G3011229 - Técnicas cualitativas de investigación (Materias Obligatorias) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 6.00
• Total: 6.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 30.00
• Clase Interactiva Seminario: 8.00
• Horas de Titorías: 4.00
• Total: 42.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
• Departamentos: Socioloxía
• Áreas: Socioloxía
• Centro: Facultade de Ciencias Políticas e Sociais
• Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: null

Profesores

Nome	Coordinador
ARIAS FERNANDEZ, MARIA ANTONIA.	SI

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo A - horario de mañá (A-L)	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo B - horario de tarde (M-Z)	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo CLIS_02	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo CLIS_03	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	SI	NON
Grupo TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS03	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS04	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS05	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS06	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS07	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS08	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Inglés

Obxectivos da materia
Obxectivos relacionados con novos coñecementos e habilidades
O alumno terá que alcanzar o coñecemento necesario que lle permita xerar dispositivos para a produción de datos sociolóxicos que dean conta da relación entre compoñentes do sistema social (nivel estrutural da análise da realidade social): p.e. posición socio-estrutural (posición de clase) e intencións de voto. Para iso terá que coñecer e manexar as destrezas das técnicas de investigación social cualitativa: Grupos de discusión, Entrevistas en Profundidade, coñecemento que se fai en todos os momentos do proceso de investigación social.
Obxectivos relacionados co dominio de ferramentas de aprendizaxe
Nos seminarios o alumno terá que aplicar o coñecemento das destrezas antes sinaladas á realización dun deseño dunha investigación cualitativa cuxa finalización coincida coa adquisición da competencia específica da práctica sociolóxica cualitativa. Aconséllase que o tema da investigación (pregunta de investigación) sexa un tema relacionado con cuestións propias da ciencia política.
Obxectivos referidos a valores e actitudes docentes
Tal como está concibida a docencia desta materia o alumno aprende a traballar en equipo, aspecto que é altamente positivo pois axuda a que o universitario interiorice os valores de diálogo e interacción, trazos que identifican sempre e en todo lugar a vida universitaria.

