G5031102 - Antropoloxía filosófica (Antropoloxía Filosófica e Filosofía da Historia e das Relixións) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 6.00
• Total: 6.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 24.00
• Clase Interactiva Seminario: 24.00
• Horas de Titorías: 3.00
• Total: 51.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
• Departamentos: Filosofía e Antropoloxía Social
• Áreas: Filosofía
• Centro: Facultade de Filosofía
• Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: Primeiro Curso (1º 1ª vez)

Profesores

Nome	Coordinador
PINTOS PEÑARANDA, Ma DE LA LUZ.	SI

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo CLE01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo CLIS_02	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS03	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS04	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS05	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS06	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Obxectivos da materia
-Distinguir a Antropoloxía “filosófica” –como “Filosofía do ser humano e do seu mundo humano”– das outras Antropoloxías de carácter físico, cultural ou social.

-Conseguir unha noción do “animal humano” ben fundamentada, actualizada e crítica en base tanto ás aportacións de filósofos como de científicos de hoxe procedentes de diversas áreas.

-Localizar e valorar críticamente aqueles “prexuicios” (antropocentrismo, especismo) que arrastra consigo a tradicional noción do “ser humano”; prexuicios que sempre estiveron influindo na nosa negativa conceptualización e valoración do medioambente, dos demáis animais e dos vegetais, e no noso comportamento con eles.

-Conseguir a localización daqueles prexuicios da nosa tradicional noción do “ser humano” que inflúen directamente na valoración negativa das novas biotecnoloxías aplicadas aos humanos.

- Describir ao ser humano dende a súa “animalidade” e dende a súa “humanidade”, nas súas estructuras básicas, para ver a súa diferencia específica e as súas semellanzas en relación coas outras especies de seres vivos non humanos. Paralelamente, trátase tamén de describir o mundo humano nas súas estructuras propias.

Contidos
I) INTRODUCIÓN: PRECISIÓNS SOBRE O CONCEPTO, ÁMBITO E CARÁCTER "FILOSÓFICO" DA ANTROPOLOXÍA FILOSÓFICA

Tema 1. Problemática que arrastra consigo como disciplina específica.

Tema 2. Establecemento do seu carácter "filosófico" como demarcación ante outros saberes contiguos, e definición e situación no conxunto da Filosofía.

Tema 3. Xustificación da necesidade dunha noción actualizada do "ser humano" como requisito imprescindible para, dende esta noción actualizada, (a) poder localizar e valorar críticamente aqueles “prexuicios” (antropocentrismo, especismo) que arrastra consigo a tradicional noción do “ser humano”; prexuicios que sempre estiveron influindo na nosa negativa conceptualización a valoración do medioambente, dos demáis animais y dos vexetais, e no noso comportamento para con eles; (b) poder afrontar o problema da actual “aceleración” do cambio climático nas súas causas e na súa repercusión no deterioro do conxunto de todos os habitats do planeta; (c) poder xustificar a necesidade duna nova relación dos humanos cos outros seres non humanos; d) poder localizar e valorar críticamente aqueles “prexuicios” ( etnocentrismo, machismo, racionalismo...) que arrastra consigo a tradicional noción do “ser humano”; prexuicios que sempre estiveron influindo na nosa negativa conceptualización e valoración doutros humanos e no noso comportamento para con eles; e) poder fundamentar un criterio bioético axeitado aos novos retos da actual biotecnoloxía.


II) ANTROPOLOXÍA EXPLÍCITA: CATEGORÍAS PARA PENSAR O FENÓMENO "HUMANO"

Tema 4: “Animal” ou “humano”? Somos un ser “natural” ou un ser “cultural”? “Natureza” ou “cultura”? En canto a que e en que medida os humanos somos ou non diferentes ao resto dos animais e, mesmo, aos vexetais?

Tema 5. Que é o "ser humano" e en que consiste o seu "mundo" propio?:
A) Max Scheler: o "espírito" humano (1928).
B) Edmund Husserl: corporalidade e empatía emocional (1912).
C) Jakob von Uexküll: "mundo circundante", Umwelt (1909).
D) Adolf Portmann: "infancia extrauterina" (1956).
E) Arnold Gehlen: "ser deficitario" (1941).
F) Ernst Cassirer: "animal simbólico" (1944).
G) Helmut Plessner: "posicionalidade excéntrica" (1928).

Tema 6. Como nos sentimos os humanos sendo como somos e sendo como é o noso mundo humano? Liberdade. “Ser de posibilidades”:
A) José Ortega y Gasset.
B) Martin Heidegger.
C) Jean-Paul Sartre.

Tema 7. Ontoloxía do "mundo da vida". Grandes escenarios básicos nos que se desenvolve toda existencia humana: (a) o xogo; (b) o traballo; (c) o poder; (d) a morte; (e) o "amor". Análise do "amor" como paso previo para localizar o prexuicio do "machismo" e ver a posibilidade e a necesidade dunhas novas relacións muller-home. Conceptos de "macho" - "femia" / "masculino" - "feminino" /"hombre" - "mujer".

