Saltar ao contido principal
Inicio  »  Centros  »  Facultade de Filoloxía  »  Información da Materia

P5091101 - Fundamentos Metodolóxicos e Novas Tecnoloxías (Materias Obrigatorias) - Curso 2013/2014

Información

  • Créditos ECTS
  • Créditos ECTS: 6.00
  • Total: 6.0
  • Horas ECTS
  • Clase Expositiva: 18.00
  • Clase Interactiva Seminario: 24.00
  • Horas de Titorías: 6.00
  • Total: 48.0

Outros Datos

  • Tipo: Materia Ordinaria Máster RD 1393/2007
  • Departamentos: Latín e Grego, Historia da Arte, Historia Medieval e Moderna
  • Áreas: Filoloxía Latina, Historia da Arte, Historia Medieval
  • Centro: Facultade de Filoloxía
  • Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
  • Docencia e Matrícula: Primeiro Curso (1º 1ª vez)

Profesores

NomeCoordinador
CARRACEDO FRAGA, JOSE.SI
DIEZ PLATAS, MARIA DE FATIMA.NON
FRAGA SAMPEDRO, MARIA DOLORES.NON
JIMENEZ GOMEZ, SANTIAGO.NON

Horarios

NomeTipo GrupoTipo DocenciaHorario ClaseHorario exames
Grupo /CLE_01OrdinarioClase ExpositivaSINON
Grupo /CLIS_01OrdinarioClase Interactiva SeminarioSINON
Grupo /TI-ECTS01OrdinarioHoras de TitoríasNONNON
Grupo /TI-ECTS02OrdinarioHoras de TitoríasNONNON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

  • Castelán
  • Galego


  • Obxectivos da materia
    1) Reforzar a formación adquirida previamente para o estudo da historia, a arte, a lingua e a literatura medievais nas súas diferentes manifestacións, con especial atención aos aspectos metodolóxicos e/ou epistemolóxicos.
    2) Capacitar aos alumnos para que adquiran un bo coñecemento dos fundamentos metodolóxicos e dos procedementos de indagación, análise e interpretación máis relevantes no ámbito dos estudos medievais arriba indicados.
    3) Dar a coñecer aos estudantes ferramentas e técnicas básicas para acceder á actividade investigadora en cada campo particular dos estudos medievais desde unha perspectiva pluridisciplinar.
    Contidos
    A materia pretende aproximar o alumno á Filoloxía, Historia e Historia da Arte como disciplinas fundamentais para o estudo e o coñecemento da Idade Media, á aprendizaxe do método que define a investigación nestas áreas de estudo e á praxe e ó manexo analítico das fontes históricas, artísticas e literarias. Dada a previsible heteroxeneidade do alumnado, o grao de afondamento en cada un dos temas variará segundo os intereses dos discentes, que serán avaliados e comentados na primeira sesión do curso; do mesmo modo, os contidos poden sufrir leves modificacións en función das necesidades concretas dos estudantes.

    Os contidos da materia son os seguintes:

    1. Epistemoloxía histórica.
    1.1. Documentos e manuscritos.
    1.2. Do valor da caracterización das fontes na análise histórica.
    1.3. Textos e contextos na valoración das informacións.
    1.3. O desglose dos datos a partir dunha análise dos contidos.
    1.4. O real e o imaxinario na construción dos textos narrativos.
    1.5. Contexto social, cultural e autoría no proceso de creación.
    1.6. Consideración dos modelos compositivos.
    1.7. A preocupación metodolóxica no medievalismo recente.

    2. Historia da Arte.
    2.1. Concepto de fontes para a Arte medieval e a súa casuística.
    2.2. Investigando en Historia da Arte I: buscas bibliográficas referentes á Historia da Arte medieval.
    2.3. Investigando en Historia da Arte II: buscas documentais para a Historia da Arte medieval. O documento medieval, tipoloxía e características a través dun exemplo práctico.
    2.4. Aproximación aos fondos do Arquivo da Catedral de Santiago de Compostela: documentación e códices medievais coma fonte para a Historia da Arte.
    2.5. A imaxe medieval: métodos de aproximación e estudo.
    2.6. A mirada iconográfica: texto, imaxe e posibilidades do medio.
    2.7. A imaxe medieval e os seus valores. A imaxe como documento histórico. Imaxes, Igrexa e Cristianismo. A imaxe como reservorio cultural. A imaxe como provocación.