Contidos
BLOQUE I : PRESENTACIÓN DA MATERIA
Lec. 1. Instrumentos para a observación da vida cotiá. Introdución á perspectiva estrutural ou socioloxía cualitativa. 1.1. Interaccionismo simbólico, Fenomenoloxía e Etnometodoloxía. 1.2. sobre a distinción cualitativo/cuantitativo.
Materiais:
Manual elixido, como apoio para o seguimento da materia, VALES M. Técnicas cualitativas de investigación social. Reflexión metodológica y práctica profesional. Madrid. Síntesis.
Para esta lección caps. 1 e 2
Bibliografía de consulta:
CORBETTA, p. 2007 Metodología y técnicas de investigación social. Madrid. McGrawHill
FLICK v. 2004 Introducción a la investigación cualitativa. Madrid. Morata
TAYLOR ,s t BOGDAN r. 1992 Introducción a los métodos cualitativos de investigación. Barcelona. Paidós.
Lec. 2. O deseño na perspectiva estrutural. 2.1. Da explicación dos feitos sociais á comprensión dos discursos ideolóxicos. 2.2. Elementos de deseño. 2.2.1 Formulación do problema. 2.2.2 Decisións mostrais. 2.2.3. Selección de estratexias de obtención, análise e presentación de datos.
Materiais :
VALLES,M, oc..c, cap.3
Bibliografía de consulta:
CALLEJO, J. 2001.Investigar la audiencia. Un análisis cualitativo. Barcelona. Paidós
CASTRO NOGUEIRA M. y CASTRO NOGUEIRA,L. 2001. Cuestiones de metodología cualitativa. Madrid. Empiria. Nº 4 pp 165-190
GORDO LOPEZ , A y SERRANO PASCUAL A. 2008 Estrategias y prácticas cualitativas de investigación social Madrid. Pearson
BLOQUE II : PRODUCIÓN E ANÁLISE DE DATOS
Este segundo bloque desenvolve as etapas de calquera proceso de investigación social cualitativo, coñecendo e avaliando o alumno as diferentes técnicas que podemos xerar para a produción/captura de datos sociolóxicos e o seu posterior tratamento.
Lec. 3. 3.1. Técnicas de observación e participación. 3.2. A Observación participante. 3.2.1. Tipos. 3.2.2. Usos, vantaxes e inconvenientes. 3.3. a observación externa da conduta: observación do comportamento xestual e espacial. 3.4. Técnicas reactivas.
Materiais:
VALLES, m. OC. CAP. 5
Bibliografía de consulta:
GUASCH, Ou. 1997 Observación participante. Madrid. CIS. Col Cadernos metodológicos. Nº 20
Lec. 4. Técnicas de conversa, narración I. 4.1. As entrevistas en profundidade. 4.1.1.
A entrevista como interacción social. 4.1.2. Tipos. 4.1.3.Usos, vantaxes e inconvenientes. 4.1.4. Aspectos de deseño, campo e análise.
Materiais:
VALLES, M. ou.c. cap.6
Bibliografía de consulta:
CRESPO, I. 2002. El enfoque cualitativo: grupos de discusión y entrevistas. Valencias. Tirant lo Blanc. Pp 81-101
Lec. 5. Técnicas de conversa, narración II . 5.1. Os Grupos de discusión. 5.1.1 a produción de discursos ideolóxicos mediante grupos de discusión. 5.1.2. TIPOS. 5.1.3 Usos, vantaxes e inconvenientes. 5.1.4 Aspectos de deseño, campo e análise.
Materiais:
VALLES, M. cap.8
Bibliografía de consulta:
IBAÑEZ,J. 1979 Más allá de la sociología. El grupo de discusión: teoría y crítica. Madrid. Siglo XXI.
Lec.6. Técnicas de conversa, narración III 6.1. O método biográfico. 6.1.1 as Historias de vida nas ciencias sociais. 6.1.2. Usos vantaxes e inconvenientes. 6.1.3. Aspectos de deseño, campo e análise.
Materiais:
VALLES,M. oc. Cap.7
DEVILLARD ,M.J. y otros.2001.Los niños españoles en la urss. 1937-1997: Narración y memoria. Barcelona.Ariel.
Lec. 7. Análise Estrutural de textos e discursos. 7.1 Da lingüística de Saussure á semiótica. 7.2 Lectura sociolóxica dos discursos. 7.3 Análise Crítica do Discurso.
Materiais:
VALLES M. oc. Cap.9 (epigs. 9.2.4 e 9.2.5)
ALONSO, L.E 2002 “Los mercados lingüísticos o el muy particular análisis sociológico de los discursos de Pierre Bourdieu” En Revista de estudios sociolingüísticos. Universidade de Vigo pp 11-131
BLOQUE III: PRÁCTICAS DE INVESTIGACIÓN SOCIAL CUALITATIVA
Corresponde neste bloque o desenvolvemento dos créditos prácticos da disciplina (seminarios e prácticas).
Os alumnos elaboran un deseño dunha investigación social cuxo dispositivo para a produción e captura de datos é o Grupo de discusión que previamente coñeceron no programa, nas clases teóricas. Este deseño consiste en expor e desenvolver todas as etapas dun proceso de investigación social: deseño, produción e interpretación de datos ; nesta fase os alumnos, constituídos en equipos de investigación poñen en marcha a discusión dun grupo constituído en relación co deseño mostra que previamente confeccionan e xustifican en función da hipótese elixida. A elección do tema a investigar é libre, pero todos os cursos académicos adoitan coincidir con temas relacionados con cuestións debatidas na opinión pública (emigración, legalización da eutanasia, botellón, eleccións, etc.)
Elíxese precisamente o Grupo de Discusión por ser a técnica cualitativa que máis pode engarzarse coas expectativas profesionais dos futuros graduados en ciencia política.
Este bloque adquire o mesmo formato que o deseño elaborado por outras materias referidas a metodoloxía da investigación social incluídas no plan de estudos do Grao de Ciencia Política, cuestión que permite insistir na concepción dun conxunto de disciplinas do plan de estudos que os seus profesores conciben como un territorio definido por trazos comúns, características que se manifestan sobre todo á hora de pór en marcha este bloque referido aos créditos prácticos.
Faise un seguimento continuo do traballo desenvolvido polos diferentes equipos ao longo dos seminarios e nas horas de titorías.

