G2091427 - Epidemioloxía, Medicina Preventiva e Policía Sanitaria I (Ciencias Clínicas e Sanidade Animal) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 4.50
• Total: 4.5
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 30.00
• Clase Interactiva Laboratorio: 13.00
• Horas de Titorías: 2.00
• Total: 45.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Grao RD 1393/2007
• Departamentos: Patoloxía Animal
• Áreas: Sanidade Animal
• Centro: Facultade de Veterinaria
• Convocatoria: 2º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: null

Profesores

Nome	Coordinador
LOPEZ SANDEZ, CEFERINO.	SI
PAZ SILVA, ADOLFO.	NON

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo CLE01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo CLIL_01	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	SI	NON
Grupo CLIL_02	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	SI	NON
Grupo CLIL_03	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	SI	NON
Grupo CLIL_04	Ordinario	Clase Interactiva Laboratorio	SI	NON
Grupo TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS03	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS04	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS05	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS06	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS07	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo TI-ECTS08	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Inglés

Obxectivos da materia
Interese da materia dentro da profesión Veterinaria
Esta materia esta incluída no Módulo de Ciencias Clínicas e Sanidade Animal. O interese desta materia no grao está asociado á crecente importancia da Epidemiología desde un punto de vista profesional. Debido á lexislación Europea, moi restritiva sobre o uso de fármacos en animais, non só para o tratamento etiológico das enfermidades infecciosas e parasitarias, senón tamén e sobre todo evitando o uso de promotores de crecemento de orixe antibiótica, o Medicamento Veterinario ten que evolucionar cara á Medicina Preventiva, o que supón a presenza dun profesional non só Veterinario Clínico, senón tamén Epidemiolóxico. De face ao futuro da profesión, a porcentaxe de veterinarios especializados en Epidemiología necesariamente aumentará, ben como profesionais libres, contratados por cooperativas ou empresas de maior envergadura ou, mesmo no futuro, na Administración Pública, co fin de controlar enfermidades de importancia económica (brotes que supoñan o peche das fronteiras a exportacións a outros países que leven un sacrificio masivo de animais se chegan a aparecer) ou de carácter zoonósico (por exemplo, o control da gripe aviaria). Para o seu control, as persoas máis adecuadas son aquelas que recibisen unha formación epidemiolóxica.
Outro punto moi importante, e cada día máis, é o benestar animal. Neste punto é moi importante un coñecemento profundo da Epidemiología e o Medicamento Preventivo, sobre todo nos animais de renda, para facer posible unha explotación rendible, pero que cubra tamén a preocupación pola comodidade dentro da produción.

Obxectivos da materia
Entender o concepto poboacional, base dos estudos epidemiolóxicos, e a súa prolongación en espazo e tempo, para poder xerar programas sanitarios destinados ao Medicina Preventiva.
Coñecer os indicadores de saúde e a súa valoración estatística, así como os determinantes de enfermidade e a súa cuantificación como factores de risco nas poboacións.
Coñecer e entender que mecanismos participan na transmisión e mantemento da enfermidade nunha poboación.
Coñecer as fontes de datos accesibles ao veterinario para obter información, así como a metodoloxía para realizar estudos observacionales en diferentes situacións ambientais. Ademais, deberá adquirir as habilidades precisas para, non só obter, senón tamén codificar, almacenar e analizar estatisticamente toda a información.
Coñecer e comprender a achega da epidemiología á loita fronte ás enfermidades e as súas posibilidades de modelización e prevención, así como a súa achega en relación á saúde pública.
Adquirir a terminoloxía adecuada da materia que se imparte.
Aprender a planificar programas sanitarios e produtivos co fin de rendibilizar as explotacións gandeiras.
Con estes obxectivos pretendemos cubrir algúns dos obxectivos Xerais do Título de Graduado en Veterinaria pola Universidade de Santiago de Compostela, algúns das cales poderían ser tomadas como definición desta materia.
Contidos
O programa desta materia abarca 3 bloques temáticos, as prácticas e dúas horas de tutoría.
BLOQUE 1: Introdución e perspectiva histórica. Conceptos básicos. Poboacións. Determinantes da enfermidade. Transmisión e mantemento da enfermidade. Formas da enfermidade. Programas sanitarios e produtivos. Bioseguridade y monitorización. Probabilidade.
Tema 1. Desenvolvemento histórico e perspectivas de futuro. Obxectivos e definición da Epidemiología e Medicina Preventiva. Aplicación da Epidemioloxía aos programas de xestión da Sanidade animal e a Produción. Horas expositivas: 3 h.
Tema 2. Concepto de poboación. Causalidade. Concepto de causa. Postulados de Koch, Hill e Evans. Modelos causales. Causas necesarias e suficientes. Determinantes. Triada epidemiolóxica. Tipos de presentación da enfermidade. Métodos de transmisión. Horas expositivas: 3 h.
Tema 3. Elementos e deseño dos programas sanitarios e produtivos. Bioseguridade. Actuacións sanitarias. Monitorización e seguimento da produtividade. Produtividade subóptima e as súas causas. Horas expositivas: 3 h.
Tema 4. Probabilidade. Aleatoriedad. Cálculo da probabilidade. Horas expositivas: 1 h.

