P5102105 - Paleoambiente e arqueoloxía (Módulo Xeral) - Curso 2013/2014

Información

• Créditos ECTS
• Créditos ECTS: 3.00
• Total: 3.0
• Horas ECTS
• Clase Expositiva: 9.00
• Clase Interactiva Seminario: 12.00
• Horas de Titorías: 3.00
• Total: 24.0

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria Máster RD 1393/2007
• Departamentos: Edafoloxía e Química Agrícola
• Áreas: Edafoloxía e Química Agrícola
• Centro: Facultade de Xeografía e Historia
• Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
• Docencia e Matrícula: Primeiro Curso (1º 1ª vez)

Profesores

Nome	Coordinador
MARTINEZ CORTIZAS, ANTONIO MANUEL.	SI

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo /CLE_01	Ordinario	Clase Expositiva	SI	SI
Grupo /CLIS_01	Ordinario	Clase Interactiva Seminario	NON	NON
Grupo /TI-ECTS01	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON
Grupo /TI-ECTS02	Ordinario	Horas de Titorías	NON	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Inglés

Obxectivos da materia
O igual que o ambiente actual, calquera ambiente do pasado ten que ser considerado como un sistema dinámico de complexidade emerxente, produto das interaccións entre os subsistemas terrestres (litosfera, atmosfera, hidrosfera, biosfera), xogando a actividade humana un papel crecente nos cambios ambientais. Esta complexidade demanda unha visión interdisciplinar. Por iso, nesta asignatura preténdese introducir ós alumnos nos conceptos chave de cómo se leva a cabo o estudo dos ambientes pretéritos, as ferramentas dispoñibles na actualidade en diversas disciplinas, e amosar a complexa relación etnre a actividade humana e as transformacións da paisaxe.

Os obxectivos concretos son os seguintes:

- Introducir os conceptos teóricos sobre cambio ambiental e reconstrucción de ambientes pretéritos, mediante una aproximación sistémica

- Introducir as principais técnicas de datación absoluta e establecemento de cronoloxías en arquivos ambientais

- Presentar os aspectos metodolóxicos da toma e conservación de mostras de arquivos ambientais, así como describir sucintamente a enorme variedade de técnicas analíticas dispoñibles

- Resumir brevemente a natureza do sistema climático da Terra e os aspectos máis relevantes da evolución climática a distintas escalas de tempo

- Introducir as disciplinas das Ciencias da Terra relacionadas co rexistro arqueolóxico e ambiental: sedimentoloxía, xeomorfoloxía, edafoloxía, xeoquímica

- Introducir as disciplinas biolóxicas relacionadas co rexistro arqueolóxico e ambiental: paleobotánica e zooarqueoloxía

- Introducir a aportación da Antroploxía Física ó estudo das sociedades pretéritas

Contidos
- Introducción a investigación paleoambiental: paleoambiente, arquivos ambientais, sinais ambientais, reconstrucción paleoambiental, paleoambiente e arqueoloxía

- A cronoloxía: introducción as ténicas de datación absoluta, datación radiocarbónica, calibración, dendrocronoloxía, termoluminiscencia

- Introducción a toma e análise de mostras: toma de mostras, conservación de mostras, preparación de mostras, analíticas máis habituais

- Ciencias da Terra e Arqueoloxía: sedimentoloxía, xeomorfoloxía, edafoloxía, e xeoquímica aplicadas a contextos arqueolóxicos

- Paleoclimatoloxía: o sistema climático, evolución temporal do clima, cambio climático abrupto

- Paleobotánica: Palinoloxía, antracoloxía, carpoloxía, fitolitos

- Zooarqueoloxía: macro e microfauna, malacofauna, ictiofauna, avifauna

- Antroploxía Física: o corpo humano, paleodieta, enfirmidades, xenética, movilidade

- Actividade humana e transformacións da paisaxe: o exemplo do NW de España, ¿unha paisaxe cultural?

Bibliografía básica e complementaria
BUTZER, K.W. 1982. Archaeology as human ecology. Cambridge University Press, Cambridge, UK.

BUXÓ, R. y PIQUÉ, R. 2008. Arqueobotánica. Los usos de los plantas en la Península Ibérica. Barcelona: Ariel Prehistoria.

BUXÓ, R., Arqueología de las plantas. La explotación económica de las semillas y los frutos en el marco mediterráneo de la Península Ibérica, Barcelona, 1997.

CAMPILLO, D. 2001. Introducción a la paleopatología. Barcelona: Bellaterra arqueología

CHAIX, L y MÉNIEL, P. (2005). Manual de Arqueozoología. Barcelona

CRIADO BOADO, F.; MARTÍNEZ CORTIZAS, A. 2005. O modelo de formación dun xacemento arqueolóxico. F. Criado Boado & E. Cabrejas Domínguez (coords.). Obras públicas e patrimonio. Estudo arqueolóxico do Corredor do Morrazo. TAPA 41, p. 89-95. Santiago de Compostela: CSIC.

