P2151216 - Biofeedback e Neurofeedback (Materias optativas) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 3.00
• Total: 3.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 9.00
• Clase Interactiva Laboratorio: 15.00
• Horas de Titorías: 1.00
• Total: 25.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Máster RD 1393/2007
• Departamentos: Psicoloxía Clínica e Psicobioloxía
• Áreas: Psicobioloxía
• Centro: Facultade de Psicoloxía
• Convocatoria: 2º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: Primeiro Curso (1º 1ª vez)

Profesores

Nome	Coordinador
AMENEDO LOSADA, MARIA ELENA.	SI

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo /CLE_01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	NON
Grupo /CLIL_01	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	SI	NON
Grupo /TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON
Grupo /TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	SI	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Inglés

Obxectivos da materia
O estudante, ao finalizar esta materia, deberá:
. Saber aplicar os coñecementos adquiridos e ser capaz de resolver problemas asociados á aplicación destes tanto no contexto da intervención mediante Biofeedback (BF) e Neurofeedback (NF) coma en ámbitos multidisciplinares relacionados.
. Ser capaz de ampliar os coñecementos e habilidades adquiridos mediante o estudo autodirixido e autónomo das aplicacións e os avances mediate BF e NF.
. Poder poñer en práctica as súas aprendizaxes sobre BF e NF tendo en conta os compoñentes biopsicosociales intrínsecos ao concepto de saúde integral, de acordo coas directrices establecidas pola OMS.
. Ser capaz de planificar, desenvolver, supervisar e avaliar plans de avaliación e intervención no ámbito do BF e NF tendo en conta as variables fisiolóxicas, cognitivas e emocionais (psicofisiolóxicas, polo tanto) e as súas covariacións en cada caso particular, co fin de realizar un adestramento en autorregulación psicofisiolóxica exitoso.
. Ter habilidades comunicativas e de manexo das emocións na relación terapeuta/paciente ao longo de cada paso do programa de intervención, dende a identificación do problema ata o seguimento dos logros alcanzados durante o adestramento en BF ou NF.
. Saber seleccionar a/s modalidade/é de BF/NF máis adecuada/s a cada caso, tendo en conta a patofisiología da alteración psicofisiolóxica e demais características do caso derivadas do proceso de avaliación e identificación do problema, e ser capaz de adaptar os obxectivos e metas da intervención de forma flexible en función do proceso de avaliación continua das sesións de intervención.
. Saber consultar e manexar todas as fontes de documentación existentes no contexto da investigación sobre a eficacia da intervención mediante BF e NF.

Contidos
Contidos teóricos:

Tema 1. Introdución: Biofeedback (BF) e Neurofeedback (NF) en Psicoloxía da Saúde.
Tema 2: Estrés, perfil de reactividade psicofisiolóxica e alteracións psicofisiolóxicas.
Tema 3: Intervención en alteracións psicofisiolóxicas periféricas e do sistema nervioso central.
Tema 4: Autorregulación psicofisiolóxica da actividade do sistema nervioso periférico. Principais ámbitos de aplicación do BF: alteracións psicofisiolóxicas cardiovasculares; problemas do sistema neuromuscular; ansiedade; autorregulación psicofisiolóxica na actividade física e o deporte, e no ámbito da ergonomía.
Tema 5: NF como técnica de adestramento en autorregulación da actividade eléctrica cerebral (EEG). Principais ámbitos de aplicación.

Prácticas:

Adestramento en técnicas de biofeedback en sesións de laboratorio.
Sesión 1. O proceso de BF. Introdución ao procedemento de avaliación e intervención con BF. Manexo dos equipos.

Sesión 2. Avaliación da actividade psicofisiolóxica. Perfil de reactividade psicofisiolóxica.

Sesión 3. Demostración ao cliente do procedemento de BF.

Sesión 4. Adestramento en BF.

Sesión 5. Xeneralización do aprendido e avaliación fibal.

Sesión 6. Posta en común e análise dos resultados das sesións 2 a 5.
Bibliografía básica e complementaria
Básica:

Simón, M.A., Amenedo, E. (Coords.) (2001). Manual de Psicofisiología Aplicada. Madrid: Pirámide

Complementaria en castelan:

Carretié Arangüena, L. (2001). Psicofisiología. Madrid: Pirámide

Carrobles, J.A., Godoy, J. (1987). Biofeedback. Autocontrol de funciones biológicas y trastornos psicosomáticos. Barcelona: Martínez Roca

Simón, M.A. (1989). Biofeedback y rehabilitación. Valencia: Promolibro

Vila, J., Guerra J.P. (2009). Introducción a la psicofisiología clínica (Segunda Edición). Madrid: Pirámide

Complementaria en inglés:

Backs, R.W., Boucsein, W. (Eds.) (2000). Engineering Psychophysiology. Issues and applications. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates

Everly, G.S., Lating, J.M. (Eds) (2002). A clinical guide to the treatment of the human stress response. Second Edition. New York: Kluwer Academic/Plenum Publishers.

Gatchel, R.J., Blanchard, E.B. (Eds.) (1993). Psychophysiological disorders. Washington: APA

Schwartz, M.S., Andrasik, F. (Eds.) (2003). Biofeedback: A practitioner´s guide, 3rd edition. New York: Guilford Press

Competencias
Competencias básicas
1. Que os estudantes saiban aplicar os coñecementos adquiridos e a súa capacidade de resolución de problemas en ámbitos novos ou pouco coñecidos dentro de contextos máis amplos (ou multidisciplinares) relacionados coa súa área de estudo.
2. Que os estudantes posúan habilidades de aprendizaxe que lles permitan continuar estudando dun modo que haberá de ser en boa medida autodirixido ou autónomo.