Tema 8. Ontoloxía "transcendental" do "mundo da vida". Dimensións fundadoras transcendentais que están presentes en toda persoa humana e en todo mundo humano e dende as que creamos sentido: corporalidade vivida, intersubxectividade, temporalidade vivida, espacialidade vivida...


III) ANTROPOLOXÍA IMPLÍCITA: IMAXES DO SER HUMANO E ACTITUDES ANTROPOLÓXICAS IMPLÍCITAS

Tema 9. Imaxes do ser humano. Xénese das distintas actitudes antropolóxicas na historia de Occidente: Idade Antiga; Idade Medieval; Idade Moderna; Idade Contemporánea; Posmodernidade.

Tema 10. Consecuencias teórico-prácticas das diferentes nocións de ser humano para cos demáis humanos.


nota: Entraremos ou non nos temas 7 e 8, ou farémolo de forma parcial, en dependencia do tempo do que dispoñamos a esa altura do temario.

Bibliografía básica e complementaria
-Carlos BEORLEGUI: Antropología filosófica. Nosotros: urdimbre solidaria y responsable. Bilbao, Universidad de Deusto, 1999.
-Ernst CASSIRER: Antropología filosófica, Madrid, F.C.E.
-Frans DE WAAL: El simio y el aprendiz de sushi. Reflexiones de un primatólogo sobre la cultura, Barcelona, Paidós, 2002.
-Arnold GEHLEN: El hombre. Su naturaleza y su lugar en el mundo, Salamanca, Sígueme.
-José ORTEGA y GASSET: ¿Qué es conocimiento?, Madrid, Revista de Occidente / Alianza.
José ORTEGA Y GASSET: Unas lecciones de metafísica, Madrid, Revista de Occidente/Alianza.
-Carlos PARÍS: El animal cultural. Biología y cultura en la realidad humana, Barcelona, Crítica, 1994.
-Mª Luz PINTOS: “Aportación y tarea de la Antropología Filosófica en el debate ético acerca de las nuevas biotecnologías”, en Jacinto Choza / Mª Luz Pintos Peñaranda (eds.), Antropología Filosófica y Bioética ante los retos de las nuevas tecnologías, Sevilla, Themata, 2004, pp. 437-442.
-Mª Luz PINTOS: “Corpo de muller. Ruptura e nova identidade”, en AA.VV., Corpo de muller. Discurso. Poder. Cultura, Santiago de Compostela, Laiovento, 1997, pp. 13-57.
-Mª Luz PINTOS: “Cuerpo de mujer y violencia simbólica: una realidad universal”, en Mª Carmen López Sáenz / Jacinto Rivera de Rosales (eds.), El cuerpo. Perspectivas filosóficas, Madrid, UNED, 2002, pp. 291-315.
-Mª Luz PINTOS: “Fenomenología del cuerpo como expresión e interpretación”, en Jorge V. Arregui / Juan A. García González (eds.), Significados corporales, volumen extra en Contrastes (2006), 127-145.
-Mª Luz PINTOS: “Emociones. Empatía. Tolerancia. Análisis fenomenológico de la integración cuerpo-mente, naturaleza-cultura”, Alfa. Revista de la Asociación Andaluza de Filosofía 22/23 (2008) 115-132.
-Mª Luz PINTOS: “Emociones y empatía, dimensiones primordiales de toda vida humana. Análisis fenomenológico”, Comunicación presentada en el VIII Congreso Internacional de Antropología Filosófica: “La dimensiones de la vida humana” celebrado en Madrid en septiembre de 2008.
-Mª Luz PINTOS: “La Antropología Filosófica: una obligada mirada hacia los demás seres vivos”, Themata, 39 (2007) 315-320.
-Mª Luz PINTOS: “Los derechos de todos los seres vivos a la luz de la fenomenología”, Investigaciones Fenomenológicas 4 (2005) 99-115: http://www.uned.es/dpto_fim/invfen/invFen4/indice.html
-Javier SAN MARTÍN: Antropología filosófica. Ensayos programáticos, Estella (Navarra), Verbo Divino, 1995.
-Javier SAN MARTÍN: El sentido de la Filosofía del hombre. El lugar de la Antropología Filosófica en la Filosofía y en la Ciencia, Barcelona, Anthropos, 1988.
-Javier SAN MARTÍN: La Antropología. Ciencia humana, Ciencia crítica, Barcelona, Montesinos, 1985.
-Max SCHELER: El puesto del hombre en el cosmos, Buenos Aires, Losada.
-Jakob J. von UEXKÜLL: Ideas para una concepción biológica del mundo, Buenos Aires, Espasa-Calpe, 1945.

Competencias
- Distinguir a Antropoloxía "filosófica" das outras Antropoloxías.

- Acadar unha noción do "animal humano" ben fundamentada, actualizada e crítica, que combine os aspectos biolóxico-naturais e simbólico-culturais.

- Conseguir a localización de determinados prexuízos que arrastra consigo a nosa tradicional noción do "ser humano" e que inflúen directamente na valoración e no trato dado por nós tanto aos demais humanos como aos restantes seres do planeta.