    3. Filoloxía e Crítica textual.
    3.1. A tipoloxía das edicións de textos.
    3.2. A edición crítica de textos. Principais correntes metodolóxicas.
    3.3. Estrutura e exemplificación do proceso de edición crítica.
    3.4. Da teoría á práctica: particularidades da edición de textos medievais en prosa e verso.

    4. Análise de recursos e ferramentas informáticos de interese para os estudos medievais: portais temáticos de Internet, bibliotecas dixitais, córpora electrónicos, bases de datos de xestión bibliográfica e bibliografías electrónicas.
    Bibliografía básica e complementaria
    1. Referencias instrumentais para unha metodoloxía historiolóxica.
    Abeele, B. Van de-Yante, J.M. eds., “Typologie des sources du Moyen Âge Occidental” (TYP), Tournhout, Brepols, 1972-2012.
    Amat, N., “El libro mudo. Las aventuras del escritor entre la pluma y el ordenador”, Madrid, Anaya&Muchnick, 1994.
    Ankersmit, F.R., “Historia y tropología. Ascenso y caída de la metáfora”, México, F.C.E., 2004.
    Appleby, J.-Hunt, L.-Jacob, M., “La verdad sobre la historia”, Santiago de Chile, Andrés Bello, 1994.
    Aróstegui, J., "La investigación histórica. Teoría y método", Barcelona, Crítica, 1995.
    Auciello, N.-Racinaro, R. eds., “Storia dei concetti e semantica storica”, Napoli, E.S.I., 1990.
    Bardin, L., "Análisis de contenido", Madrid, Akal, 1977.
    Bermejo Barrera, J.C., “Fundamentación lógica de la Historia. Introducción a la Historia Teórica”, Madrid, Akal, 1991.
    Bermejo Barrera, J.C., “Introducción a la historia teórica”, Madrid, Akal, 2009.
    Bookchin, M., “Historia, civilización y progreso (Esbozo para una crítica del relativismo moderno)”, Madrid, Nossa y Jara, 1997.
    Bouthoul, G., “Tratado de polemología (Sociología de las guerras)”, Madrid, Ejército, 1984.
    Cardoso, C., "Introducción al trabajo de investigación histórica. Conocimiento, método e historia", Barcelona, Crítica, 2000.
    Cardoso, C.-Pérez Brignoli, H., "Los métodos históricos", Barcelona, Crítica, 1999.
    Carr, E.H., "¿Qué es la historia?”, Barcelona, Seix Barral, 1966.
    Certeau, M. de, "La cultura en plural", Buenos Aires, Nueva Visión, 2004.
    Chartier, R., "El orden de los libros : lectores, autores y bibliotecas en Europa entre los siglos XIV y XVIII", Barcelona, Gedisa, 1984.
    Chartier, R., "La historia, lectura del tiempo", Barcelona, Gedisa, 2007.
    Chartier, R., "El presente del pasado: Escritura de la historia de lo escrito", México, Univ. Iberoamericana, 2008.
    Chartier, R., "Escuchar a los muertos con los ojos", Buenos Aires, Katz, 2008.
    Corcuff, P., “Las nuevas sociologías”, Madrid, Alianza Editorial, 1998.
    Dosse, F., “Historia del estructuralismo. I. El campo del signo 1945-1966. II El canto del cisne, 1967 hasta nuestros días”, Madrid, Akal, 2004, 2 vols.
    Dosse, F., "Paul Ricoeur - Michel de Certeau. La historia / Entre el decir y el hacer", Buenos Aires, Nueva Visión, 2009.
    Droysen, J. G., "Histórica. Lecciones sobre la enciclopedia y metodología de la historia", Barcelona, Editorial Alfa, 1983.
    Eco, U., “Los límites de la interpretación”, Barcelona, Lumen, 1992.
    Eley. G.-Nield, K., “El futuro de la clase en la Historia. ¿Qué queda de la sociedad?”, Valencia, Universitat, 2010.
    Elias, N., “El proceso de la civilización. Investigaciones sociogenéticas y psicogenéticas”, Madrid, F.C.E., 1987.
    Elias, N., “Compromiso y distanciamiento. Ensayos de sociología del conocimiento”, Barcelona, Península, 2002.
    Foz, C., “El traductor, la Iglesia y el rey. La traducción en España en los siglos XII y XIII”, Barcelona, Gedisa, 2000.
    Galasso, G., “Nada más que historia. Teoría y metodología”, Barcelona, Ariel, 2001.
    Godelier, M., “El enigma del don”, Barcelona, Paidós, 1998.
    Godelier, M., “Lo ideal y lo material: pensamiento, economías, sociedades”, Madrid, Taurus, 1989.
    Goody, J., “El hombre, la escritura y la muerte. Conversación con Pierre-Emmanuel Dauzat”, Barcelona, Península, 1998.
    Goody, J., “El robo de la historia”, Madrid, Akal, 2011.
    Goody, J., “La domesticación del pensamiento salvaje”, Madrid, Akal, 1985.
    Goody, J., "La lógica de la escritura y la organización de la sociedad", Madrid, Alianza, 1990.
    Guenée, B., "Le metier d´historien au Moyen Age. Etudes sur l´historiographie medievale", Paris, Sorbonne, 1977.
    Guenée, B., "Histoire et culture historique dans l´Occident Medievale", Montaigne, Aubievy, 1980.