Competencias Xerais
3. Adquirir, desenvolver e poñer en práctica un concepto de saúde integral, que contemple os compoñentes biopsicosociales desta, de acordo coas directrices establecidas pola OMS.
4. Coñecer en profundidade os factores biolóxicos e psicosociais asociados aos problemas de saúde e enfermidade, especialmente os relacionados coa saúde mental.
5. Deseñar, desenvolver e, no seu caso, supervisar e avaliar plans e programas de intervención psicolóxica, en función da avaliación psicolóxica e das variables de tipo individual e social que concorran en cada caso.
6. Mostrar habilidades de comunicación interpersoal e de manexo das emocións axeitadas para unha interacción efectiva cos pacientes, familiares e coidadores nos procesos de identificación do problema, avaliación, comunicación do diagnóstico e intervención e seguimento psicolóxicos.

Competencias Transversais
7. Saber manexar fontes de documentación científica bibliográfica e dixital estandarizadas a nivel internacional.
8. Saber analizar criticamente e utilizar as fontes de información clínica.
9. Saber desenvolver o seu traballo dende a perspectiva da calidade e a mellora continua, coa capacidade autocrítica necesaria para un desempeño profesional responsable.

Competencias Específicas
10. Saber seleccionar e aplicar as técnicas e os instrumentos de avaliación máis convenientes para cada caso de acordo coas súas características e contexto.
11. Saber planificar e desenvolver unha intervención psicolóxica, establecendo obxectivos pertinentes e realistas en función das características do problema e o contexto.
12. Saber proporcionar retroalimentación aos destinatarios de forma axeitada e precisa co fin de implicalos nas distintas fases do proceso de avaliación, intervención e tratamento.
Metodoloxía da ensinanza
A metodoloxía docente descansará sobre varias actividades presenciais e non presenciais.

Como actividades presenciais, combinarase o método expositivo (clases maxistrais) sobre os contidos teóricos da materia, con sesións de prácticas guiadas de laboratorio nas que se adestrará aos/ás estudantes no procedemento de intervención en BF. A docencia das clases prácticas, con maior carga de horas, está encamiñada ao fomento da resolución de problemas, a aprendizaxe baseada en problemas, a aprendizaxe cooperativa, e a aprendizaxe instrumental.

As actividades non presenciais completan o proceso de aprendizaxe mediante a realización de informes sobre as sesións prácticas e a realización das preguntas de autoavaliación que se desenvolvan para cada tema teórico.
Sistema de evaluación
A avaliación, que será contínua, descansará nun exame escrito de resposta de desenvolvemento de lonxitude media/curta sobre os contidos teóricos. Este exame terá un peso do 35% da cualificación total obtida na materia. Ademais, valorarase a asistencia e participación activa a todas as sesións de prácticas, que puntuará un 40% da nota total. Os informes de prácticas entregados no prazo indicado pola profesora puntuarán un 10% da nota total, e a realización das preguntas de autoavaliación de todos os temas teóricos puntuará un 15% da cualificación final.
Tempo de estudo e traballo persoal
Clases Expositivas/Maxistrais: 9 horas
Clases interactivas de prácticas de laboratorio: 15 horas
Actividades de avaliación formativa: 10 horas aproximadamente
Actividades de Estudo 15 horas aproximadamente
Preparación de prácticas: 11 horas aprox
Elaboración de informes de prácticas: 15 horas aprox
Recomendacións para o estudo da materia
Recoméndase:

Asistir ás clases teóricas, pois nelas se amplía a información contida no material de cada tema, e tratan/discuten en maior profundidade os aspectos de máis importancia e/ou actualidade.

Realizar as actividades asociadas a cada tema, e a súa revisión coa profesora, xa que posibilitan a aprendizaxe progresiva e unha mellor comprensión dos temas.

Asistir á totalidade das sesións de prácticas, xa que facilitan coñecementos procedementais e destrezas básicas para a aprendizaxe da materia, asociados ás técnicas de BF/NF en cada unha das súas modalidades máis empregadas.
Observacións
Os contidos desta materia enmárcanse dentro da Psicofisioloxía Clínica, unha disciplina psicolóxica que nace da intervención da Psicofisioloxía no ámbito da saúde, mediante a aplicación das súas técnicas máis desenvolvidas: o biofeedback e o máis recente neurofeedback. Defínese clasicamente como "a aplicación das técnicas psicofisiolóxicas, conceptos e teorías, á explicación dos factores psicolóxicos que inflúen na saúde e na enfermidade" (Turpin, 1989). A Psicofisioloxía Clínica beneficiouse tamén do desenvolvemento doutras disciplinas psicolóxicas relacionadas coa saúde, como son as Técnicas de Modificación de Conduta, a Medicina Conductual, a Psicoloxía da Saúde e a Psicopatoloxía.
A forma de aproximación aos problemas relacionados coa saúde/enfermidade nesta disciplina caracterízase polo adestramento na autorregulación de funcións fisiolóxicas relacionadas co sistema nervioso periférico (biofeedback electromiográfico, cardiovascular, respiratorio, de temperatura periférica, electrodérmico) e co sistema nervioso central (neurofeedback) na intervención en problemas relacionados coa saúde.