DIRECTRICES PROPIAS DA UNIVERSIDADE DE SANTIAGO DE COMPOSTELA E PROCEDEMENTO DE ELABORACIÓN DOS PLANOS DE ESTUDIO.

(Claustro universitario do 16 de xuño de1997).

1. Principios xerais

 A reforma dos planos de estudio e a implantación de novas titulacións constitúen unha ocasión histórica para reconsiderar os deseños curriculares, tanto na súa estructura como nos seus contidos, atendendo ás demandas da sociedade e a inaprazable necesidade de superar as eivas pedagóxicas do ensino universitario, que tanto profesores como alumnos veñen denunciando dende hai tempo.

 Neste senso, os principios que se seguiron no traballo da Comisión de Titulacións son os seguintes: 

1. Intentar satisfacer as demandas sociais de formación de profesionais cualificados: actualizando os contidos e a forma de dispensalos, incorporando as posibilidades de realizar prácticas en institucións e empresas, e traballos de investigación ou académicos dirixidos, e de establecer convenios de intercambio de estudiantes con outras universidades. 

2. Disminuír a carga lectiva para promover o traballo individualizado dos alumnos e facilitar o desenvolvemento da capacidade de aprendizaxe autónoma, elemento fundamental para a súa posterior adaptación aos requirimentos dun mercado de traballo cambiante e ao dinamismo interno dos propios saberes científicos. Isto implicaría unha participación máis activa dos estudiantes no proceso de aprendizaxe e a superación de prácticas tradicionais como a proliferación dos apuntamentos, o escaso índice de lectura, etc. 

3. Dotar de flexibilidade curricular, que se traduza na existencia das oportunas pasarelas entre titulacións afíns, na interdisciplinariedade dos contidos, e na posibilidade, para o alumno, de configuración individualizada do seu itinerario académico. 

4. Redistribuír a carga lectiva, dando maior peso ás clases prácticas e axeitándoas á diferente natureza das diversas disciplinas.  

5. Articular o principio de optatividade coa necesaria coherencia interna dos curricula. Un instrumento particularmente apropiado para tal efecto é a estructuración dos planos de estudios en diferentes especialidades naqueles casos en que se considere conveniente. 

6. Compatibilizar a autonomía dos centros na elaboración dos planos, en atención á súa especificidade, coa existencia dun marco global, aprobado polo Claustro, que proporcione criterios básicos homoxéneos para o conxunto das titulacións.  

2. Directrices propias da Universidade 

1. Número total de créditos para a obtención dun título

1. No número total de créditos que debe cursar o alumno para a obtención dun título contabilízanse tódolos requisitos necesarios (incluído a proba final ou proxecto fin de carreira se existen) para a expedición do título. O número de créditos de cada actividade debe estar en correspondencia coa importancia que se lle desexa dar na formación do alumno, que será a referencia para o cómputo da adicación do profesorado.
2. Naquelas titulacións suxeitas a directrices comunitarias, non se establecen directrices adicionais, senón que bastará co disposto por aquelas.
3. No resto da titulacións:

- para as diplomaturas: entre 180 e 198 créditos. En casos debidamente xustificados perante a Comisión de Titulacións, podería ampliarse ata 216 créditos.

- para as licenciaturas de primeiro e segundo ciclo: 300 créditos, excepcionalmente ampliables ata 330.

- para as licenciaturas de só segundo ciclo: entre 120 e 132 créditos.

- para as titulacións técnicas, dada a súa especificidade, os límites poderían situarse entre 180 e 225 créditos, para as de primeiro ciclo; entre 300 e 375 para as de primeiro e segundo ciclo, e entre 120 e 150 para os segundos ciclos de titulacións técnicas de primeiro e segundo ciclo. 

2. Número máximo de créditos e materias por curso académico. 

Non se establece un número máximo de créditos por curso académico, nin se fixa un número mínimo de cursos académicos para a obtención dos títulos. Ámbolos dous extremos poderán ser determinados polos centros, aínda que se recomenda deixar liberdade aos estudiantes para a elección do número de créditos que realicen cada ano, e, polo tanto, do número de anos para acadar o título. Sen embargo, recoméndase unha estructura do plano de estudios co menor número posible de materias por ano académico, das que non máis de seis deberían cursarse simultaneamente. 

3. Porcentaxe de créditos en materias obrigatorias, optativas e de libre elección.

1. A porcentaxe de créditos de libre elección polo alumno estará comprendido entre o 10% e o 12% da carga lectiva total; recoméndase aos centros a elaboración dunha lista, con carácter orientativo para o alumno, daquelas materias que considere máis axeitadas para o seu itinerario académico.