    Guerreau, A., “El futuro de un pasado. La Edad Media en el siglo XXI”, Barcelona, Crítica, 2002.
    Gumbrecht, H.U., “Producción de presencia. Lo que el significado no puede transmitir”, México, Universidad Iberoamericana, 2005.
    Huici Urmeneta, V., “Espacio, tiempo y sociedad. Variaciones sobre Durkheim, Hallbwachs, Gurvitch, Foucault y Bourdieu”, Madrid, Akal, 2007.
    Huici Urmeneta, V., “Sociedad y conocimiento. Una sonata germánica: Max Scheler, Karl Mannheim, Alfred Schutz”, Madrid, Akal, 2009.
    Illich, I., “En el viñedo del texto. Etología de la lectura: un comentario al “Didascalicon” de Hugo de San Víctor”, México, F.C.E., 2002.
    Jalón, M., “El laboratorio de Foucault. Descifrar y ordenar”, Barcelona, Anthropos, 1994.
    Jenkins, K., “¿Por qué la historia? Ética y postmodernidad”, México, F.C.E., 2006.
    Judt, T., “Algo va mal”, Madrid, Taurus, 2010.
    Koselleck, R., “historia/Historia”, Madrid, Trotta, 2004.
    Koselleck, R., “Historias de conceptos. Estudios sobre semántica y pragmática del lenguaje político y social”, Madrid, Trotta, 2012.
    Krippendorff, K., "Metodología de análisis de contenido. Teoría y práctica", Barcelona, Paidós, 1990.
    "L´écrit dans la société médiévale. Divers aspects de sa pratique du XI au XV siècle", Paris, Editions CNRS, 1991.
    "La leyenda. Antropología, historia, literatura. Actas del coloquio celebrado en la Casa de Velázquez", Madrid, Casa de Velázquez, Universidad Complutense, 1989.
    Le Goff, J., "El orden de la memoria. El tiempo como imaginario", Barcelona, Paidós, 1991.
    Luna, G. de-Ortoleva, P.-Revelli, M.-Tranfaglia, N. eds,: “Gli strumenti della Ricerca 2. Questioni di método”, Firenze, La Nuova Italia, 1983, 2 vols.
    Marinas, J.M.-Santamarina, C. eds., “La historia oral. Métodos y experiencias”, Madrid, Debate, 1993.
    Marczewski, J.-Vilar, P., “¿Qué es la historia cuantitativa?”, Buenos Aires, Nueva Visión, 1973.
    Marín Martínez, T., "Paleografía y Diplomática", Madrid, UNED, 2002.
    Martin, H.-J., "Historia y poder de lo escrito", Oviedo, Ediciones Trea, 1999.
    Mattoso, J., "A escrita da história. Teoria e métodos", Lisboa, Estampa, 1988.
    Mckenzie, Df., "Bibliografía y sociología de los textos", Madrid, Akal, 2005.
    Murphy, J., "La retórica en la Edad Media. Historia de la teoría de la retórica desde San Agustín hasta el renacimiento", México, FCE, 1986.
    Paredes, J., "Las narraciones de los Livros de linhagens", Granada, Universidad de Granada, 1995.
    Oncina, F. ed., “Teoría y práctica de la historia conceptual”, Madrid-México , C.S.I.C./Plaza y Valdés, 2009.
    Petrucci, A., "La scrittura. Ideologia e rappresentazione", Torino, Einaudi, 1980.
    Petrucci, A., "La descrizione del manoscritto. Storia, problemi, modelli", Roma, La Nuova Italia Scientifica, 1992.
    Petrucci, A., "Prima Lezioni di Paleografia", Roma, Laterza, 2007.
    Pizarro, N., “Tratado de metodología de las Ciencias Sociales”, Madrid, Siglo XXI, 1998.
    Pocock, J.G.A., “Pensamiento político e historia. Ensayos sobre teoría y método”, Madrid, Akal, 2011.
    Rodríguez Velasco, J., "El debate sobre la caballería en el siglo XV. La tratadística caballeresca castellana en su marco europeo", Salamanca, Junta de Castilla y León, 1996.
    Schmitt; J.C.-Oexle, O.G., “Les tendances actuelles de l’histoire du Moyen Àge en France et en Allemagne”, París, Pubs. de la Sorbonne, 2002.
    Stubbs, M., "Análisis del discurso", Madrid, Alianza, 1987.
    Topolsky, J., "Metodología de la historia", Madrid, Cátedra, 1985.
    Verón, E., “La semiósis social. Fragmentos de una teoría de la discursividad”, Barcelona, Gedisa, 1987.
    Veyne, P., “Como se escribe la historia. Ensayo de Epistemología”, Madrid, Fragua, 1972.
    White, H., “Ficción histórica, historia tradicional y realidad histórica”, Buenos Aires, Prometeo, 2010.
    Zanzi, L., “Dalla storia all’epistemologia: lo storicismo scientifico. Principi di una teoria della storicizzazione”, Milano, Jaca Book, 1991.
    Zumthor, P., “Langue, texte, énigme”, París, Le Seuil, 1973.
    Zumthor, P., “Parler du Moyen Age”, París, Ed
    Bibliografía básica e complementaria
    s. du Minuit, 1980.
    Zumthor, P., "La letra y la voz de la literatura medieval", Madrid, Cátedra, 1989.
    Zumthor, P., “Introducción a la poesía oral”, Madrid, Taurus, 1991.
    Zumthor, P., “La medida del mundo”, Madrid, Cátedra, 1994.