BLOQUE 2. Mostraxe. Diagnóstico. Medidas epidemiolóxicas. Fontes; tipos de datos e a súa obtención.
Tema 5. Mostraxe. Métodos de mostraxe. Mostraxes non probabilísticos e probabilisticos. Determinación do tamaño muestral. Horas expositivas: 2 h.
Tema 6. Tipos de medidas epidemiolóxicas: razóns, proporcións e taxas. Medida da frecuencia da enfermidade: prevalencia e incidencia. Taxa de morbilidad, mortalidade, letalidade e ataque. Estandarización de taxas. Horas expositivas: 2 h.
Tema 7. Diagnóstico. Validación dunha proba diagnóstica. Concordancia. Estatístico de Kappa. Sensibilidade. Especificidade. Valores predictivos. Relación coa prevalencia. Horas expositivas: 2 h.
Tema 8. Deseño de estudos epidemiolóxicos. Introdución. Fontes de datos en epidemiología. Criterios de clasificación. Estudos observacionales: transversais, caso-control, cohortes. Estudos experimentais. Horas expositivas: 3 h.
Tema 9. Elaboración de cuestionarios. Tipos de enquisas. Variables utilizadas. Horas expositivas: 2 h.

BLOQUE 3. Análise e exposición de datos.
Tema 10. Estatística descritiva. Introdución. Distribución de frecuencias. Estimadores de posición e dispersión. Intervalos de confianza. Representación gráfica. Horas expositivas: 3 h.
Tema 11. Estatística analítica. Introdución. Probas para detectar diferenzas. Probas para detectar correlacións. Probas para detectar asociacións. Horas expositivas: 3 h.
Tema 12. Epidemiología estatística. Medidas de asociación e impacto. Introdución. Estimadores de risco: risco relativo; risco atribuíble, fracción etiológica, odds cociente. Horas expositivas: 2 h.
Tema 13. Concepto de confusión e interacción. Técnicas para o control da confusión. Horas expositivas: 1 h.

PRÁCTICAS
Práctica 1. Práctica de 4 horas.
Introducirase a primeira práctica explicando as razóns que fan que a computadora sexa unha ferramenta fundamental en moitas das ciencias que se explican no grao de Veterinaria e, en concreto, na Epidemioloxía e Medicina Preventiva.
A continuación, os alumnos recibirán a través da plataforma virtual un ficheiro de datos en formato ods. Usarán unha folla de cálculo GPL Calc e/ou Gnumeric (será software libre, para que os alumnos poidan instalalo nos seus computadores particulares e poder repetir e mellorar o seu uso de forma autónoma.
Aprenderán a realizar diferentes tipos de gráficos cos datos obtidos, así como aplicarán fórmulas para obter novos valores.
Eses datos converteranse para poder ser introducidos no paquete estatístico R (tamén software libre, co mesmo fin que os anteriores) e poder realizar outro tipo de gráficos nesta aplicación. Utilizaranse comandos básicos de desenvolvemento de gráficos.
A continuación aprenderán os comandos básicos para obter a estatística descritiva en R e aprenderán os conceptos de obxecto, función, comando e manexo de datos en R.
Media, median, moda
Varianza, Desviación típica, erro
Cuartiles, rango
Intervalos de confianza

Práctica 2. 4 h.
Nesta segunda práctica os alumnos aprenderán a utilizar os comandos de R para realizar a estatística básica (t de Student, Anova, correlación, regresión...)

A maior complicación destas dúas primeiras prácticas é que a maior parte dos alumnos non están afeitos usar o terminal e a redactar comandos para realizar as rutinas nos seus computadores e hai que ensinarlles a non cometer erros na sintaxe da linguaxe R.

Práctica 3. 5 h.
Nesta terceira práctica aos alumnos daráselles unha serie completa de datos (reais ou ficticios) cos que terán que resolver unha situación, determinando a causalidade dun problema, demostralo estatisticamente, detectalas posibles variables confusoras e presentar un informe coas posibles solucións.