2. A porcentaxe de créditos optativos que debe cursar cada alumno estará comprendida entre o 10% e o 30% da carga lectiva global do alumno. O plano de estudios pode establecer orientacións (ou especialidades), que se poden configurar mediante a esixencia de cursar unhas materias optativas concretas (créditos vinculados), máis un número de créditos optativos a elixir entre un grupo determinado de materias e o resto de créditos optativos sen nengún tipo de condicionamento. O número de créditos optativos que ten que cursar o alumno entre vinculadas á opción e os optativos a elixir entre o grupo establecido para esa opción non debe superar o 20% da carga lectiva global que ten que cursar o alumno aínda que se considera suficiente unha porcentaxe próxima ó 15%. En todo caso, o deseño permitirá que se poidan cursar calquera das especialidades cunha oferta de créditos entre troncais, obrigatorias e optativas que non supere a cifra que resulte de incrementar nun 25% a carga lectiva mínima fixada nas directrices propias da titulacións de que se trate. Esto non limita a oferta de materias optativas, no caso de que existan medios materiais e humanos suficientes nas distintas áreas. Tendo en conta os actuais planos de estudio e os obxectivos de superar carencias das titulacións da Universidade de Santiago e atendendo a criterios de desenvolvemento e renovación, a comisión de elaboración dun plano de estudios poderá solicitar previamente á Comisión de Titulacións, mediante a presentación dunha breve memoria xustificativa, configurar orientacións ou especialidades alterando os límites que se fixan neste apartado, unha vez aprobado pola Comisión de Titulacións poderá elaborarse a proposta concreta do plano de estudios. 

En ningún caso se autorizará unha orientación ou especialidade que poidera solaparse cunha titulación ou especialidade doutro plano de estudios desta Universidade. 

4. As materias troncais con denominación e descritores coincidentes para varias especialidades oficiais ou incluso titulacións, que se impartan nun mesmo centro, estructuraranse de forma idéntica nas distintas titulacións ou especialidades. Os planos de estudio que se desenvolveran a partir de antigas especialidades e que, se corresponden a unha mesma rama deberán ter, a lo menos, nos dous primeiros anos académicos un elevado número de disciplinas troncais e obrigatorias comúns e estudiarase a posibilidade de que as troncais e obrigatorias ou optativas dunha titulación sexan tamén optativas doutras. Deste forma facilítase ós alumnos a posibilidade de acceso entre diferentes titulacións ou especialidades e un mellor aproveitamento dos recursos.Os diferentes planos de estudio que conducen á mesma titulación dentro da USC terán unha distribución idéntica da troncalidade, e procurarase que a obrigatoriedade sexa o máis coincidente posible.
5. Número de optativas que pode ofertar unha titulación.

Cada plano de estudios irá acompañado dun estudio dos medios humanos e de infraestructura que necesitaría o devandito plano, comparándoo cos medios que posúe actualmente o centro correspondente. Os planos de estudio poderán incluír unha relación de materias optativas que poderían impartir as universidades, de tal forma que a oferta académica anual poderá ser modificada o inicio de cada curso académico. En todo caso estímase suficiente unha oferta de entre 2 e 2,5 créditos por cada crédito que debe cursar o alumno. Procurarase que as materias troncais, obrigatorias e optativas de titulacións afíns sexan consideradas materias optativas. 

    6.  Informe da Comisión de Titulacións do Claustro en relacións aos planos de estudio

Os proxectos de planos de estudios elaborados polos centros deberán contar cun informe da Comisión de Titulacións do Claustro antes de ser presentados á Xunta de Goberno para a súa aprobación e posterior remisión ao Consello de Universidades.  

3. Procedemento de elaboración dos Planos de Estudios 

1. O anteproxecto do plano de estudios será elaborado, no centro que dispensa esa titulación, por unha comisión elixida pola xunta do centro ou, de ser o caso, de sección, na que estarán representados os estamentos implicados.

Este anteproxecto debe:

1. Organizar disciplinas troncais en materias concretas, de ser o caso, e determinar as materias obrigatorias e optativas, dentro das porcentaxes establecidas polo Claustro, especificando:

- denominación

- carácter (troncal, obrigatorio ou optativo)

- número de créditos teóricos e prácticos que deben relexa-lo esforzo que o alumno debe realizar para supera-lo programa previsto: As materias que integran o plano de estudios, xa se trate de troncais, obrigatorias ou optativas, non poderán ter unha carga lectiva menor de 4,5 créditos, se se trata de cuadrimestrais, ou de 9 créditos, se se trata de anuais. A dita previsión non será de aplicación a aquelas materias troncais que, excepcionalmente, e polo seu carácter singular e específico, foron obxecto, nas correspondentes directrices xerais propias, dunha carga lectiva de dous ou tres créditos. O número de créditos teóricos de cada materia tenderá a ser múltiplo de 1,5 para as cuadrimestrais e de 3 para as anuais.