    2. Historia da Arte.
    Camille, M., "El ídolo gótico. Ideología y creación de imágenes en el arte medieval", Madrid, Akal, 2000.
    Castiñeiras, M.A., "Introducción al método iconográfico", Ariel, Barcelona, 1998.
    Castiñeiras, M.A., “A poética das marxes: Bestiario, fábulas e mundo ao revés”, en Sémata (Profano y pagano en el arte gallego, M. A. Castiñeiras González y F. Díez Platas, coords.), nº 14, pp. 293-334, 2003.
    Davy, M.M., "Iniciación a la simbología románica", Madrid, Akañ, 1996.
    Fernández Arenas, J., "Teoría y Metodología de la Historia del Arte", Barcelona, . Ed. Anthropos, 1990 (1982, 1ª).
    García Avilés, A., "Imagen, texto, contexto", en Boletín del Museo del Prado, 17, 36, 2000, pp. 101-118.
    Grabar, A., "Las vías de creación de la iconografía cristiana", Madrid, Alianza, 1985.
    Mâle, É., "L’art religieux du XIIe siècle en France. Étude sur les origines de l’iconographie du moyen âge", 2ª ed., Paris, Armand Colin, 1928.
    Moralejo Álvarez, S., "Formas elocuentes. Reflexiones sobre la teoría de la representación", Madrid, Akal, 2004.
    Palazzo, E., "Histoire des livres liturgiques: le moyen âge. Des origines au XIIe siècle, Paris, Beauchesne, 1993.
    Palazzo, E., "L'Evêque et son image : l'illustration du pontifical au Moyen âge", Turnhout, Brepols, 1999
    Panofsky, E.-Saxl, F., “Classical Mythology in Medieval Art,” Metropolitan Museum Studies 4, (1932-1933), 228-280.
    Panofsky, E., "Renacimiento y renacimientos en el arte occidental", Madrid, Alianza Universidad ,1981.
    Panofsky, E., "El significado de las artes visuales", Madrid, Alianza, 1979.
    Panofsky, E., "Estudios sobre iconología" (1939), trad.: Madrid, Alianza, 2008.
    Riesco Terrero, A. (ed), "Introducción a la paleografía y la diplomática general", Madrid, Síntesis, 1999.
    Saxl, F., "La vida de las imágenes: estudios iconográficos sobre el arte occidental", Madrid, Alianza Forma, 1989.
    Schlosser, J., "La literatura artística", Madrid, Cátedra, 1993.
    Sebastián, S., "Mensaje simbólico del Arte Medieval. Arquitectura, Iconografía, Liturgia", Madrid, Encuentro, 1994.
    Sureda, J., "El despertar de Europa (El arte del románico y del gótico)", Barcelona, Planeta, 2006.
    Tamayo, A., "Archivística, diplomática y sigilografía", Madrid, Cátedra, 1996.
    Wirth, J., "L’image Medievale. Naissance et developpements", París, Méridiens Klincksieck, 1989.
    Yarza Luaces, J., "Fuentes de la Historia del Arte", Madrid, Ed. Historia 16, 1997.