DAVIS, S. J. M. 1987. La arqueología de los animales. Barcelona: Ediciones Bellaterra.

DINCAUZE, D. 2006. Environmental Archaeology. Cambridge University Press. Cambridge, UK.
HARRIS, E.C. 1979. Principles of archaeological stratigraphy. Academic Press, London, UK.

HOLLIDAY, V. 2004. Soils in Archaeological Research. Oxford University Press. New York, USA.

MARTÍN SEIJO, M.; RICO REY, A.; TEIRA BRIÓN, A. PICÓN PLATAS, I.; GARCÍA GONZÁLEZ, I.; ABAD VIDAL, E. 2010. Guía de Arqueobotánica. Arqueoloxía/Guías Metodolóxicas. Xunta de Galicia

MARTÍNEZ CORTIZAS, A. 2000. La reconstrucción de paleoambientes cuaternarios: ideas, ejemplos y una síntesis de la evolución del Holoceno en el NW de la Península Ibérica. Estudos do Quaternário 3, 31-41.

MARTÍNEZ CORTIZAS, A. y MOARES DOMÍNGUEZ, C. 1995. Edafología y Arqueología. Estudio de yacimientos arqueológicos al aire libre en Galicia. Santiago de Compostela: Xunta de Galicia.

SCHAETZL R., ANDERSON, S. 2005. Soils. Genesis and Geomorphology. Cambridge University Press, Cambridge, UK.

SCHIFFER, M.B. 1987. Formation processes of the archaeological record. Albuquerque: University of New Mexico Press.

Competencias
Competencias específicas

CE-1. Elaboración da tesis de doutoramento. Implica o coñecemento e emprego, por parte do alumno, das regras que rixen a elaboración das tesis de doutoramento, no ámbito das humanidades, esto é, unha correcta expresión da linguaxe, a adecuada exposición e ordeación dos argumentos, o correcto uso das notas como instrumento para, entre outras cousas, recoñecer as débedas científicas contraídas, evitándose así incurrir en plaxio.

CE-2. Preparación e redacción de informes históricos

CE-3. Xestión de coleccións e museos

CE-4. Asesoramento en plans directores, plans especiais, traballo arqueolóxicos, etc.

CE-5. Xestión cultural

Competencias transversais

CT-1. Empregar bibliografía e ferramentas de búsqueda de recursos bibliográficos xerais e específicos, que incluen o acceso a internet, vendo as suas enormes posibilidades e potenciando a capacidade discriminatoria do alumno sobre os seus contidos.

CT-2. Xestionar de xeito óptimo o tempo de traballo e organizar os recursos dispoñibles, establecendo prioridades, camiños alternativos e identificando erros na toma de decisións.

CT-3. Pontenciar a capacidade de traballo en equipo, en entornos cooperativos, pluridisciplinares ou de alto nivel competitivo.

Metodoloxía da ensinanza
Se impartirán clases teóricas nas que se aportarán coñecementos básicos ó alumnado, complementadas con clases prácticas de seminarios e visitas de campo –no caso de que sexa factible. Na docencia teórica empregaranse medios audiovisuais como apoio a exposición oral.
Sistema de evaluación
Avaliación contínua:

- Seguimento do traballo do alumno na aula, laboratorio, saídas de campo, seminarios e titoría

- Entrega e/ou exposición dos traballos, resultados, informes, etc.

Avaliación do proceso de aprendizaxe:

- Exames escritos ou orais, que poderán incluir probas tipo test, probas de ensaio de formato diverso, preguntas de razoamento, preguntas tema e curtas, resolución de problemas e casos prácticos


Sistema de cualificación: expresado mediante cualificación final numérica de 0 a 10, segundo a lexislación vixente (Real Decreto 1125/2003 de 5 de setembro; BOE 18 de stembro).

Tempo de estudo e traballo persoal
Estudo autónomo (individual ou en grupo) 30 horas

Lecturas recomendadas (actividades de biblioteca) 12 horas

Preparación de presentacións, debates, etc. 4 horas

Outras tarefas asignadas polo profesor. 4 horas

Recomendacións para o estudo da materia
Se recomenda os estudantes que fagan uso da titoría para a resolución de calquera dúbida que xurda durante o estudo da asignatura. Ademáis, terán que asistir e participar activamente e realizar as tarefas que se lles encarguen. E tamén recomendable que fagan uso da bibliografía especializada, no so dos libros de texto senon tamén de artigos de investigación e divulgación científica.