Saltar ao contido principal
Inicio  »  Centros  »  Facultade de Xeografía e Historia  »  Información da Materia

P5102212 - Metodoloxía da historia das relixións prehistóricas e antigas (Módulo Historia do Mundo Clásico) - Curso 2013/2014

Información

  • Créditos ECTS
  • Créditos ECTS: 3.00
  • Total: 3.0
  • Horas ECTS
  • Clase Expositiva: 9.00
  • Clase Interactiva Seminario: 12.00
  • Horas de Titorías: 3.00
  • Total: 24.0

Outros Datos

  • Tipo: Materia Ordinaria Máster RD 1393/2007
  • Departamentos: Historia I
  • Áreas: Historia Antiga
  • Centro: Facultade de Xeografía e Historia
  • Convocatoria: 1º Semestre de Titulacións de Grao/Máster
  • Docencia e Matrícula: Primeiro Curso (1º 1ª vez)

Profesores

NomeCoordinador
GARCIA QUINTELA, MARCO VIRGILIO.SI
GONZALEZ GARCIA, FRANCISCO JAVIER.NON

Horarios

NomeTipo GrupoTipo DocenciaHorario ClaseHorario exames
Grupo /CLE_01OrdinarioClase ExpositivaSISI
Grupo /CLIL_01OrdinarioClase Interactiva LaboratorioNONNON
Grupo /CLIS_01OrdinarioClase Interactiva SeminarioNONNON
Grupo /TI-ECTS01OrdinarioHoras de TitoríasNONNON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

  • Castelán
  • Galego


  • Obxectivos da materia
    Dar a coñecer as fontes dispoñibles para o estudo das relixións antigas. Dado o contido xeral do máster insistirase nos aspectos rituais e nas formas de materialización das prácticas relixiosas.
    Dar a coñecer os métodos da historia das relixións aplicados as relixións da Antigüidade facendo fincapé na arqueoloxía do ritual.
    Proporcionar as ferramentas críticas necesarias para posibilitar unha comprensión profunda das dimensións pluráis das relixións da Antigüidade.
    Analizar aspectos chave das teorías interpretativas das relixións da antigüidade subliñando similitudes e diferencias coas teorías arquelóxicas (histórico-cultural, funcionalismo, estructuralismo, fenomenoloxía).

    Contidos
    TEÓRICOS:
    1. Coñecemento básico dalgunhas das relixións prehistóricas e antigas a partir de F. Díez de Velasco Homes, ritos, deuses. Introdución á historia das relixións. Madrid, 1995 (pp. 93-127 e 205-310), preparación por conta propia. Exame ao primeiro mes do comezo das clases.
    2. As relixións como sistema: a aproximación estructuralista ao fenómeno relixioso (G. Dumézil, C. Lévi-Strauss).

    PRÁCTICOS:
    1. Seminario: As relixións prerromanas da área indoeuropea da Península Ibérica: metodoloxía para o seu estudo.
    • A aproximación lingüística: teonimia parlante?
    • O relato tras a imaxe: da iconografía ao mito
    • Reconstruíndo ritos: sacrificios e outros rituais
    • Deuses, panteóns e etnias: multiplicidad relixiosa e personaxes divinos
    • Relixión indíxena e relixión romana: interación relixiosa, interpretatio romana
    2. Seminario: As pedras que falan: arqueoloxía da acción ritual na Idade do Ferro do NW peninsular.
    • Saír dos castros: que é un “santuario”.
    • Santa Mariña de Augas Santas: un modelo para armar.
    • Petroglifos da Idade do Ferro: a definición dos estilos e os problemas de interpretación dos motivos, patróns de localización.
    • Ou mal dás pías: antrópicas ou naturais / antrópicas e naturais, onde están, para que serven, o coñecemento sen obxecto, patróns de localización.
    • A arquitectura ambigua: características e definición, tipoloxía.
    • As rocas monumentalizadas, unha forma de arquitectura ambigua, os eixos cardinais como elemento de definición, patróns de localización.
    • Saunas da Idade do Ferro: modelos cantábrico e Douro-Miño, as Pedras formosas, da descrición intensiva á interpretación etnohistórica (modelos indo-europeos).
    • As dificultades da tradición historiográfica, contra o inexistencialismo en arqueoloxía. O que é, é, aínda que non saibamos para que serve ou como funcionaba.