    3. Crítica textual.
    Avalle, d'A. S., "Principi di critica testuale", Padova, Antenore, 1978 (2ª ed.).
    Avalle, d'A. S., "La doppia verità. Fenomenologia ecdotica e lingua letteraria del medioevo romanzo", Firenze, Edizioni del Galluzzo, 2002.
    Blecua, A., "Manual de crítica textual", Madrid, Castalia, 1990.
    Bourgain, P.–Vielliard, F. (coords.), "Conseils pour l’édition des textes médiévaux. III. Textes littéraires", Paris, CTHS-École Nationale des Chartes, 2002.
    Brambilla Ageno, F., "L'edizione critica dei testi volgari", Padova, Antenore, 1975.
    Brown, M. P., "A Guide to the Western Historical Scripts from Antiquity to 1600", London, The British Library, 1993.
    Cavallo, G.-Leonardi, C.-Menestò, E. (eds.), "Lo Spazio letterario del medioevo. 1, Il medioevo latino", Roma, Salerno, 1992-1998, 6 vols.
    Contini, G., "Breviario di ecdotica", Milano-Napoli, Ricciardi, 1986.
    Hamesse, J. (ed.), "Les problèmes posés par l'édition critique des textes anciens et médiévaux", Louvain-la-Neuve, Université Catholique de Louvain, 1992.
    Huygens, R. B. C., "Ars edendi. Introduction pratique à l’édition des textes latins du Moyen Âge", Turnhout, Brepols, 2001.
    Mantello, F. A. C.-Rigg, A. G. (eds.), "Medieval Latin. An Introduction and Bibliographical Guide", Washington, The Catholic University of America Press, 1996.
    Orduna, G., "Ecdótica. Problemática de la edición de textos", Kassel, Edition Reichenberger, 2000.
    Orduna, G., "Fundamentos de crítica textual", Madrid, Arco Libros, 2005.
    Pérez Priego, M. A., "La edición de textos", Madrid, Síntesis, 1997.
    Reynolds, L. D.-Wilson, N. G., "Copistas y filólogos", Madrid, Gredos, 1988.
    Roncaglia, A., "Principi e applicazioni di critica testuale", Roma, Bulzoni, 1975.
    Ruiz García, E., "Introducción a la codicología", Madrid, Fundación Germán Sánchez Rupérez, 2002.
    Sánchez-Prieto Borja, P., "Cómo editar los textos medievales. Criterios para su presentación gráfica", Madrid, Arco Libros, 1998.
    Segre, C., "Semiótica filológica (Texto y modelos culturales)", Murcia, Universidad de Murcia, 1990.
    Stussi, A. (ed.), "La critica del testo", Bologna, Il Mulino, 1985.
    Vieillard, F.-Guyotjeannin, O. (coords.), "Conseils pour l'édition des textes médiévaux. I. Conseils généraux", Paris, CTHS-École Nationale des Chartes, 2001.
    West, M. L., "Critica del testo e tecnica dell'edizione", Palermo, L'Epos, 1991.