A asistencia a prácticas é obrigatoria. Os alumnos que non asistan ás prácticas non poderán aprobar a materia nese curso académico.

TUTORÍAS (2 h.)
Os alumnos terán dúas horas de tutorías.
Na primeira delas, exporáselles aos alumnos a realización de dous traballos relacionados cos temas que vai dar cada un dos profesores.
Na segunda hora de tutoría atenderanse ás dúbidas xurdidas nos traballos para poder solucionalas antes de que se entreguen pola plataforma virtual.
Bibliografía básica e complementaria
BIBLIOGRAFÍA RECOMENDADA
BERTHOLD, M.R.; BORGELT, C.; HÖPPNER, F.; KLAWONN, F. (2010). Guide to Intelligent Data Analysis. Springer-Verlag London Limited.
CONTRERAS, A; SÁNCHEZ, A.; CORRALES, J.C. (2001). Epidemiología veterinaria. Univ. Murcia.
DOHOO, I.; MARTIN; W., STRYHN, H. (2009). Veterinary Epidemiologic Research. Segunda edición. VER Inc., Charlottetown, Canada.
DURR, P.; GATRELL, A. (2004). GIS and spatial analysis in veterinary science.CAB International, Wallingford, Oxfordshire, UK.
GORDIS, L. (2005). Epidemiología. Tercera edición. Elsevier España, Madrid.
GREENBERG, R.S. y col. (1998). Epidemiología médica. Manual Moderno, México D.F.
HOUE, H. (2004). Introduction to Veterinary Epidemiology. BIOFOLIA.
LAST, JM. (1989). Diccionario de Epidemiología. Salvat Editores, S.A. Barcelona.
MORTON, E.R.; HEBEL, J.R.; McCARTER, R.J. (1993). Bioestadística y epidemiología. 2ª edición. McGraw-Hill, México, D.F.
ORTEGA, C. y col. (1995). Manual de Epidemiología aplicada para el veterinario clínico. Esteve Veterinaria, Barcelona.
PETRIE, A.; WATSON, P. (1999). Statistics for veterinary and animal science. Blackwell Science, Ltd., Oxford.
PFEIFFER, D.U. (2010). Veterinary Epidemiology. An Introduction. Wiley-Blackwell.
PFEIFFER, D.U. (2008). Spatial Analysis in Epidemiology. Oxford University Press
ROTHMAN, K.J. (2012). Epidemiology. An introduction. Second edition. Oxford University Press, New York.
ROTHMAN, K.J., GREENLAND, S.; LASH, T.L. (2008). Modern Epidemiology. Third edition. Lippincott Williams & Wilkins, Philadelphia, USA.
STUART, A. (2002). Ideas básicas de muestreo científico. Editorial A.C., Madrid.
THRUSFIELD, M. (2005). Veterinary Epidemiology. Third Edition. Blackwell Scientific Publications Ltd., Oxford.

Páginas Web
http://aeema.vet-alfort.fr/
http://ccp.ucr.ac.cr/cursos/epidistancia/contenido/4_epidemiologia.htm
http://depts.washington.edu/~physdx/eglossary.html
http://rasve.mapa.es/
http://www.answers.com/topic/epidemiology
http://www.aphis.usda.gov/about_aphis/programs_offices/veterinary_services/ceah.shtml
http://www.bettycjung.net/Bite.htm
http://www.bmj.com/epidem/epid.html
http://www.bmj.com/epidem/epid.html
http://www.cdc.gov/excite/classroom/intro_epi.htm
http://www.epidemio.com/epidemio.html
http://www.fao.org
http://www.lumrix.net/medical/epidemiology/relative_risk.html
http://www.oie.int
http://www.rvc.ac.uk/review/VetEpi/Introduction/workbook.htm
http://www.uic.edu/sph/prepare/courses/ph490/resources/epilesson01.pdf
http://www.vetmed.wsu.edu/courses-jmgay/epilinks.htm
http://www2a.cdc.gov/phtn/catalog/pdf-file/Epi_Course.pdf

BIBLIOGRAFÍA RECOMENDADA sobre el paquete R:
http://cran.r-project.org/doc/contrib/Owen-TheRGuide.pdf
http://cran.r-project.org/doc/contrib/Paradis-rdebuts_en.pdf
http://cran.r-project.org/doc/contrib/Verzani-SimpleR.pdf
http://cran.r-project.org/
http://cran.r-project.org/faqs.html
http://cran.r-project.org/doc/manuals/R-intro.pdf
http://cran.r-project.org/doc/manuals/R-data.pdf
http://cran.r-project.org/doc/manuals/R-admin.pdf
http://cran.r-project.org/doc/contrib/rdebuts_es.pdf