Bibliografía básica e complementaria
ALONSO, L.e. ALONSO 1998 La mirada cualitativa en sociología Madrid. Fundamentos.
ANDREU J. y otros 2007. Evolución de la Teoría Fundamentada .Madrid. col cuadernos metodológicos.
ANGUERA,M. 1978.Metodologia de la observación en las ciencias humanas. Madrid. Cátedra
BELTRAN ,M. 1991. Sociedad y lenguaje. Madrid. Fundación Banco Exterior de España
BERGER , y LUCKAMAN T. 1978. La construcción social de la realidad. Buenos Aires. Amorrortu.
BOURDIEU, P. 1985. ¿Qué significa hablar?. Economía de los intercambios lingüísticos. Madrid. AKAL
CALLEJO,J. 2001 El grupo de discusión. Introducción a una práctica de investigación .Barcelona. Ariel.
CICOUREL, A. 1982. El método y la medida en sociología. Madrid. Editora Nacional
CORBETTA, P. 2003. Metodología y técnicas de investigación social. Madrid. Mc Graw-Hill.
DELGADO J M y GUTIERREZ J. eds. 1997 Métodos y técnicas cualitativas de investigación social. Madrid. Síntesis
FOUCAULT M. 1973 El orden del discurso. Barcelona. Tusquets.
GADAMER H. G. 1998. El giro hermenéutico. Madrid. CÁTEDRA
GALINDO CACERESJ. (coord.) 2000 Técnicas de investigación en sociedad, cultura y comunicación. México. Pearson.
GARCIA FERRANDO, M., ALVIRA F y IBAÑEZ J. es.1990. El análisis de la realidad social. Madrid. Alianza
GOFFMAN e. 2006. Frame.los marcos de la experiencia. Madrid. CIS
FLICK. U 2004 Introducción a la investigación cualitativa. Madrid. Morata.
IBAÑEZ j. 1994.El regreso del sujeto. La investigación de segundo orden. Madrid . Siglo XXI.
LEON E. 1999. Usos y discursos teóricos sobre la vida cotidiana. Barcelona. Anthropos.
MARTIN SERRANO M. 1978 Métodos actuales de investigación social. Madrid. Akal.
PIARRO, N. 1978 Tratado de metodología de las ciencias sociales. Madrid. siglo XXI
REVISTA DE ESTUDIOS DE SOCIOLINGUISTICA. 2002. Vol 3. Técnicas de investigación social y sociolingüística. Universidade de Vigo.
RUIZ OLABUENAGA JL y ISPIZUA MA 1989. La descodificación de la vida cotidiana. Bilbao. Universidad de Deusto.
VAL CID C. del y GUTIERRES BRITO J. 2005 Práctica para la construcción de la realidad social. Madrid. Mc Graw Hill.
VAN DIJK T. 2000 comp. El discurso como estructura y proceso. Estudios del discurso. Madrid. Gedisa
VERON E. l987 La semiosis social. Barcelona. Gedisa.
WINKIN Y COMP. 1987. La nueva comunicación. Barcelona. Kairós.
Outros soportes:
Colección dos cadernos metodolóxicos do CIS así como a súa base de datos.
Soportes informáticos:
Programas ATLAS-ti e NUD.IST.