- Conseguir a localización de determinados prexuízos que arrastra consigo a nosa tradicional noción do "ser humano" e que inflúen directamente na valoración das novas biotecnoloxías aplicadas aos humanos.

- Manexar as principais achegas de diferentes autores contemporáneos para establecer unha noción do ser humano actualizada.

- Saber comprender os textos e a conceptualización dos autores do temario.

- Lectura e comprensión de textos, e elaboración dalgún exercicio escrito, que se irá pedindo en cada momento do deselvolvimento da materia, e que terá que estar ben estructurado e redactado de modo gramatical e ortográfico correctos.

Metodoloxía da ensinanza
A materia desenvólvese en sesións presencias teóricas e prácticas, en horario de mañá (as teóricas) e en horario de mañá e tarde (as prácticas), dacordo ao seguinte:

-Exposición, por parte da profesora, das grandes liñas básicas de cada un dos temas do Programa, con explicación dos conceptos principais implicados.

-Sesións prácticas, ligadas a algún dos temas de modo directo ou indirecto. Estas prácticas serán de carácter de análise e debate en grupo e posterior entrega individual dun breve exercicio escrito resultado da cada práctica ou ben serán de carácter individual mediante o sistema de titorías no despacho.

-Traballo individual, en casa, sobre cada un dos temas a medida que se vaian expoñendo na aula. O traballo ten como obxectivo que cada alumno/a faga súa a conceptualización, argumentación e problemática de cada tema, elabore un esquema e dea conta deste traballo nun exercicio escrito (“exame parcial”) que será realizado na aula máis ou menos unha semá despóis de que remate a exposición de cada tema.

-Exame final, no que se dará conta tanto de todas as cuestións teóricas como daquelas cuestións analizadas nas sesións prácticas.

Sistema de evaluación
Sistema de avaliación da aprendizaxe
A avaliación farase tendo en conta o conxunto dos seguintes elementos:
1. Asistencia ás clases teóricas. 2. Asistencia ás sesións prácticas con entrega do exercicio escrito que se derive de cada unha delas, e asistencia ás sesións de titoría individualizada. 3. Exames parciais de cada un dos temas desenvolvidos. 4. Exame final.

EXAMES PARCIAIS: Comprenderán algunha cuestión a desenrolar por escrito de entre unha listaxe de cuestións das que o alumno ou alumna disporá por anticipado. Haberá un exame parcial por cada un dos temas. Estes exames parciais teñen carácter obrigatorio xa que están concebidos para facilitar a gradual comprensión e asunción de cada tema e, asemade, a adquisición de práctica na exposición argumentativa e na expresión conceptual da materia.

EXAME FINAL: Será un exame con varias cuestións a desenrolar por escrito. Entrarán aquí todas as cuestións das listaxes dos exames parciais e, ademáis, outras que se engadirán –unhas cun carácter máis global e outras referidas ás temáticas traballadas nas sesións prácticas.

OBTENCIÓN da CUALIFICACIÓN FINAL: A cualificación final será o resultado dos elementos arriba mencionados: 1 + 2 + 3 + 4, na seguinte proporción:
30% sesións prácticas cos exercicios prácticos correspondentes + 40% exames parciais + 30% exame final.
A asistencia ás clases teóricas, de carácter presencial obrigatorio, será un factor que redondee a cualificación cara arriba ou –penalizando no caso de non asistencias– cara abaixo.

ADVERTENCIAS:
-A realización do Exame Final non exime, en ningún caso, da realización de todos e de cada un dos exames parciais.
-É requisito indispensable para realizar o Exame final que, no momento do seu inicio, o alumno ou a alumna teña xa realizados todos e cada un dos exames parciais, así como entregados todos e cada un dos exercios prácticos derivados das sesións prácticas.

-A docente impartirá as clases en lingua galega.



Tempo de estudo e traballo persoal
Traballo presencial do alumno/ da alumna. Horas:

Clases teóricas 29
Clases prácticas 9
Titorías 2
Exames 5
Total 45

Traballo persoal do alumno ou a alumna. Horas:

Indicacións introductorias e seguimento (lecturas, documentación, etc.) 39
Preparación de Actividades prácticas (lectura de fontes e bibliografía, documentos audivisuais e prensa) 13
Titorías 3
Estudo 50.
Total 105

Recomendacións para o estudo da materia
Cada alumno ou alumna, para comentar de modo máis persoal algunha cuestión que sexa do seu interés ou sobre a que teña dúbidas, pode –e debe– facer uso do horario de titorías ligadas á materia que a docente ten a súa disposición para atender no despacho, dentro do horarioestablecido para titorías.
Observacións
Son benvidos a esta materia todos aqueles estudantes que cursen outra titulación, a cal pode ser moi interesante dado que toda a reflexión implicada nesta materia xira ao redor dunha actualización da noción de ser humano e en localizar prexuicios propios da nosa tradición que seguimos arrastrando en toda a nosa negativa conceptualización, valoración e prácticas polo que toca ao medio ambente e a todos os demáis seres, humanos e non humanos, cos que cohabitamos neste planeta ferido.

As clases serán impartidas pola profesora en lingua galega.