dos contidos cómpre
sumar o seu carácter procedimental, que será propiciado de xeito eminente polas sesións de
seminario, onde o alumnado poderá ir aplicando aos poucos, por medio de exercicios e outras
actividades prácticas, os conceptos e teorías presentados nas clases expositivas.
Ademáis, considerouse adecuado dedicar cando menos dúas sesións expositivas para cada un
dos bloques que integran o temario da materia. Debido á complexidade conceptual dalgunhas
das teorías expostas, e á súa novidade relativa con respecto aos contidos xa presentados
noutros cursos, parece razoable favorecer unha asimilación relativamente pausada do programa.
As sesións expositivas a cargo do profesorado, que ocupan un total de 24 horas,
complementaranse coa participación nas clases dos alumnos/as mediante intervencións
individuais que demanden maior claridade, profundidade ou ampliación de contidos, e tamén a
través de propostas conxuntas derivadas de intereses específicos do grupo ou dun sector do
mesmo. Estas sesións non terán un carácter unicamente teórico senón que incorporarán
dimensións prácticas e aplicacións concretas do marco conceptual presentado ao grupo.
As sesións de seminario tamén contan cun total de 24 horas e o seu cometido, como xa se
apuntou, é reforzar a interactividade na asimilación dos contidos e os momentos de intercambio
de ideas. Os materiais de apoio —fundamentalmente, textos teóricos e críticos relacionados cos
temas do programa— están destinados a incentivar una comunicación posta ao servizo dos
obxectivos e competencias expostos na programación. A distribución no
tempo das sesións interactivas será correlativa da marcada para as sesións expositivas.
Sistema de evaluaciónA asistencia é obrigatoria.
Un 60 % da cualificación final dependerá da realización dun exame. O 40 % restante da participación crítica e informada nas clases e da realización de traballos e outras tarefas asignadas polos docentes. Este factor estará ligado fundamentalmente á actividade nas sesións interactivas. A asistencia é obrigatoria. Un índice de ausencias non xustificadas ás clases superior ao 20 % implica o suspenso na materia. Resérvase a posibilidade de valorar así mesmo a participación en distintas actividades, como conferencias, que se poidan programar eventualmente ao longo do período lectivo.
O plaxio na realización dos traballos programados ou a utilización indebida e non indicada de maneira adecuada das fontes impresas ou de Internet pode implicar o suspenso na convocatoria correspondente coa cualificación más baixa.
Tempo de estudo e traballo persoalÁs cincuenta e catro horas presenciais, repartidas entre sesións expositivas (24), interactivas
(24), titoriais (3) e de avaliación (3), súmanse setenta e cinco (75) horas non presenciais. A
distribución destas últimas planifícase orientativamente do seguinte xeito:
1) Lectura da bibliografía recomendada: 25 horas.
2) Preparación do traballo final: 10 horas.
3) Estudo e reflexión sobre as sesións expositivas, interactivas e titoriais: 25 horas.
4) Preparación do exame final: 15 horas.
Recomendacións para o estudo da materiaPara tirar o máximo proveito da materia e como recomendación para o seu estudo, recoméndase
unha asistencia regular e puntual ás clases, o seguimento diario das tarefas programadas, a
lectura crítica dos textos de traballo e o uso de todas as canles comunicativas coas profesoras e
cos materiais e recursos fixados para a aprendizaxe. O horario de titorías permitirá, por outra banda, que a aprendizaxe poida ser máis personalizada.