- contidos básicos. Tamén se especificará o tipo de practicas a que se refiren os correspondentes créditos: problema/encerado, laboratorio, seminario, presentación de casos, traballos de campo, traballos en institucións ou empresas, prácticas de arquivos, traballos personalizados… Sen que isto signifique renunciar a ningunha das melloras que se considere oportuno contemplar, é necesario facer a programación de cada materia de tal forma que a docencia poida ter a calidade suficiente cos medios actuais.

- área/s de coñecemento a que corresponde a docencia.

2. Establecer, de ser o caso, unha progresión razoable da aprendizaxe, distribuíndo materias por cursos académicos, así como as eventuais incompatibilidades ou prelacións entre materias ("materias chave") e a porcentaxe de créditos entre troncais e obrigatorios que ten que ter superado o alumno con anterioridade ó inicio do segundo ciclo (se non se indica nada, a porcentaxe mínima é o 60%).
1. Determinar, de ser o caso, o número máximo de créditos que debe cursar o alumno en cada curso académico ou o número mínimo de anos académicos para obter a titulación.
2. Fixar criterios para contabilizar como créditos, de ser o caso,
3. - traballos de campo

   - prácticas en empresas ou en institucións

   - traballos de investigación ou académicos dirixidos

   - estancias noutras universidades

   - outras actividades

6. Establecer, de ser o caso, a esixencia dunha proba xeral ou proxecto fin de carreira. O número de créditos asignados a esta proba xeral ou proxecto fin de carreira debe corresponderse coa relevancia que se lle desexa dar na globalidade da titulación, e contabilizaranse como parte dos créditos que debe superar o alumno.
7. Á hora de establecer a obrigatoriedade de tal requisito, o centro debe ter a garantía de que conta cos medios mínimos necesarios para que todos os alumnos poidan titularse.
1. No caso de que o plano de estudios contemple materias de carácter clínico ou experimental que agrupen diversas submaterias de diferentes áreas que se imparten e se avalían de forma sucesiva e non-simultánea, dado que o seu desenvolvemento non significa un aumento do número de materias que se deben impartir e avaliar simultaneamente, poderanse dividir para os efectos internos en materias separadas tanto para a matrícula como para a cualificación, aínda que o número de créditos de cada submateria sexa inferior a 4,5 créditos.
7. Xustificar razoadamente o número de créditos nos casos contemplados no apartado 2.1 das "Directrices xerais propias da Universidade."
8. Elaborar unha proposta de PDA en función dos recursos humanos e materiais dispoñibles para poñer en funcionamento a titulación. Esta proposta debe incluír unha breve memoria que especifique a secuencia para o cambio do plano vixente ao plano reformado coa evolución da carga docente de cada área.

i. Táboa de adaptacións dos planos vixentes ao novo plano de estudios. En todo caso, aos alumnos que teñan cursado parte dos seus estudios por un plano de estudios renovado e se adapten a un plano novo seranlles adaptados un número de créditos non inferior ó 95% dos créditos cursados. Os créditos superados que non teñan encaixe no novo plano de estudios seranlles considerados como créditos de libre elección ou optativos.

 

2. No caso de planos de estudios correspondentes a titulacións de nova implantación, o anteproxecto de plano de estudios será elaborado por unha comisión técnica nomeada polo Rector, oída a Xunta de Goberno. 

3. A comisión encargada de elaborar o anteproxecto obterá información dos departamentos que poidan estar implicados e considerará as propostas e ideas que reciba de calquera sector da comunidade universitaria. 

4. Notificaranse ao Consello Social os períodos de elaboración dos anteproxectos para que lles dea publicidade, co fin de que as entidades públicas e privadas que estean interesadas poidan facer achegas que crean oportunas. 

5. A comisión que elabore o anteproxecto poderá obter aqueles informes que considere pertinentes. 

3.6 No texto do anteproxecto figurarán todas as propostas formuladas no seo da comisión, tanto as maioritarias como as minoritarias. Unha vez elaborado, será remitido ao Vicerrectorado de Ordenación Académica e Titulacións, que o fará chegar a todos os centros co fin de que o coñezan e o dean a coñecer aos departamentos adscritos a él para a presentación das obxeccións e melloras que consideren oportunas. Ó mesmo tempo o centro distribuirá o anteproxecto entre o seu profesorado e entre os representantes dos estudiantes na xunta de centro. 

7. O Consello Social daralle tamén publicidade, para que os profesionais, as súas asociacións, as institucións e as entidades públicas e privadas poidan coñecelo. 