Competencias
COMPETENCIAS XERAIS
GVUSC01. Capacidade de aprendizaxe e adaptación
GVUSC02. Capacidade de análise e síntese
GVUSC03. Coñecementos xerais sobre o área de traballo
GVUSC04. Planificación e xestión do traballo
GVUSC05. Capacidade de aplicar os coñecementos na práctica
GVUSC06. Capacidade de traballar de forma autónoma e en equipo
GVUSC07. Habilidade para traballar en un contexto internacional
GVUSC09. Capacidade de comunicarse en distintos ámbitos
GVUSC10. Compromiso ético e asunción de responsabilidades

COMPETENCIAS ESPECÍFICAS
Competencias específicas disciplinares (saber)
CEDVUSC 03. Cría, mellora, manexo e benestar dos animais
CEDVUSC 05. Principios básicos e aplicados da resposta inmune
CEDVUSC 08. Coñecemento e diagnóstico das distintas enfermidades animais individuais e colectivas, e as súas medidas de prevención, con especial énfase nas zoonoses e nas enfermidades de declaración obrigatoria.
CEDVUSC 11. Coñecemento das bases do funcionamento e optimización dos sistemas de produción animal e vexetal e as súas repercusións sobre o medio ambiente
CEDVUSC 13. Coñecer os aspectos organizativos, económicos e de xestión en todos aqueles campos da profesión veterinaria
CEDVUSC 14. Coñecer as Normas e Leis do ámbito veterinario e os regulamentos sobre os animais e o seu comercio
CEDVUSC 15. Coñecer os dereitos e deberes do veterinario, facendo especial incidencia nos principios éticos

Competencias Específicas profesionais (saber facer)
D1VUSC 02. Recoller e remitir espécimes co seu correspondente informe
D1VUSC 05. Realizar estudos epidemiolóxicos e desenvolver programas de prevención, control e erradicación das enfermidades animais, con especial atención ás enfermidades de declaración obrigatoria e zoonoses
D1VUSC 08. Prescribir, manexar e administrar correctamente os medicamentos de uso veterinario
D1VUSC 11. Valorar e interpretar os parámetros produtivos e sanitarios dun colectivo animal, considerando os aspectos económicos, medioambientais e de benestar, buscando a súa optimización
D1VUSC 14. Realizar análise de riscos, incluíndo os medioambientais e de bioseguridade, así como a súa valoración, xestión e supervisión de sistemas de xestión da calidade
D1VUSC 15. Asesoramento e xestión, técnica e económica, de empresas de ámbito veterinario nun contexto de sostenibilidade
D1VUSC 16. Aplicar os métodos de identificación individual dos animais
D1VUSC 17. Realizar informe s técnicos propios das competencias veterinarias

Competencias Específicas Académicas (querer facer)
CEAVUSC 01. Analizar, sintetizar, resolver problemas e tomar decisións nos ámbitos profesionais do veterinario
CEAVUSC 02. Manter un comportamento ético no exercicio das súas responsabilidades ante a profesión veterinaria e a sociedadeo
CEAVUSC 04. Buscar e xestionar a información relacionada coa actividade do veterinario
CEAVUSC 08. Ser consciente da necesidade de manter actualizados os coñecementos, habilidades e actitudes das competencias profesionais mediante un proceso de formación permanente

COMPETENCIAS TRANSVERSAIS
CTVUSC 01. Capacidade para o razoamento e a argumentación
CTVUSC 02. Capacidade para obter información adecuada, diversa e actualizada por diversos medios, como información bibliográfica e Internet, e analizala dunha forma crítica
CTVUSC 03. Capacidade para elaborar e presentar un texto organizado e comprensible
CTVUSC 04. Capacidade para realizar unha exposición en público de forma clara, coherente e concisa
CTVUSC 05. Habilidade no manexo das TICs
CTVUSC 07. Capacidade para resolver problemas mediante a aplicación integrada dos seus coñecementos

