541302 - Farmacognosia (3º CURSO) - Curso 2012/2013

Información

Outros Datos

• Tipo: Materia Ordinaria RD 1497/1987
• Departamentos: Farmacoloxía
• Áreas: Farmacoloxía
• Centro: Facultade de Farmacia
• Convocatoria: Segundo Cuadrimestre
• Docencia e Matrícula: null

Profesores

Nome	Coordinador
CALLEJA SUAREZ, JOSE MARIA.	NON
GATO GONZALEZ, Ma ANGELES.	NON
Lamela Gonzalez, Manuel.	NON

Horarios

Nome	Tipo Grupo	Tipo Docencia	Horario Clase	Horario exames
Grupo L11	Horarios	Laboratorio	NON	NON
Grupo A (Letras A-I)	Ordinario	Teóricos	SI	SI
Grupo B (Letras J-Z)	Ordinario	Teóricos	SI	SI
Grupo L01	Ordinario	Laboratorio	NON	NON
Grupo L02	Ordinario	Laboratorio	NON	NON
Grupo L03	Ordinario	Laboratorio	NON	NON
Grupo L04	Ordinario	Laboratorio	NON	NON
Grupo L05	Ordinario	Laboratorio	NON	NON
Grupo L06	Ordinario	Laboratorio	NON	NON
Grupo L07	Ordinario	Laboratorio	NON	NON
Grupo L08	Ordinario	Laboratorio	NON	NON
Grupo L09	Ordinario	Laboratorio	NON	NON
Grupo L10	Horarios	Laboratorio	NON	NON
Grupo L12	Horarios	Laboratorio	NON	NON
Grupo L13	Horarios	Laboratorio	NON	NON
Seminario A (Letras A-I)	Ordinario	Prácticos	SI	NON
Seminario B (Letras J-Z)	Ordinario	Prácticos	SI	NON

Programa

Existen programas da materia para os seguintes idiomas:

Castelán

Galego

Inglés

Obxectivos da materia
• Proporcionar os coñecementos básicos sobre a obtención, conservación e análise das materias primas de orixe vexetal que son utilizadas na elaboración de medicamentos.
• Sentar os alicerces da Fitoquímica abordando o estudo dos principais grupos nos que se poden englobar as diferentes substancias responsables de actividades farmacolóxicas.
• Estudar monograficamente, aplicando os coñecementos desenvolvidos nos puntos anteriores, as drogas máis importantes dende o punto de vista químico, farmacolóxico e terapéutico.

Contidos
Concepto de Farmacognosia.- Concepto de droga.- Evolución histórica.- Situación actual e futuro de la Farmacognosia.
Fontes de Obtención de Drogas
Drogas de orixe vexetal: Plantas silvestres.- Plantas cultivadas.-
Drogas de orixe animal: Obtención de principios activos a partir de órganos animais.
Obtención e conservación de drogas: Recolección.- Desecación: Estabilización.- Almacenamento
Recoñemento de drogas
Caracteres organolépticos.- Caracteres morfolóxicos.- Caracteres histolóxicos.- Caracteres químicos
Extracción de principios activos das drogas
Métodos.- Separación fraccionada de constituíntes
Control de calidade de drogas
Mostraxe.- Sortes comerciais.- Contaminación de drogas

Compostos procedentes do metabolismo primario
Glícidos: Xeneralidades.- Clasificación.- Osas e ósidos: características xerais.- Extracción.-. Valoración.-.
Poliósidos: Características xerais.- Clasificación.- Distribución na natureza.- Extracción.- Valoración
Lípidos: Clasificación - Ceras vexetais.
Compostos nitroxenados: Heterósidos cianoxenéticos.- Glicosinolatos.- Enzimas
Compostos procedentes do metabolismo secundario
Fenois simples e ácidos fenólicos.- Cumarinas e lignanos
Flavonoides e antocianos: Taninos
Quinonas e naftoquinonas: Mono, sesqui e diterpenos. Iridoides.
Resinas: Látex
Triterpenos e Esteroides. Saponósidos: alcaloides
Drogas con principios activos sobre o sistema nervioso central
Hipnoanalgésicos: Froitos de durmideira. Opio
Analxésicos, antipiréticos, antiinflamatorios: casca de sauce.- Harpagofito Cravo de especia
Sedantes: raíz de valeriana.- Sumidade de Pasiflora.- Tila.- Antidepresores: Sumidade de Hipérico.
Estimulantes: Noces de Kola.- Outros estimulantes: Drogas con estricnina
Psicotomiméticos: Cáñamo indiano.- Outras drogas