8. Nun prazo de quince días lectivos presentaranse na secretaría do centro respectivo (agás no caso de titulacións de nova implantación, caso no cal se presentarán no Vicerrectorado de Organización Académica e Titulacións) as alegacións, suxestións, achegas, ou propostas que, desde eses distintos ámbitos, poidan chegar á comisión de centro ou á comisión técnica. Esta deberá ordenalas, estudialas, e emitir un informe e proposta de cada unha delas. 

9. O anteproxecto, así como as alegacións e os posteriores informes e propostas da comisión sobre as devanditas alegacións, será elevado á xunta de centro para o seu debate e aprobación. O texto resultante será o proxecto de plano de estudios, que pasará a informe da Comisión de Titulacións do Claustro. 

10. A Comisión de Titulacións emitirá un informe sobre o proxecto, no que se avaliará o cumprimento das directrices xerais comúns e das propias de cada título, así como o seu axeitamento aos criterios e directrices propias da Universidade establecidas polo Claustro. 

11. O proxecto, co informe da Comisión de Titulacións, pasará á Xunta de Goberno para a súa aprobación definitiva e posterior remisión ao Consello de Universidades para a súa homologación, segundo o disposto no R.D. 1498/87 do 27 de novembro (BOE do 14 de decembro de 1987). 

4. Comisión de Seguimento 

Unha Comisión de Seguimento dos planos de estudios nomeada pola Xunta de Goberno entre os membros da Comisión de Titulacións do Claustro, encargarase do seguimento, evolución e análise do cumprimento dos mesmos e fará as suxerencias de modificación que considere oportunas (en concreto, poderá facer propostas de adaptación dos planos de estudio en relación co número mínimo de créditos por disciplina e do número máximo de disciplinas por curso).

En todo caso, se a Comisión considera que a resposta do Centro ás suxerencias de modificación non é satisfactoria pode plantexar á Xunta de Goberno a necesidade de que o Vicerrectorado de Ordenación Académica e Titulacións inicie o procedemento establecido nos apartados 3.8, 3.9, 3.10 e 3.11. 

5. Calendario 

Aqueles centros que imparten titulacións que dispoñan de directrices propias e queiran implantar un novo plano de estudios nun determinado curso, deben ter en conta o seguinte calendario orientativo:

1. En outubro do curso anterior: elaboración do anteproxecto de Plano de estudios pola comisión de centro ou pola comisión técnica, segundo corresponda.
2. En novembro: informe público e presentación de alegacións e suxestións polos centros, departamentos, colexios profesionais e outras institucións públicas ou privadas.
3. En decembro: proposta do proxecto de plano de estudios pola xunta de centro.
4. En xaneiro do ano en que se pretende implantar: informe técnico emitido pola Comisión de Titulacións do Claustro.
5. En febreiro: aprobación do plano de estudios, se procede, pola Xunta de Goberno da Universidade.
6. En marzo: remisión do plano de estudios ao Consello de Universidades e, dentro do prazo legalmente estipulado, homologación, se procede, do plano polo antedito Consello de Universidades. 

En todo caso, tendo en conta que o Consello de Universidades dispón de seis meses de prazo para a homologación dun plano de estudios, é necesario que a Xunta de Goberno poida aprobalo en febreiro para poder remitilo en marzo.  

MARCO LEXISLATIVO SOBRE A ELABORACIÓN DOS NOVOS PLANOS DE ESTUDIOS  

A Universidade de Santiago, preocupada pola reforma dos planos de estudios e pola implantación de novas titulacións, constituíu unha Comisión de Titulacións, no seo do propio Claustro, para determinar o procedemento de elaboración de novos planos de estudios e de novas titulacións. 

Aínda que o real decreto que fixa as directrices xerais comúns dos planos de estudio é de finais de 1987, sufriu diversas modificacións que fan necesario que a Universidade adapte ás novas disposicións a normativa aprobada polo Claustro o 28 de maio de 1991. 

Este documento pretende recoller a normativa actual e aproveitar a experiencia acumulada nestes anos. 

2. Marco legal para a elaboración dos novos planos de estudio 

Neste documento facemos referencia aos planos de estudios que conducen á obtención de títulos universitarios con validez en todo o territorio estatal, e xa que logo, aos que teñen carácter oficial, dos que a Universidade de Santiago organizará a docencia, elaborará, aprobará e propoñerá ao Consello de Universidades, para a súa homologación, os correspondentes planos de estudios. 