    Bibliografía básica e complementaria
    BIBLIOGRAFÍA BÁSICA
    Blázquez, J.M. (et al.), Historia de las religiones en la Europa antigua. Madrid, Cátedra, 1994.
    Bremmer, Jan. N., La religión griega. Dioses y hombres: santuarios, rituales y mitos, Córdoba, 2006
    Bruit Zaidman, L. / Schmitt Pantel, P., La religión griega en la polis de la época clásica, Madrid, 2002
    Burkert, W., Cultos mistéricos antiguos. Madrid, 2005.
    Burkert, W., Greek Religion, Cambridge, 1985. Trad española actualizada Madrid, 2007 (original alemán actualizado en 2011).
    Díez de Velasco, F. Hombres, ritos, dioses. Introducción a la historia de las religiones. Madrid, 1995.
    Dumézil, G., La Religión romaine archaïque. París, 1961.
    García Quintela, M. V. Georges Dumézil (1898-1986), Madrid, 1999. Descargable en: http://www.academia.edu/1457559/1999_Dumezil_1898-1986_
    García Quintela, M. V. “El estructuralismo en Historia de las Religiones”, en M. C. Martín Ceballos y J. San Bernardino Coronil (eds.), Teoría de la historia de las religiones: las escuelas recientes, Sevilla, 2006, pp.69-122. Descargable en:
    http://www.academia.edu/1469424/2006_El_Estructuralismo_en_Historia_de_las_Religiones
    Marco Simón, F. “La religión indígena en la Hispania indoeuropea”. En Blázquez, J.M., Historia de las religiones en la Europa antigua. Madrid, 1994, pp. 313-400.
    Mikalson, Jon D., Ancient Greek Religion, Oxford, 2005
    North. J. A., Roman religion, Oxford, 2000.
    Olivares Pedreño, J. C., Los dioses de la Hispania céltica. Madrid, 2002.
    Prósper Pérez, B. M. Lenguas y religiones prerromanas del occidente de la Península Ibérica. Salamanca
    Scheid, J. Quand faire c’est croire. Les rites sacrificiels des romains. París, 2005.
    Scheid, J., La Religión en Roma. Madrid, 1991.
    Sopeña Genzor, G., Etica y ritual. Aproximación al estudio de la religiosidad de los pueblos celtibéricos. Zaragoza, 1995.