Metodoloxía da ensinanza
As clases teóricas serán de tipo expositivo, de carácter obrigatorio e impartiranse nas aulas a un grupo completo. A súa duración será aproximadamente de 50 minutos. Darase o material teórico previamente á clase para na exposición a través de sistemas multimedia poder introducir problemas e preguntas que poñan a atención dos alumnos en casos reais que suceden na vida diaria nas explotacións. Ao achegarse un profesor á finalización dun bloque, realizaranse controis dunha duración aproximada a 15 minutos.
As clases prácticas realizaranse nas aulas de informática con grupos de 20 alumnos, cada un cun computador. Nas prácticas 1 e 2 aprenderán a manexar os datos e realizar gráficos en follas de cálculo; posteriormente introducirán os datos en R, onde aprenderán os comandos básicos para obter gráficos, valores descritivos das variables e a realizar probas estatísticas.
As dúas tutorías permitirannos presentar os boletíns que teñen que facer e poder corrixir os posibles erros que aparezan na súa realización.
Sistema de evaluación
Realizarase unha avaliación continua sobre os alumnos que se realizará da seguinte maneira:
Ao longo das exposicións dos temas efectuaranse pequenos controis aleatorios até un máximo de catro. Aplicaranse no momento en que un profesor termine de dar o seu parte nun bloque. Estes controis teñen a función de controlar a asistencia dos alumnos e valorar a súa aprendizaxe progresiva. Serán 3 ou catro preguntas curtas que buscarán posibles solucións ante posibles situacións asociadas aos temas dados. Valor individual até 0,5 puntos. Total dos controis aleatorios - 2 puntos.
Nas horas de tutoría presentaranse aos alumnos dous boletíns, un por parte de cada profesor. Para realizar estes boletíns forneceráselles aos alumnos un conxunto de datos relacionados con algunha enfermidade ou alteración dunha poboación animal da que os alumnos terán que descubrir a causalidade, detectar que factores están a influír, demostralo estatisticamente e presentar un informe coas recomendacións adecuadas para solucionar o problema. Entregarase a través da plataforma virtual. O valor de cada uns será de 4 puntos. Total dos boletíns - 8 puntos.
Os alumnos que mediante os controis e boletíns superasen os 5 puntos, superarían a materia sen necesidade de asistir ao exame teórico.
Os alumnos que non puidesen superar a materia a través dos controis e boletíns poderán realizar un exame tipo test ao final do curso. O seu valor, até 10 puntos, servirá para facer media co valor dos controis e boletíns.

Conservarase a asistencia a prácticas nos anos sucesivos. Os estudantes que teñan realizadas todas as prácticas non terán a abriga de repeti-las nos cursos seguintes.
Tempo de estudo e traballo persoal
Horas presenciais:
Teóricas: 30 h.
Prácticas: 13 h.
Tutorías: 2 h.
Total horas presenciais: 45 h.

Horas non presenciais:
Estudo individual: 37,5 h.
Elaboración dos boletíns: 20 h.
Revisión de bibliografía: 2 h.
Asistencia a charlas ou outras actividades recomendadas: 1 h.
Resolución de problemas: 5 h.
Realización de exames: 2 h.
Total de horas de traballo persoal: 67,5 h.

Total de horas empregadas polo estudante: 112,5 h.
Recomendacións para o estudo da materia
Para levar ben esta materia débese comprender ben cales son os conceptos verdadeiramente importantes, que deber ser tidos en conta ao preparar a materia, e que ademais serán de gran utilidade noutras materias. A realización das prácticas outra vez en casa pode ser de gran utilidade, e ademais axúdanos a ver como funciona un computador e a rede, ferramentas esenciais para a Epidemioloxía. Para iso as prácticas están colgadas na rede a través dun curso na plataforma virtual, incluíndo todos os materiais (guías, ficheiros de datos e gráficos) e poden ser utilizados en calquera computador conectado á rede, descargados etc..
Desde un punto de vista da realización dos boletíns, recoméndase aos alumnos que sexan xeneroso nos seus comentarios, que poden ser de maior valor que a resolución dunha simple análise estatística. É importante que utilicen os coñecementos que teñen e o sentido común para valorar os resultados obtidos nas diferentes probas.
Observacións
É recomendable ter uns coñecementos básicos de Matemáticas, que se impartiron na educación secundaria previa á entrada na Universidade, e tamén comprender as bases da Estatística, que os alumnos cursarían ao comezo do grao. Así mesmo, serán de gran utilidade un coñecemento xeral de informática, e máis en concreto sobre follas de cálculo, por exemplo Excel ou Calc (maneira de funcionamento, fórmulas...) e uns conceptos básicos sobre o funcionamento de programas estatísticos, como poden ser SPSS®, ou calquera outro tipo de programa estatístico comercial (Systat®, Statgraphics®?) ou gratuíto, tanto freeware como de código libre, (OpenStat, R, MacAnova...).
Uns coñecementos básicos de inglés tamén favorecen o desenvolvemento desta materia, xa que gran parte da bibliografía non ten tradución ao español.