As disposicións legais ás que deben axustarse as propostas de planos de estudios son as seguintes: 

• R.D. 1497/87 do 27 de novembro (BOE do 14-12-87) no que se establecen as directrices xerais comúns dos planos de estudios dos títulos universitarios de carácter oficial e validez en todo o territorio nacional.
• R.D. 1267/94 do 10 de xuño (BOE do 11 de xuño de 1994, e corrección de erros no BOE do 14 de xuño), polo que se modifica o R.D. 1497/87.
• R.D. 1413-1467/1990 do 26 de outubro (BOE do 20-11-90) no que se establecen as directrices xerais propias dos planos de estudios publicadas ata agora.
• R.D. 614/1997 do 25 de abril (BOE do 16-05-97) polo que se modifica parcialmente o Real Decreto 1497/1987.
• Os Estatutos da Universidade de Santiago, sobre todo os artigos 163 a 173.
• Os reais decretos que establezan as directrices xerais propias dos títulos que aínda non foron publicados. 

Cada plano de estudios debe axeitarse ás directrices xerais comúns, e así mesmo debe axeitarse ás directrices xerais propias do título correspondente. 

Neste apartado do documento pretendemos unha breve descrición sistematizada e orientativa dos condicionantes legais establecidos no R.D. das directrices xerais comúns para todo plano de estudios. 

1. Plano de estudios é o conxunto de ensinanzas organizadas por unha universidade, que unha vez superadas, dá dereito á obtención dun título (con validez en todo o territorio estatal e de carácter oficial, se se trata de títulos homologados polo Consello de Universidades).

Un plano de estudios debe incluír:

• O número de créditos necesarios para a obtención dun título, así como a súa distribución en troncais, obrigatorias, optativas e de libre elección do alumno.
• Esta carga lectiva global non debería exceder da cifra que resulte de incrementar un 15% a carga lectiva mínima fixada nas directrices propias da titulación de que se trate. Exceptúanse destes límites as titulacións de ensinanzas técnicas e as ensinanzas de só segundo ciclo que poderán acadar un máximo de 75 créditos por ano académico.
• Descrición das materias que corresponden aos créditos troncais, obrigatorios e optativos.
• A ordenación ou secuencia temporal das aprendizaxes, fixando as secuencias entre materias, de ser o caso.
• A posibilidade de valorar como créditos a realización de prácticas en empresas, ou de traballos profesionais academicamente dirixidos, así como a acreditación dos estudios realizados no marco de convenios internacionais asinados pola Universidade.
• A fixación, de ser o caso, dun período de escolaridade mínima.
• A inclusión ou non dun traballo ou proxecto fin de carreira, ou a superación dunha proba xeral como requisito para a obtención do título.
• Cando a Universidade entende que a formación básica e global do primeiro ciclo esixe a superación dunha determinada porcentaxe ou número de créditos, pode establecer como requisito para acceder ó segundo ciclo a superación dunha determinada porcentaxe ou número de créditos dos troncais e obrigatorios.    

2. Estructura: A unidade estructural básica para a configuración dos planos de estudios é o ciclo académico, de xeito que ofreza unha formación completa, e, á súa vez, graduada en relación á seguinte.

Ao segundo ciclo accédese dende o primeiro ciclo da mesma licenciatura ou enxeñería directamente, e dende outros primeiros ciclos, segundo establezan as directrices xerais propias do título correspondente. Tal acceso pode ser directamente ou a través de "pasarelas" ou complementos de formación.

Hai tamén licenciaturas ou enxeñerías de só segundo ciclo, ás que se accede dende os primeiros ciclos que determinen as directrices xerais propias correspondentes. 

3. Crédito: A unidade de valoración das ensinanzas. Corresponderá a 10 horas de ensinanza teórica, práctica ou das súas equivalencias. A obtención dos créditos estará condicionada ós sistemas de verificación dos coñecementos que establezan as universidades.

Non obstante o disposto no parágrafo anterior as indicadas ensinanzas, equivalentes ás teóricas e prácticas poderán ter unha correspondencia distinta da sinalada en dito parágrafo.

En todo caso cando a adaptación de determinados planos de estudio a unha directiva comunitaria así o esixa, os créditos asignados, tanto ás ensinanzas prácticas como ás equivalentes, terán unha correspondencia distinta da indicada.

Os créditos teñen as seguintes funcións:

• cuantifican a incidencia da materia no plano de estudios.
• en relación ao plano de estudios, cuantifican os mínimos esixidos para a obtención do título, serven para distribuír os seus contidos para secuencialos temporalmente.
• repecto ao estudiante, valoran o esforzo académico e de estudio que pretende facer no momento en que se matricula, e indica a dedicación que tal esforzo lle vai esixir.
• respecto ao profesor, cuantifica a actividade docente que desenvolve e, xa que logo, hai que telos en conta no momento de elaborar a organización docente. 