Competencias
O alumno que cursa esta materia ten que adquirir as competencias necesarias que lle permitan desenvolver un proceso de investigación social cualitativo, o que supón elixir e aplicar eficazmente as estratexias máis idóneas para elaborar un estudo de caso (deseño mostra, recrutamento dos suxeitos, análises de datos, elaboración do informe da investigación). A adquisición destas competencias permítenlle no curso seguinte-terceiro ano do Grao-resolver moitas das cuestións que se estudan Técnicas cuantitativas de investigación.
Metodoloxía da ensinanza
Trátase de combinar nun mesmo formato as achegas e relacións entre:
-a clase teórica
-o traballo en equipo (seminarios e practicas)
-o estudo individual de cada alumno.
A partir desta consideración proponse contestar a dous apartados:
1.-liñas xerais do traballo requirido na materia Técnicas Cualitativas de Investigación
2.-Esixencias pedidas ao alumno tanto no aula como fóra dela.
1.-Liñas xerais
Ao ser Técnicas Cualitativas de Investigación unha materia que distribúe paritariamente os créditos teóricos e prácticos, o plan de traballo ten que ter en conta esta característica tan relevante e para iso non só incide na clase teórica da profesora senón que considera nunha porcentaxe moi relevante, con vistas á avaliación final, o traballo práctico dos alumnos. Este oriéntase a traballos por equipos que se constitúen ao comezo do cuadrimestre; elixen o tema de investigación e elaboran ao longo do curso un deseño cualitativo.
Proponse a realización das prácticas a través de traballo en grupo de alumnos porque cremos que este é o modo que define ao traballo universitario e ademais no noso caso concreto pénsase na futura práctica profesional dalgúns alumnos que orienten esta no ámbito da investigación social (institutos de opinión, por exemplo).
A profesora vai supervisando os avances dos deseños xerados e dedica unha sesión semanal á resolución de problemas que xurdan ao pór en marcha os diferentes deseños.
Paralelamente ás sesións de seminarios e clases teóricas recórrese ao debate en torno dalgún acontecemento da vida política que garde relación co programa (eleccións, por exemplo). En todo caso a profesora pretende estimular unha presenza activa no aula.
2.-Esixencias pedidas ao alumno
Polo que se refire a este segundo apartado, pode entenderse que xorde do exposto anteriormente: valórase o traballo en equipo e precisamente que cada un dos membros do equipo se faga responsable da asunción dalgunha das tarefas requiridas para pór en marcha o deseño da investigación: procura de local para a realización da entrevista, recrutamento dos participantes na mesma, procura de fontes documentais. En definitiva, inténtase facer un simulacro de investigación social; a experiencia persoal desta práctica de investigación é altamente positiva pois se verifica o aumento da calidade dos traballos e o manexo por parte dos estudantes das destrezas adquiridas na investigación social.

Sistema de evaluación
En primeiro lugar, terase en conta que o alumno adquira un coñecemento relacional -que non simplemente teórico nin memorístico sensu strito- sobre a materia. Isto quere dicir que o estudante, ao coñecer os contidos teóricos da materia, terá que aprender a relacionar uns cos outros, á vez que intente aplicar estas categorías á análise da realidade social máis próxima. É tal a insistencia neste aspecto da aprendizaxe que no momento da presentación da materia xa se explica o formato do exame final e insístese en que as preguntas do mesmo pretenden obter unha resposta non memorística senón comprensiva.
En segundo lugar, terase en conta as destrezas adquiridas que permitan ao estudante implicarse no proceso de investigación social cualitativo e superar satisfactoriamente cada unha das súas fases: deseño, produción de datos, análises de datos.
Finalmente, na avaliación final considerarase tamén a participación activa no aula. Por considerar tan importante este aspecto da docencia, todas estas indicacións explícanse detidamente ao presentar a materia para que o alumno coñeza desde o primeiro momento as “regras do xogo”.
As porcentaxes elixidas para a avaliación serían os seguintes:
- Asistencia e participación (15%)
- Contido da materia (50%)
- Realización de traballos (25%)
- Achegas individuais (10%)

Tempo de estudo e traballo persoal
Seguindo as recomendacións dos estudos de Grao, os alumnos teñen asignadas unhas horas de traballo autónomo equivalente a 99, ás que se lle engaden 51 horas presenciais (repartidas entre clases teóricas, seminarios, debates e traballo en grupo).
Recomendacións para o estudo da materia
Suxírese que os estudantes teñan un mínimo de coñecemento de informática e manexo dos principais buscadores da rede; que teñan ao día o seu coñecemento do inglés e finalmente que repasen os coñecementos adquiridos no programa do primeiro curso da materia de Socioloxía.