    4. Recursos e ferramentas informáticos.
    Leonardi, L. (ed.), "Testi, manoscritti, ipertesti. Compatibilità informatica e letteratura medievale. Atti del Convegno Internazionale (Firenze, Certosa del Galluzzo, 31 maggio - 1 giugno 1996)", Firenze, Sismel, 1998.
    Lucía Megías, J. M., "Literatura románica en Internet. Los textos", Madrid, Castalia, 2002.
    Lucía Megías, J. M.-Vargas Díaz-Toledo, A. (coords.), "Literatura románica en Internet. Las herramientas", Madrid, Castalia, 2006.
    Seminario de Historia Medieval, "Aragón en la Edad Media. Pescar o navegar. La Edad Media en la red. Sesiones de trabajo", Zaragoza, Universidad, Departamento de Historia Medieval Ciencias y Técnicas Historiográficas y Estudios Arabes e Islámicos, 2004.
    Schreibman, S.-Siemens, R.-Unsworthusan, J. (eds.), "A Companion to digital humanities", Oxford, Blackwell, 2004.

    Competencias
    1) Coñecemento da tipoloxía e casuística das fontes históricas, artísticas, lingüísticas e literarias, o seu adecuado tratamento, a súa inserción nos contextos respectivos e as distintas posibilidades que ofrece a análise sistemática destas fontes no ámbito investigador.
    2) Coñecemento das posibilidades metodolóxicas e dos novos enfoques que se poden empregar no campo dos estudos medievais.
    3) Capacidade para empregar na investigación unha serie de procedementos instrumentais e de ferramentas técnicas e bibliográficas indispensables para o estudo e coñecemento do medievo.
    4) Capacidade de establecer contactos con outras disciplinas que teñen como obxecto de estudo a Idade Media e de saber reflexionar sobre a necesidade de aproximarse a este período desde un punto de vista comparatista e pluridisciplinar.
    5) Coñecemento dos principais métodos para a recuperación e a edición crítica de textos medievais en lingua latina e en lingua vulgar, e adquisición da capacidade para realizar e utilizar edicións críticas de textos medievais.
    6) Habilidade no manexo de fontes de información en soporte electrónico que permitan obter datos primarios e secundarios para as investigacións.

    Metodoloxía da ensinanza
    O desenvolvemento da materia terá dúas vertentes: actividades formativas presenciais e actividades formativas non presenciais.
    1) As actividades formativas presenciais serán as seguintes:
    (a) Clases teóricas dedicadas á explicación e comprensión dos contidos obxecto de estudo. Esas clases serán impartidas polo profesor, que solicitará nas exposicións a participación activa dos alumnos. Para as explicacións empregaranse os recursos tecnolóxicos de apoio (audiovisuais e informáticos) que se estimen oportunos.
    (b) Clases prácticas dedicadas á lectura e comentario de textos, á realización de exercicios nos que se apliquen os métodos e conceptos estudados e á análise práctica de diferentes ferramentas informáticas e recursos electrónicos. As clases serán orientadas polo profesor e contarán coa participación activa dos alumnos. As clases interactivas correspondentes aos contidos sinalados no epígrafe 2.4 terán lugar previsiblemente no Arquivo da Catedral de Santiago.
    (c) Titorías en grupos reducidos e individualizadas; nelas ofrecerase aos estudantes orientacións para o seguimento da materia e para profundar nos contidos estudados, así como orientacións bibliográficas e metodolóxicas pertinentes e supervisión para a realización dos traballos aos que se fai referencia máis abaixo no punto 2.b).
    2) As actividades formativas non presenciais incluirán:
    (a) Principalmente, o traballo autónomo do alumno, que este organizará de forma persoal e libre, e que debe servir para a correcta adquisición e asimilación dos contidos que configuran a presente materia. Este traballo debe incluír, entre outras cousas, a lectura de páxinas da bibliografía recomendadas, a busca e selección de material bibliográfico novo ou o adestramento no manexo das ferramentas informáticas.
    (b) Preparación dun pequeno traballo individual escrito, que poderá consistir na recensión crítica dun libro ou dalgúns artigos relevantes, no estudo e valoración dalgunha fonte histórica, no ensaio de edición dalgún pequeno texto, no comentario e análise dalgún dos recursos informáticos presentados no curso, ou en calquera outra posibilidade relacionada cos contidos da materia. Para a realización deste traballo o alumno deberá acordar cun dos docentes da materia a dirección e o tema do traballo antes do 5 de decembro de 2013. Dito traballo deberá contar co seguimento, supervisión e visto e prace final do docente que o dirixa e terá que ser entregado na versión definitiva antes do 24 de xaneiro de 2014. O traballo entregarase en versión dixital (preferiblemente PDF) ao director do mesmo vía correo electrónico (con confirmación de recibo) ou vía Campus Virtual USC; será o director o encargado de facelo chegar aos demais docentes da materia para a correspondente avaliación.