    BIBLIOGRAFÍA COMPLEMENTARIA

    SEMINARIO 1
    Almagro Gorbea, M. “La literatura tartésica. Fuentes históricas e iconográficas”. Gerión 23/1, 2005, pp. 39-80.
    Almagro Gorbea, M., “El culto al Héros Ktístes en Hispania prerromana: ensayo de mitología comparada”. En Fr. Delpech; M. V. García Quintela (eds.). Vingt ans après Georges Dumézil. Mythologie comparñee indo-européenne et idéologie trifonctionelle: bilans, perspectives et nouveaux domaines, Budapest, 2009, pp. 227-250.
    García Quintela, M. V., “El sacrificio humano adivinatorio céltico y la religión de los lusitanos”. Polis 3. 1991, pp. 25-37
    González García, F. J.; García Quintela, M. V., “De la Idolatría en el Occidente Peninsular Prerromano”. ’Ilu.Revista de Ciencias de las Religiones 10, 2005, pp. 27.62.
    Marco Simón, F., “Iconografía y mito en la Hispania céltica: la vía acuática al Allende”. En Fr. Delpech; M. V. García Quintela (eds.). Vingt ans après Georges Dumézil. Mythologie compareé indo-européenne et idéologie trifonctionelle: bilans, perspectives et nouveaux domaines, Budapest, 2009, pp. 211-225.
    Olivares Pedreño, J. C., “Religión romana y religión indígena en las ciudades de la Céltica hispana”. Lvcentvm XXI-XXII, 2002-2003, pp. 207-225.
    Olivares Pedreño, J. C., “Teónimos y fronteras étnicas: los lusitani”, Lvcentvm XIX-XX, 2000-2001, pp. 5-43.
    Olivares Pedreño, J. C., “Cultos romanos e indigenismo: elementos para el análisis del proceso de romanización religiosa en la Hispania Céltica”. Lvcentvm XXV, 2006, pp. 139-157.
    Sopeña Genzor, G., “Acerca de la amputación simbólica de la mano diestra como práctica simbólica. El caso de Hispania en la época de las guerras celtibértico-lusitanas”, Saldvie 8, 2009, pp. 271-283.
    Sopeña Genzor, G.; Ramón Palern, V., “Claudio Eliano y el funeral descarnatorio en Celtiberia: reflexciones críticas a propósito de Sobre la naturaleza de los animales x, 22”, Palaeohispanica 2, 2002, pp. 227-269.