4. Plano de estudios: debe expresar o número de créditos necesarios para a obtención do título, así como a súa distribución entre os diversos tipos de materias:

• Materias troncais, de obrigatoria inclusión nos planos de estudios; veñen fixadas polas directrices xerais propias, nas que se detalla unha descrición dos contidos, así como o número mínimo de créditos de cada unha.

O número de créditos de cada materia troncal a que se refire o parágrafo anterior non poderán ser incrementados nos planos de estudios que aproben as universidades, por encima do 15 % da carga lectiva troncal por ciclo ou do 25% da carga lectiva de cada materia troncal, salvo que se xustifique ante o Consello de Universidades que co dito incremento se consegue unha mellor utilización de recursos e se produce unha diminución do número de materias.

• Materias obrigatorias: establecidas pola universidade que elabora o plano de estudios. A superación das troncais e das obrigatorias é requisito indispensable para a obtención do título correpondente.
• Materias optativas: establecidas pola universidade que o alumno elixa coa obrigatoriedade de superar o número de créditos optativos que fixe cada plano de estudios.
• Materias de libre elección, que o alumno pode elixir entre todas as materias dispensadas pola universidade ou entre os seminarios e actividades que teñan tal consideración, coa obriga de superar o número de créditos que se estableza no plano de estudios e que nunca será inferior ao 10% do total da carga lectiva do plano de estudios. 

O plano de estudios debe expresar:

• O número total de créditos que dá dereito ao título.
• O número de créditos que supoñen as materias/disciplinas troncais e obrigatorias.
• O número de créditos mínimo que o alumno debe cursar con materias optativas.
• O número mínimo de créditos que o alumno debe cursar de materias de libre elección, e que, como xa se dixo, non pode ser inferior ao 10% do total do número de créditos que dan dereito á obtención do título. 

As directrices propias de cada título establecen:

• O intervalo en que debe situarse o número de créditos total do plano de estudios.
• A estructura cíclica da titulación, e, de ser o caso, as formas de acceso ao seu segundo ciclo.
• O número mínimo de créditos dedicado a cada materia troncal, así como a descricións dos seus contidos básicos e a área ou áreas de coñecemento en que corresponde dispensar a súa docencia. 

Cada universidade pode organizar as materias troncais en disciplinas concretas, coa condición de que nelas se inclúan o número de créditos e os contidos establecidos nas directrices propias.

Os planos de estudios deben incluír as disciplinas que configuran as materias troncais establecidas nas directrices propias, as materias obrigatorias establecidas pola propia universidade e as materias que se poden ofrecer como optativas para que o alumno elixa entre elas.

A oferta académica anual de disciplinas optativas poderá ser modificada ao inicio de cada curso académico mediante a inclusión ou supresión dalgunhas materias. 

No plano de estudios cada materia debe incluír:

• A súa denominación.
• O seu carácter (troncal, obrigatorio ou optativo).
• O número de créditos, indicando cántos son teóricos e cántos son prácticos. As materias que integran o plano de estudios, xa se trate de troncais, obrigatorias ou optativas, non poderán ter unha carga lectiva inferior a 4,5 créditos, se se trata de cuadrimestrais, ou a 9 créditos, se se trata de anuais. A dita previsión non será de aplicación a aquelas materias troncais que, excepcionalmente, e polo seu carácter singular e específico, foron obxecto, nas correspondentes directrices xerais propias, dunha carga lectiva de dous ou tres créditos.
• Unha descrición dos contidos básicos.
• A área ou áreas de coñecemento a que corresponde a súa docencia.

3. Organización dos planos de estudio 

1. Secuencias temporais.

As materias que forman un plano de estudios poden adscribirse a cursos académicos, pero non é imprescindible, nin vinculante; sen embargo, é obrigatorio diferenciar netamente as materias de cada ciclo nas titulacións que inclúan primeiro e segundo ciclo.

Os planos de estudio poden indicar a secuencia temporal da aprendizaxe fixando incompatibilidades entre materias. A ordenación temporal pode facerse de dous xeitos. 