    Sistema de evaluación
    Todos os alumnos deberán participar obrigatoriamente nas clases presenciais e tomar parte activa nas diferentes actividades presenciais desenvolvidas, xa que se conciben como un recurso co que fomentar a implicación dos estudantes na adquisición e asimilación dos contidos. Na avaliación, a participación activa e continuada do alumno en todas as actividades presenciais suporá un 60% da cualificación total.
    Para que esa parte da avaliación poida ser tida en conta, o alumno non poderá ter máis de 8 horas de non asistencia debidamente xustificada. No caso de que por causas debidamente xustificadas un alumno supere esas 8 horas de non asistencia ou teña dispensa oficial de asistencia a clase, ese alumno terá que realizar un traballo escrito complementario que deberá acordar cos profesores da materia.
    O traballo escrito individual que todos alumnos deben realizar, e que se describe no apartado precedente, punto 2.b), suporá o 40% restante da cualificación total.
    Tempo de estudo e traballo persoal
    A materia consta de 6 créditos ECTS, equivalentes a 150 horas de traballo do alumno. Deste conxunto, 75 horas (50%) dedicaranse a traballo obrigatorio dirixido polos profesores e as outras 75 horas (50%) a traballo libre por parte dos alumnos. As horas de traballo dirixido distribuiranse en 48 horas de actividades formativas presenciais (o que supón o 32% do traballo total) e 27 de actividades dirixidas non presenciais.
    A distribución das actividades descritas no apartado de metodoloxía da ensinanza en horas de traballo do alumno será a seguinte:
    1) Clases expositivas: 18 horas presenciais e 36 horas non presenciais.
    2) Clases prácticas-interactivas: 24 horas presenciais e 48 horas non presenciais.
    3) Titorías en grupo reducido: 6 horas presenciais e 18 horas non presenciais (12 destas horas serán para a realización do traballo final escrito e 6 de traballo autónomo do alumno).

    Recomendacións para o estudo da materia
    Para un bo seguimento da materia é conveniente ter:
    -Capacidade para a utilización de determinados conceptos específicos e a reflexión epistemolóxica.
    -Capacidade para ler nalgunha lingua estranxeira.
    -Coñecementos básicos de informática.
    -Motivación e capacidade de traballo.

    Observacións
    Dos contidos indicados máis arriba no apartado correspondente farase o seguinte reparto entre os profesores encargados da materia:
    1) Profesor Santiago Jiménez Gómez (Historia Medieval): 2 créditos; contidos do apartado 1.
    2) Profesora María Dolores Fraga Sampedro (Historia da Arte): 1 crédito, contidos do apartado 2 (temas 2.1-2.4).
    3) Profesora Fátima Díez Platas (Historia da Arte): 1 crédito, contidos dos apartado 2 (temas 2.5-2.7).
    4) Profesor José Carracedo Fraga (Filoloxía Latina): 2 créditos; contidos dos apartados 3 e 4.