Drogas con principios activos sobre o sistema nervioso periférico
Anestésicos locais: Follas de Coca
Inhibidores da unión neuro-muscular: Curares
Drogas con principios activos sobre o sistema nervioso autónomo
Simpaticomiméticos: Sumidade de Efedra.- Catha edulis
Simpaticolíticos: Raíz de Rauwolfia
Adrenolíticos: Cornello de centeo.- Casca de yohimbe
Parasimpatomiméticos: Directos: Amanita muscaria.- Follas de xaborandi.- Inhibidores de la colinesterasa: Faba de Calabar
Parasimpaticolíticos: Follas de Belladona, Beleño e Estramonio
Estimulantes ganglionares e ganglioplégicos: Follas de Tabaco.- Cicuta
Drogas con principios activos sobre o aparato cardiovascular
Cardiotónicos: Características xerais do grupo. Follas de dixital.- Outras drogas con actividade cardiotónica
Vasoconstritores e vasoprotectores: Folla de Hammamelis.- Castiñeiro de Indias.- Xibarda
Vasodilatadores: Folla de pervinca.- Folla Xinkgo
Drogas con principios activos sobre o aparato respiratorio
Antisépticos respiratorios: Filodios de Eucalipto.- Esencia de Niaoulí.- Tomiños.
Expectorantes e Balsámicos: Bálsamo de Tolú.- Benxuí.- Raíz de Polígala.- Raíz e rizoma de Regalicia.- Raíces de Ipecacuana
Drogas con principios activos sobre o aparato renal
Antisépticos urinarios: Folla de Gaiuba.- Folla de Buchu.- Diuréticos: drogas con actividade diurética.
Antiinflamatorios prostáticos: Sabal.- Pygeum
Drogas con principios activos sobre aparato dixestivo
Laxantes e purgantes: Osmóticos: Maná.- Mucilaxinosos. Sementes de Plantago.- Agar-Agar
Antraquinónicos: Rizomas de Ruibarbo.- Follas de Sen.- Cáscara Sagrada.- Casca de Frángula.- Áloes
Oleosos: Aceite de Rícino.- Resínicos
Antidiarreicos: Raíz de Ratania.- Outras drogas
Carminativos: Froitos de Anís verde e Anís estrelado.- Cascas de Canela
Antiespasmódicos: Manzanillas.- Menta.- Melisa
Colagogos e coleréticos: Folla de Boldo.- Rizoma de Cúrcuma.- Folla Alcachofa.
Hepatoprotectores: Froitos de Cardo mariano
Tópicos cutáneos
Emolientes: Sementes de Lino.- Flor de Malva.- Raíz de Altea.- Adstrinxentes: Folla de Hammamelis.- Ratania.- Bugallos.
Cicatrizantes: Flores de Árnica.- Sumidade de Hidrocotile
Rubefacientes: Sementes de Mostaza.- Romeu.- Trementina de piñeiro.- Alcanfor
Drogas con principios activos quimioterápicos
Antibióticos: Plantas superiores produtoras de Antibióticos.
Antineoplásicos: Rizoma de Podofilo.- Vinca.- Teixo. Camptotheca
Antipalúdicos: Casca de Quina. Amebicidas: Emetina. Insecticidas: Pelitres.
Drogas que actúan sobre el metabolismo e hormonas
Antidiabéticos: Goma guar.- Outras drogas
Antigotosos: Bulbo de Cólchico
Inmunoestimulantes e Adaptóxenos: Raíces de Ginseng.- Raíz de Eleuterococo.- Echinacea

Bibliografía básica e complementaria
LIBROS
R.R. Paris et H: Moyse: Matiere Medicale. Masson et Cie. 3 vol. 1971-77
J. Bruneton: Farmacognosia, Fitoquímica, Plantas medicinales. Edit. Acribia, 1991
Bruneton, J.: Pharmacognosie, Phytochimie, Plantes medicinales. 3ª edición Edit. Tec&Doc. Paris1999
Bravo Díaz, Luis: Farmagonosia 1ª. Edicion, Elsevier España. 2003
Trease-Evans: Farmacognosia. 13ª Edición. Interamericana- McGraw Hill, 1991
M. Rombi: 100 plantes medicinales. Edit. Romart, 1991
Fitoterapia: Vademecum de prescripción. Citape S.L. 1994
Villar del Fresno, A. (Editor): Farmacognosia General. Editorial Síntesis, 1999
S. Cañigueral, R Vila, M. Wichtl: Plantas medicinales y drogas vegetales para infusión y tisana. Edit. OEMF Internacional, 1998
Blumenthal, M. Therapeutic guide to herbal medicines. American Botanical Council, 1998
Worlg Health Organization
Selected medicinal plants. Vol 1 e 2. Ginebra, 1999

WEBS DE INTERESE
Phytochemical and Ethnobotanical Databases
Botany, Database and Pictures
Common Name - Index
ESCOP
Fitoterapia
Herb Research Foundation - Herbs and Herbal Medicine for Health
Herbal Education Catalog
HerbMed
Listing index plants

Competencias
É necesario que os alumnos:
• dispoñan de preparación e coñecementos de Botánica, tanto de conceptos xerais como de sistemática, fundamentalmente relacionado con plantas medicinais;
• posúan coñecementos básicos de Química Orgánica;
• teñan cursado ou estean cursando simultaneamente Farmacoloxía I;
• ademais, sería aconsellable que cursen simultaneamente Química Farmacéutica.

