Os antecedentes mais remotos da Tuna atopamolos na cultura goliardica, fenomeno poetico musical encadrado na literatura latina do seculo XII. Paralelamente, ne Francia, coa Idade de Ouro provenzal (SS. XII e XIII) aparece a figura do trovador ou poeta cortesan. O abriren as portas as primeiras Universidades, grupos de estudiantes traen a peninsula o espirito goliardico, non so como novidade cultural, senon coma reflexo da vida de andaina e bohemia destes personaxes, dos seus cantos xocosos e amorosos recibian unhas moedas, vinho, ou algunha sopa quente.
 
 

Asi, no bando de Juan de San Clemente, a mais antiga das disposicions da jurisdiccion disciplinaria dos escolares, datada no vintecatro de febreiro de 1594, iniciase unha informacion testifical da que resultaria a confirmacion dos "malos" costumes que reinaban entre aquela solta e briosa xuventude, rondadora nocturna, devota das guitarras a trashora, iniciada nos poemas e nos doados coqueteos que se podian prodigar coas mulleres do pobo que lavaban nas aforas, e nada fuxidora das esmorgas nocturnas, participando das suas travesuras e ata das suas execrables accions.
 
 

Durante este longo período de xestación, de todos estes hábitos e manifestacions musicais realizados por estudiantes da Universidad de Santiago dun xeito espontáneo e natural, obteñense os elementos que concurren o naciemiento da Tuna. Esta, por outra parte, naceu unida, na sua primeira concepción o hambiente de carnaval en forma de comparsa universitaria. Así chegamos o entroido de 1876, que se pode fixar como a data de nacemento da Tuna, polo menos como colectivo de tunos organizado e estable, que logo quedaría sustancialmente inmutada, e que chegaría ata nos.
 

A bandeira da Tuna Universitaria Compostelana ondeaba, por fin, o vinteun de febreiro de 1876, a mediodía, co desfile das carrozas de entroido. As crónicas da época contan que ..."la jota que entonaban fue muy aplaudida, y los cantores obsequiados por todos con dulces y botellas...". A sua primeira estrofa dicía
 
 

            Vihuelas en ristre
            crucemos la villa
            y hagamos saber:
            que riñas y amores
            vale en la cuadrilla
            cada vez por diez.

No ano 1879 tivo resonantes triunfos na Coruña e Ferrol, onde estrenou o vals:

            Sola se queda Fonseca
            triste y llorosa
            queda la Universidad
 
 

Durante o curso de 1879 recaudaba fondos para os feridos en Cuba e Filipinas, non so percorrendo as provincias galegas, actuando nas principais cidades, senon que chegou a Oviedo e Valladolid, colleitando grandes triunfos. Neste ano, redactouse un Regulamento polo que rexirse e para o que se solicitou a aprobacion gubernativa.
A través da sua longa vida como cabaleiros de Santiago, na que irmandaron arte musical, troula e amizade, foron moitas as persoas egrexas que formaron parte dela , destacando a Compostelana de 1886, na que fue inisgne tuno , entroutros moitos, o noso inmortal Castelao.

A Tuna Universitaria Compostelana, decana de todalas Tunas, contribuiu a extender este noble mester por toda a península, e así, en 1888, con ocasión duna xira por Portugal, apadrinó a famosa Estudiantina Universitaria de Coímbra. Durante más dun seculo, esta tuna continuou; ininterrumpidamente, fiel a sí mesma, co espírito dos seus fundadores.
 
 
 

Dando un salto ata os nosos días, a sua discografía consta de catro LP's e ten participado na meirande parte dos certames nacionais e internacionais que surdiron dende a década dos cincoenta, gañando o seu primeiro premio en Madrid no ano 1956.

A grande familia Compostelana atopase irmandada coa Asociación de Antigos Tunos Compostelans, obra dos que e a restauración da entrañable Casa da Troia, antiga pensión estudiantil, convertida hoxe en museo da Tuna, e que deu título a obra que mellor soubo plasmar a vida universitaria santiaguesa, escrita por Pérez Lugín en 1915.
 

A moi noble e trovadora Tuna da Cruz no Peito caracterizase por ser triste, aburrida, abstemia, por non fumar nin sair con mulleres malas ¡habéndoas tan boas!