1. De tipo orientativo. Un plano de estudios pode distribuír as materias por cursos académicos, sinalando así a progresión razoable no proceso de aprendizaxe, ou pode indicar as secuencias axeitadas entre as distintas materias. Tal distribución ou secuenciación non é vinculante para o estudiante. A referencia a cursos académicos enténdese para efectos orientativos de aprendizaxe e de distribución de carga lectiva, pero non como de obrigada realización do currículo en cursos académicos. Non existe obriga de establecer no plano de estudios correspondencia entre materias e cursos académicos, é suficiente indicar a qué ciclo corresponde cada materia no caso de titulacións de dous ciclos.
2. De tipo obrigatorio. Un plano de estudios pode establecer expresamente, e en forma obrigatoria para o alumno, secuencias entre materias. Pode impoñer como requisito para cursar unha materia ter superado unha ou varias materias previas, é dicir, pode establecer incompatibilidade entre materias. Se se establecen nun plano de estudios, deben explicitarse claramente, xa que de non facelo, nin o centro nin a universidade poden esixir tales incompatibilidades, a non ser que posteriormente se inclúan no plano de estudios a través dunha modificación e se propoñan ao Consello de Universidades para a súa homologación. No caso de que se establezan no plano de estudios, deben entenderse no sentido de que o alumno non pode presentarse á avaliación dunha materia sen ter superadas as materias previas.

2. Valoración como créditos doutras actividades

Os planos de estudios pode incluír a posibilidade de contabilizar como créditos a realización de prácticas en empresas, traballos profesionais dirixidos academicamente, traballos de campo, prácticas en empresas ou institucións, traballos de investigación, estancias formativas noutras universidades, etc. Nese caso tales actividades deben valorarse en termos de créditos, aínda que non ten por qué referirse cada crédito a dez horas de actividade. Así, e a título orientativo para os centros no momento de determinar os criterios para contabilizar este tipo de actividades en termos de créditos, os programas europeos de transferencia de créditos diferencian entre distintas actividades para valoralas en créditos. Os que se enuncian a continuación son un exemplo:

30 horas prácticas clínicas ……………………………….. 1 crédito

30 horas de prácticas de campo ………………………….. 1 crédito

30 horas de traballos ou prácticas en institucións e/ou

empresas ………………………………………………….. 1 crédito

2 meses de estancia noutra universidade ou centro

de investigación ………………………………………….. 10 créditos

1 traballo de investigación que implique dous meses de

adicación a tempo completo ……………………………… 10 créditos

3. Estudios noutras universidades

Dada a mobilidade dos estudiantes universitarios entre universidades da Comunidade Europea, parece conveniente que os planos de estudios inclúan os procedementos para contabilizar en créditos os estudios que realicen noutras universidades, sobre todo cando tales estudios son realizados no marco de convenios internacionais asinados pola Universidade. Pódese incluír por exemplo, a posibilidade de validación de créditos en materias do plano de estudios cando os seus contidos son cursados e superados noutra universidade; ou que se poidan validar créditos, de libre elección e, mesmo, parte dos créditos optativos con materias cursadas e superadas noutra universidade. 

Cando se establezan convenios con outras universidades que inclúan o intercambio de estudiantes, debería precisarse, en número de créditos, o recoñecemento das actividades formativas que os alumnos realicen durante a súa estancia nas outras universidades. 

4. Período de escolarización

Os planos de estudio poden incluír o período de escolaridade mínimo para a obtención do título. Sen embargo, non parece razoable que tal período se fixe mediante a indicación dun número mínimo de cursos académicos entre o inicio e o final dos estudios, xa que, teoricamente, un estudiante pode superar todos os créditos nun número menor de anos que os que se indiquen e, nese caso, tendo os créditos cursados non se lle podería negar o título. 

Con todo, pode impoñerse un período mínimo de escolaridade establecendo un número máximo de créditos para superar en cada curso académico (non se deberían contabilizar os créditos obtidos por validación de estudios anteriores). Este procedemento poderá xustificarse se consegue evitar unha excesiva acumulación de materias por parte do estudiante, e dende a perspectiva da psicoloxía da aprendizaxe, que require uns intervalos de tempo no proceso formativo de cara a asimilación de coñecementos, incompatible coa aprendizaxe apresurada destes. 

De todas as formas, se o plano de estudios non indica explicitamente o número máximo de créditos que se poden cursar por ano académico, non existe ningún límite de anos para superar os créditos que dan dereito á obtención do título. 

5. Traballos/proxectos fin de carreira/proba xeral final

Os planos de estudios poden establecer a realización dun exame ou proba xeral a fin dos estudios, ou un traballo, memoria de licenciatura ou proxecto fin de carreira, como requisito para obtención do título. Tal exame, proba, memoria de licenciatura, proxecto … ten que ser contabilizado, se se esixe, no plano de estudios, asignándolle os correspondentes créditos, formando parte do total dos créditos que é necesario superar para a obtención do título. Cando un plano de estudios non o indique expresamente, non se poderá esixir o proxecto fin de carreira. Doutra maneira desaparece a obriga do traballo ou proxecto fin de carreira nas enxeñerías, pasando a ser unha opción que pode ou non incluír a universidade no plano de estudios de calquera título universitario. 

6. Limitación de carga lectiva

As directrices comúns sinalan uns límites permitidos en relación ao número de créditos.