Metodoloxía da ensinanza
Aulas teóricas
As clases teóricas desenvolveranse seguindo o calendario establecido pola Facultade, a razón de catro horas semanais. A duración será de aproximadamente 50 minutos.
A ficha deberá entregarse nos primeiros días de clase.
O programa desenvolverase integramente.

Aulas prácticas
As clases prácticas, de carácter obrigatorio para acceder ao exame de teoría, teñen unha duración dunha semana e desenvolveranse en xornadas de mañá e tarde segundo os grupos remitidos polo Decanato da Facultade.
Os alumnos que teñan realizado e aprobado as prácticas en cursos anteriores están exentos, aínda que aqueles que desexen realizalas de novo, deberán comunicarllo ao Profesor para a súa organización.
Lémbrase a obrigatoriedade de vir provido de bata de laboratorio
Prégase puntualidade

Seminarios
Terán lugar un día á semana (este curso todos os venres) e neles comentaranse cuestións que non teñan sido comprendidas nas aulas de teoría, así como aqueles temas que cuxa lembranza sexa conveniente para o mellor coñecemento da materia.
Ao comezo do curso, os alumnos que o desexaren, inscribiranse nun programa para realizar e expor os resultados dun traballo proposto polo Profesor, e que tratará sobre algún dos seguintes aspectos:

1. Deseño de procesos de separación dunha serie de principios activos xenéricos presentes nunha droga, en función das súas características fisicoquímicas. Avaliaranse as vantaxes e desvantaxes de cada un dos métodos de separación deseñados, así como tamén das diferentes técnicas de extracción utilizadas.
2. Iniciación ao coñecemento organoléptico e morfolóxico de drogas.
3. Identificación da natureza dos principios activos illados, segundo os procedementos aos que se recorreu para a súa extracción das drogas.
4. Illamento de principios activos específicos e aplicación de diferentes reaccións para o seu recoñecemento.
5. Selección dunha serie de reactivos para o screening fitoquímico das drogas.
6. Preparación hipotética dunha fórmula, segundo os compoñentes elixidos, para a elaboración dun medicamento, indicando as súas posibilidades terapéuticas, as súas posibles interaccións e contraindicacións, doses que se van utilizar...
7. Dedución das aplicacións terapéuticas de diversas formulacións galénicas

En todas as situacións, o traballo e os seus resultados teñen que ser axeitadamente razoados e xustificados.
A cualificación obtida na presentación do traballo formará parte da nota final do alumno.

Sistema de evaluación
A cualificación final da materia realizarase tendo en conta:
- A asistencia e a participación no desenvolvemento das clases teóricas;
- A actitude, interese, aplicación e cualificación na realización das clases prácticas;
- A participación e calidade dos traballos realizados e presentados nos seminarios;

Cualificación do exame teórico
Será un único exame que comprenderá un conxunto de preguntas (10-20) de resposta breve e o desenvolvemento en extenso dun ou varios temas.

Prégaselle ós alumnos que se vaian presentar ó exame teórico, que entreguen no Departamento (con, como mínimo, 24 horas de antelación á data do exame) un papel co seu nome e apelidos, coa finalidade de programar aulas e número de exames.

O alumno deberá traer o DNI ou documento identificativo.
Nas listas coas cualificacións obtidas, fixarase o horario e os días hábiles para a revisión de exames.

Tempo de estudo e traballo persoal
De acordo coa distribución en créditos desta materia (6 créditos teóricos, 1,5 créditos de prácticas de laboratorio e 1,5 créditos de seminarios) son en total 9 créditos (90 horas), tempo que comparte o alumno co profesor ao longo do cuadrimestre.
De acordo coas novas directrices derivadas da declaración de Bolonia e seguintes, o valor horario que se debe asignar aos novos créditos, homologables no espazo común europeo, é de 25-30 horas/crédito. Segundo isto, os 9 créditos actuais poderíanse converter en 270 horas de traballo e estudo para adquirir unha formación que permita superar esta materia. Se a esas 270 horas totais, restámoslles as 90 que comparte co profesor, os alumnos dispoñen de 180 horas para dedicalas ao estudo e traballo persoal; tempo abondo para superar esta materia.

Recomendacións para o estudo da materia
A Farmacognosia, como é unha disciplina que recolle coñecementos doutras moitas ciencias, require un bo coñecemento de ciencias afíns e boas aptitudes para relacionar coñecementos.