    SEMINARIO 2
    Alfayé Villa, S. (2009) Santuarios y rituales en la Hispania Céltica. BAR-IS 1963. Oxford: Archaeopress.
    Alonso Romero, F. (2004) “La figura de mujer del petroglifo da Pena Furada (Figueiras, Santa Mariña de Lesa, Coirós, A Coruña)”. Anuario Brigantino 27, pp. 161-178.
    Arcelin, J.-P. ; Brunaux, P. (2003) “Un état des questions sur les sanctuaires et les pratiques cultuelles de la Gaule Celtique”. Gallia 60, pp.1-268.
    Arizaga, A.; Ayán, X.M. (2007) “Etnoarqueología del paisaje castreño: la segunda vida de los castros”, en F.J. González García (ed.), Los pueblos de la Galicia Céltica, pp. 445-531. Akal. Madrid.
    Ayán Vila, X.M.; Rodríguez Martínez, R.Mª.; González Ruibal, A.; González Pérez, L.; Arizaga Castro, Á.; Franco Fernández, M.A. (2007) “Un espacio monumental de la 2ª Edad del Hierro: el acceso SE al recinto superior de O Castro Grande de Neixón (Boiro, A Coruña)”, en A. Fanjul Peraza (coor.), Estudios Varios de Arqueología Castreña, pp. 189-209. Teverga: Instituto de Estudios Prerromanos y de la Antigüedad.
    Barandela Rivero, I.; Castro Pérez, l.; Lorenzo Rodríguez, J.M.; Otero, R. (2005) “Notas sobre los santuarios rupestres de la Gallaecia”. Minius 13, pp. 47-68.
    Barandela Rivero, I.; Lorenzo Rodríguez, J.M. (2011) “El culto a Santa Mariña en el norte de la Península Ibérica y sus conexiones con la Europa Atlántica”. Porta da aira: revista de historia del arte orensano 13, pp. 117-143.
    Barreiro, D., Criado-Boado, F., García, M.V., Parcero-Oubiña, C., Santos, M., (2009) “La arqueología del paisaje: una defensa innecesaria frente a un ataque inconsistente”, en http://digital.csic.es/handle/10261/17897
    Benito del Rey, L., Grande del Brío, R. (2000) Santuarios Rupestres Prehistóricos en el Centro Oeste de España, Salamanca: Librería Cervantes
    Bermejo Barrera, J.C. (2008) “Estrategias institucionales y retórica de la ciencia en un grupo de investigación arqueológica español: una contribución a la sociología de la ciencia”, Arbor 731, pp. 497-506
    Brulé, P. (2010) “Le sanctuaire est un sanctuaire”. Bandue 4, pp. 25-65.
    De Bernardo, P., García Quintela, M.V. (2008) “Población trilingüe y divinidades del castro de Lansbriga (NO de España)”, Madrider Mitteilungen 49, pp. 254-290.
    Dupré Raventós, X. ; Ribichini, S. ; Verger, S. (2008) Saturnia Tellus. Definizioni dello spazio consacrato in ambiente etrusco, italico, fenicio-punico, iberico e céltico. Actas del congreso internacional (10-12 noviembre 2004-Roma), pp. 12-26. Ed. Consiglio Nazionale delle Ricerche. Roma.
    Fernández Malde, A. (1993) “Petroglifos da Pena Furada (Figueiras, Coirós)”. Anuario Brigantino 16, pp. 15-24.
    García Quintela, M. V., Santos Estévez, M. (2000) “Petroglifos podomorfos de Galicia e investiduras reales célticas: estudio comparativo” Archivo Español de Arqueología 73, pp. 5-26.
    García Quintela, M. V., Santos Estévez, M. (2010) Sobre los petroglifos podomorfos y sus interpretaciones, Zephyrus LXVI, 227-235.
    García Quintela, M.; Seoane-Veiga, Y. (2011) “La larga vida de dos rocas ourensanas”. Archivo Español de Arqueología 84, pp. 243-266.
    García Quintela, M.V. (2009) “Sociedad y Religión en la Galicia Antigua: una historia del tiempo abolido”. Gerión 27 (2), pp. 79-105
    García Quintela, M.V; Santos Estévez, M. (2008) Santuarios de la Galicia Céltica. Ed. Abada. Madrid.
    Koch, M. (2005) “El Santuario dedidado a Berobreo en el Monte do Facho (Cangas, Galicia)”. Palaeohispánica 5, pp. 823-836.
    Llinares García, M. (2008) “El jinete y sus caballos: a propósito del relieve castreño de Formiguero (Aomeiro, prov. Ourense)”, Madrider Mitteilungen 49, pp. 229-237.
    Llinares García, M. (2009) “Interpretación y sobreinterpretación en la reconstrucción histórica: una reflexión sobre los petroglifos con podomorfos en Galicia”, Zephyrus 64, pp. 39-51. Ver además Llinares en Zephyrus 2011 pp. 207-210.
    López Cuevillas, F; Lorenzo Fernández, J. (1952) “Cuatro peñas con pilas, del sur de Galicia”. Cuadernos de Estudios Gallegos 7, pp. 5-54
    Bibliografía básica e complementaria
    .
    Monteagudo García, L. (1996) “La religiosidad gallaica: estela funeraria romana de Mazarelas (Oza dos Ríos, A Coruña), cultos astrales, priscilianismo y outeiros”. Anuario brigantino 19, pp. 11-118.
    Parcero Oubiña, C., Santos Estévez, M. y Criado Boado, F. (1998) “Rewriting landscape: incorporating sacred landscapes into cultural traditions”, World Archaeology 20, pp. 159-176
    Rodríguez Colmenero, A. (1999) O santuario rupestre Galacio-Romano de Panoias (Vila Real, Portugal). Novas achegas para a sua reinterpretaçao global. Ed. Breogán. Vila Real.
    Santos Estévez, M. (2005) “Sobre la cronología del Arte Rupestre Atlántico en Galicia”, Arqueoweb 7/2. http://www.ucm.es/info/arqueoweb/pdf/7-2/santos.pdf
    Santos Estévez, M. (2008) Petroglifos y paisaje social en la prehistoria reciente del Noroeste de la Península Ibérica. TAPA (Traballos de Arqueoloxía e Patrimonio) 38: Laboratorio de Arqueoloxía-Instituto de Estudios Gallegos Padre Sarmiento (CSIC). Santiago de Compostela.
    Santos Estévez, M; Seoane Veiga, Y. (2004) “Escavación no contorno dun petroglifo en A Ferradura”. Arkeos: Arte Rupestre, Pre-historia, Patrimonio 5, pp. 37-55.
    Santos, M.J.C. (2010a) “Santuarios rupestres no occidente da Hispania indo-europeia. Ensaio de tipologia e clasifiçao”. Palaeohispanica 10, pp. 147-172.
    Santos, M.J.C. (2010b) “Inscripciones rupestres y espacios sagrados del norte de Portugal: nuevos datos y contextualización”. En Celtic Religion across Space and Time (Ed. J. Alberto Arenas-Esteban). IX Workshop F.E.R.C.AN. Fontes Epigraphici Religionum celicarum Antiquarum.
    Santos, M.J.C. (2010c) “O Cabeço de Fráguas e a concepçâo de espaço sagrado na Hispania indo-europeia”. Iberografias 6, pp. 131-141.
    Schattner, T.G.; Suárez Otero, J.; Koch, M. (2006) “Monte do Facho (O Hío, prov. Pontevedra) 2004: informe sobre las excavaciones en el Santuario de Berobreo”. Palaeohispánica 6, pp. 183-223.
    Scheid J. (1997) “Comment identifier un lieu de culte? ” . Cahiers du Centre Gustave Glotz 8, pp. 51-59.
    Silva, A.C. da (2007) Pedra formosa : arqueologia experimental. Ed. Câmara Municipal de Vila Nova de Famalicão, Museu Nacional de Arqueologia. Vila Nova de Famalicão.
    Villa Valdés, Á. (2012) “Santuarios urbanos en la protohistoria cantábrica: Algunas consideraciones sobre el significado y la función de las saunas castrexas”. Boletín del Real Instituto de Estudios Asturianos 177, pp. 9-47.