Cando un plano de estudios estea organizado en cursos académicos, a carga lectiva en cada un deles debe situarse entre 60 e 90 créditos, incluídas as prácticas, e a carga lectiva das ensinanzas teóricas non pode sobrepasar os 45 créditos.

Considérase que un curso académico comprende 30 semanas lectivas e que a carga lectiva semanal debe oscilar entre 20 e 30 horas, incluídas as ensinanzas prácticas. En ningún caso as horas de ensino teórico superarán as 15 horas semanais.

En caso de que os planos de estudio non indiquen a distribución por cursos académicos, si deberán indicar para cada ciclo a súa duración en anos académicos equivalentes. 

Os primeiros ciclos poden ser de dous ou de tres anos, pero, en todo caso as diplomaturas con título terminal e as enxeñerías técnicas teñen que ter, polo menos, 180 créditos. Os segundos ciclos, son, normalmente, de dous anos, e poden ser de tres no caso das licenciaturas e enxeñerías de dous ciclos que teñan o primeiro ciclo de dous anos. A licenciatura en Medicina, excepcionalmente, consta de dous ciclos de tres anos cada un. As licenciaturas e enxeñerías de só segundo ciclo son necesariamente de dous anos. 

Unha vez vez máis é importante subliñar que a duración en anos académicos establécese unicamente para os efectos de determinación de carga lectiva, non como obriga de realizar o currículo en cursos académicos determinados.    

4. Dos créditos de libre elección 

Polas características especiais que presentan os créditos de libre elección para o alumno e pola problemática específica a que poden dar lugar, merecen unha consideración á parte. 

Como é sabido, as directrices xerais comúns establecen unha porcentaxe mínima de créditos de libre elección por parte do alumno. Estes créditos non teñen nada que ver coas materias optativas que o alumno elixe entre as que se ofertan como tales e se inclúen no plano de estudios de cada titulación. 

Para cursar os créditos de libre elección co fin de configurar o seu currículo, o alumno pode escoller libremente as materias que queira entre todas as dispensadas pola universidade. É dicir, calquera das materias de calquera plano de estudios pode ser elixida polo alumno para completar os créditos de libre elección. O número de tales créditos, que hai que fixar en cada plano de estudios, non pode ser inferior ao 10% da carga lectiva total que dá dereito á obtención dun título. 

Por tanto as materias que contabilizan para os créditos de libre elección non figuran no plano de estudios. Poden pertencer a outro plano de estudios e a outros centros distintos daquel no que o alumno pretende conseguir o título. 

Isto pode suscitar algúns problemas. Por un lado é necesario repectar a liberdade do alumno para elixir as materias que queira, xa que non se pode establecer unha lista de "materias de libre elección", xa que o son todas por principio. 

Por outro lado é necesario ter en conta a capacidade docente dos departamentos aos que se adscriben as materias xa que, teoricamente, podería producirse unha saturación dalgunhas materias e, consecuentemente, unha incapacidade, mesmo física, de espacio. Pero tamén hai que considerar que a demanda de docencia nestas materias de libre elección non ten por qué manterse constante dun ano para outro. Pode que nun curso académico haxa moitos alumnos nunha materia e para o seguinte moi poucos; podería darse a situación de, nun curso contratar profesorado para cubrir a docencia e para o curso seguinte non ter alumnos aos que lles dispensar docencia. 

Para resolver estes problemas poden establecerse "límites de capacidade" para as diversas materias, evitando así que os créditos de libre elección dean lugar a grupos de docencia demasiado numerosos ou a multitude de grupos nunha determinada materia. 

Os centros deben indicar, tamén, a título orientativo para os alumnos, cáles son as materias ou tipo de materias máis axeitadas, como complementarias, en relación ao plano de estudios que dispensan. 

Tamén se pode facer unha lista daquelas materias que, polo seu carácter interdisciplinar ou de formación xeral e básica, se consideran máis recomendables para os alumnos doutros centros. 

Así mesmo, a universidade pode establecer, se así o determina a Xunta de Goberno, materias que, sen ser de ningún plano de estudios concreto, se poidan dispensar en relación aos créditos de libre elección por parte do alumno. Neste caso deberá detallarse a súa extensión en créditos, os seus contidos básicos e a área ou áreas de coñecemento as que se adscriben.. 

5.- Prazos de adaptación 

Os planos de estudio deberanse adaptar á normativa vixente antes de que finalice a vixencia temporal de tales planos, equivalente ó número de anos de que actualmente constan. Os indicados planos de estudio, unha vez homologada a adaptación, iniciaranse no curso académico inmediatamente seguinte á finalización da citada vixencia, quedando extinguido o actual curso a curso.