    Competencias
    Coñecemento das características específicas das relixións antigas.
    Dominio dos métodos da historia das relixións en xeral e a súa aplicación ás temáticas concretas que se expón para o seu desenvolvemento nas clases.
    Capacidade de comentar os textos antigos relacionados coa materia.

    Metodoloxía da ensinanza
    O curso baséase en dous temas teóricos e dous seminarios monográficos nos que se alternarán as sesións de exposición de contidos polo profesor con seminarios de debate e comentario. Os alumnos, coa finalidade de propiciar o debate e a súa participación, deberán realizar, para cada seminario, as lecturas dalgúns dos traballos consignados na bibliografía.
    Sistema de evaluación
    A avaliación farase tendo en conta a participación (40% da nota final), a cualificación obtida no exame sobre contidos teóricos (30% da nota final) e no traballo de seminario (30% da nota final).
    O profesor da materia determinará o traballo obrigatorio en relación cos seminarios que deberán realizar os alumnos. A extensión do devandito traballo non superará as 4000 palabras.
    Dado que a avaliación é continua, a asistencia ás clases é obrigatoria; por iso, unha ausencia reiterada ás clases, superior ao 20%, implicará que o alumno non poderá ser avaliado.

    Tempo de estudo e traballo persoal
    Tempo de estudos e de traballo persoal que debe dedicar un estudante para superala:
    Actividades presenciais:
    Clases maxistrais................................8 horas
    Seminarios........................................16 horas
    Avaliación...........................................1 hora
    TOTAL..............................................25 horas

    Traballo do alumno
    Estudo autónomo, individual ou en grupo..................................................30 horas
    Lecturas para preparación de seminarios e redacción de traballos.................16 horas
    Outras tarefas propostas polo profesor.......................................................4 horas
    TOTAL...................................................................................................50 horas

    Recomendacións para o estudo da materia
    Recoméndase un traballo continuo dentro da materia; dado o carácter de seminarios de debate e comentario dunha parte das horas presenciais, resulta moi conveniente que os alumnos traballen semanalmente os temas e lecturas previamente marcados polo profesor.